Καμεράτα με Μπαχ και όργανα εποχής

Οφείλει κανείς να παραδεχτεί ότι οι Μουσικοί της Καμεράτας και, δίπλα τους, ο ευρύτερος κύκλος όσων συνεργάζονται με αυτήν σχηματίζουν μια σπάνια ομάδα ανθρώπων της μουσικής που, σε αυτή τη χώρα, διαθέτουν κριτήριο, γνώση, ευαισθησία και επιμονή να παρουσιάζουν έργα ταιριαστά στην εκάστοτε πασχαλινή περίοδο.

Φέτος, μέσα σε δύο ημέρες, παρουσίασαν διαδοχικά «Τα κατά Ιωάννην Πάθη» του Μπαχ υπό τον Μάρκελλο Χρυσικόπουλο στο Μέγαρο Μουσικής (1/4/2018) και το «Στάμπατ Μάτερ» του Περγκολέζι υπό τον Γιώργο Πέτρου στο πλαίσιο των δωρεάν πασχαλινών συναυλιών που διοργάνωσε το ΚΠΙΣΝ (2/4/2018). Τα «Πάθη» ήσαν συμπαραγωγή του ΜΜΑ με τον θεσμό «Pure art» και αποτέλεσαν την πρώτη εκδήλωση του τακτικού ετήσιου κύκλου «Adagio / Moυσικές για τις ημέρες του Πάσχα».

Αναμενόμενα συναρπαστική καθ’ ότι ελεύθερη από κάθε αίσθηση ρουτίνας, η παρουσίασή τους υπό τον Χρυσικόπουλο άφησε κάπως άνισες εντυπώσεις. Από την άλλη –υπογραμμισμένο αυτό!- η αθρόα προσέλευση του κοινού σε ένα σαφώς «βαρύ», εκτενές έργο, η παρακολούθηση του οποίου προϋποθέτει γνώση, βάθος παιδείας και ικανές αντοχές, έδειξε για πολλοστή φορά ότι, παρά την αδιαφορία των υπευθύνων προγραμματισμού των διαφόρων εγχώριων μουσικών θεσμών, υπάρχει και μάλιστα μεγάλο κοινό για τη μουσική του μπαρόκ και, ειδικότερα, για τις εκτελέσεις με όργανα εποχής.

Ελληνες μπαροκίστες

Γραμμένα για να παρουσιαστούν τη Μεγάλη Παρασκευή του 1724, στον ναό του Αγίου Νικολάου της Λιψίας, τα «Κατά Ιωάννην Πάθη» είναι το παλαιότερο από τα σωζόμενα πασχαλινά ορατόρια που συνέθεσε ο Μπαχ και συγκαταλέγονται στα αριστουργήματα της δυτικής μουσικής. Οπως είχαμε γράψει και σε παλαιότερη παρουσίασή τους από τους ίδιους περίπου συντελεστές (ΜΜΑ, 14/4/2014), η κατά διαστήματα επαναλαμβανόμενη ακρόασή τους είναι ασυζητητί ευπρόσδεκτη από όλους, ειδικά όταν υποστηρίζεται από εγχώριες δυνάμεις.

Στην προκείμενη εκτέλεση -πάντα σε όργανα εποχής- εκτός από τους Μουσικούς της Καμεράτας με τους οποίους συνέπραξαν γνωστοί μας έκτακτοι μουσικοί από άλλα εγχώρια σύνολα, συμμετείχε το νεοπαγές ελληνικό, μεικτό χορωδιακό σύνολο Capella di Atene (ιδρ. 2017) σε μουσική προετοιμασία Αθανασίας Κυριακίδου. Τα σολιστικά φωνητικά μέρη απέδωσαν η υψίφωνος Φανή Αντωνέλου και η μεσόφωνος Χρυσάνθη Σπιτάδη (άριες), ο βαθύφωνος Πέτρος Μαγουλάς (Ιησούς) και ο Ισπανός τενόρος Χουάν Σάντσο (Ευαγγελιστής).

Η παρουