Για κάθε συνθέτη υπάρχει το έργο εκείνο που λύνει τους κόμπους των προσωπικών του κρατημάτων και μετατρέπεται σε σύμβολο για το σύνολο της καριέρας του. Για τον Βέρντι, η όπερα αυτή είναι ο «Ναμπούκο». Με αυτήν ανέδειξε το ταλέντο του, έθεσε τέλος σε μια σειρά από συνθετικές αποτυχίες, άφησε πίσω του μια περίοδο μεγάλης θλίψης στην προσωπική του ζωή, αναδείχθηκε σε εθνικό σύμβολο της Ιταλίας.
Με τον αιμοδιψή, άπιστο και αλαζονικό «Ναμπούκο» ανοίγει απόψε τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Αθηνών στο Ηρώδειο η Εθνική Λυρική Σκηνή. Τη νέα εντυπωσιακή παραγωγή διευθύνει ο Φιλίπ Ογκέν, ενώ ο κορυφαίος Ελληνας βαρύτονος Δημήτρης Πλατανιάς επωμίζεται τον ομώνυμο ρόλο.
Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Ιταλός Λέο Μουσκάτο, δυναμικά ανερχόμενος σκηνοθέτης όπερας, που έχει διακριθεί σε έργα Βέρντι και Πουτσίνι στα κορυφαία ιταλικά λυρικά θέατρα (Ρώμη, Βενετία, Φλωρεντία, Τορίνο κ.α.). «Η μεγάλη δυσκολία στη σκηνοθεσία ενός έργου όπως ο “Ναμπούκο” είναι να δημιουργήσεις μια ιστορία που ρέει και να μπορέσεις να αφηγηθείς με καθαρό τρόπο τις πολυάριθμες πλοκές που συνυπάρχουν.
Σε αντίθεση με την εντύπωση που μπορεί να δημιουργήσει ο τίτλος -ότι όλα περιστρέφονται γύρω από ένα πρόσωπο-, το έργο έχει πολυδαίδαλη δομή και επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες όλων των πρωταγωνιστών», μας λέει για την πρώτη του συνεργασία με τον ελληνικό οργανισμό.
Προφανώς και δεν υπήρξε ο Βέρντι ο πρώτος που μελοποίησε κείμενα με έντονα πολιτικό χαρακτήρα. Φλογεροί, γεμάτοι πατριωτικά αισθήματα στίχοι υπήρξαν σε αρκετές όπερες πριν από τις δικές του. Τη διαφορά όμως σε εκείνον κάνει η μουσική. Αυτή είναι που έχει τη δύναμη να εξεγείρει τα πλήθη και δίνει στις όπερές του σαφώς πολιτική διάσταση. Με αυτήν -ως κύριο όπλο- κατάφερε ο συνθέτης να εκφράσει σε αισθητικό επίπεδο το πνεύμα του ώριμου ρομαντισμού και σε πολιτικό επίπεδο την επιθυμία των συμπατριωτών του να δουν την Ιταλία ελεύθερη και ενωμένη.
«Η νέα παραγωγή για την Εθνική Λυρική Σκηνή έχει δραματική γεύση και η ιστορία γίνεται πιο ωμή. Η τραγωδία των Εβραίων που απελάθηκαν και εξαναγκάστηκαν σε καταναγκαστική εργασία από τους Βαβυλώνιους θυμίζει κάπως το Ολοκαύτωμα», αναφέρει ο Λέο Μουσκάτο, διευκρινίζοντας:
«Δεν υπάρχει επιθυμία για συμμόρφωση με την ιστορική ακρίβεια: η αισθητική ταυτότητα των σκηνικών και των κοστουμιών έχει στόχο την απόδοση ενός αφηρημένου τόπου και χρόνου, ώστε να εστιάσεις στην ουσία. Για να αναπλάσουμε περιβάλλοντα διαφορετικά και απομακρυσμένα, χρησιμοποιούμε ένα σταθερό σύστημα σκηνικών: ένα πάτωμα, πέντε εισόδους, μερικά σκηνικά αντικείμενα και πολλές προβολές βίντεο στους τρεις τοίχους του θεάτρου».
Για τον ίδιο πάντως δεν είναι πάντα ζητούμενο ο εκσυγχρονισμός μιας όπερας. «Σε μερικές περιπτώσεις μοιάζει αδύνατο να ασχοληθείς πραγματικά με το τώρα. Είναι μόνο μια ψευδαίσθηση που αγαπάμε εμείς οι σκηνοθέτες διότι πιστεύουμε ότι θα κατανοήσουμε τον κόσμο που ζούμε.
Στην πραγματικότητα, πιστεύω ότι για να ασχοληθούμε σοβαρά με το σήμερα χρειαζόμαστε μια νέα δραματουργία, νέες σύγχρονες ιστορίες που θα είναι ένα βήμα μπροστά. Εμείς επινοήσαμε μια νέα εποχή για τον Ναμπούκο για να μας υπενθυμίσει ότι ο σημερινός κόσμος δεν χωρά πράξεις μεγάλες, πράξεις μεταμέλειας -όπως αυτή που βλέπουμε στο τέλος της όπερας με τους Βαβυλώνιους ντυμένους στα κίτρινα να έχουν αλλαξοπιστήσει».
Η υπόθεση, εν τω μεταξύ, αφορά την αιχμαλωσία των Εβραίων από τον υπερόπτη βασιλιά της Βαβυλώνας Ναβουχοδονόσορα, ο οποίος ζητά απ’ όλους να τον προσκυνήσουν ως θεό. Τον πλήττει όμως κεραυνός, αλλά όταν μετανοεί βρίσκει τα λογικά του, απελευθερώνει τους Εβραίους και συναινεί στη σχέση της πραγματικής κόρης του, της Φενένας, με τον Ισμαήλ, ανιψιό του βασιλιά της Ιερουσαλήμ.
«Οπως όλες οι πραγματικά ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, έτσι κι ο Ναμπούκο είναι γεμάτος αντιθέσεις. Είναι βασιλιάς και στρατιώτης, πάντα στην πρώτη γραμμή, όχι μόνο στις πολιτικές υποθέσεις, αλλά και στις αιματηρές μάχες. Πριν ακόμα εμφανιστεί στη σκηνή, μας περιγράφεται ως ένας άντρας βίαιος: το χορωδιακό των Εβραίων αφηγείται τις συμφορές και σφαγές έξω από τον ναό. Είναι αιμοδιψής, παράτολμος, ψυχρός, παράφρων, άπιστος και τόσο αλαζονικός που προκαλεί τους θεούς», λέει για τον ήρωά του.
«Τη στιγμή της ύβρεως δέχεται τη θεία τιμωρία: τον χτυπάει ένας κεραυνός και πέφτει κάτω άρρωστος. Αυτός που ήταν η προσωποποίηση του δαίμονα, μένει ανήμπορος να σταθεί στα πόδια του. Αυτή η νέα κατάσταση τον κάνει να μετανοήσει για όσα φριχτά έπραξε στη ζωή του και να ζητήσει συγχώρεση από τον θεό των Εβραίων που τόσο είχε βρίσει. Θαύματα που συμβαίνουν μόνο στο θέατρο!».
Info: Ηρώδειο 1, 3, 6, 8 Ιουνίου στις 21.00. Σκηνικά Τιτσιάνο Σάντι. Κοστούμια Σίλβια Αϊμονίνο. Διεύθυνση χορωδίας Αγαθάγγελος Γεωργακάτος. Ισμαέλε: Δημήτρης Φλεμοτόμος, Ζαχαρίας: Ρικάρντο Τζανελάτο, Αμπιγκαΐλε: Σάε-Κιουνγκ Ριμ, Φενένα: Ελενα Κασσιάν, κ.ά. Τιμές: 25-100 ευρώ. Φοιτ.-παιδ.: 15 ευρώ. Πληροφορίες: 213-0885700. Με ελληνικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους.
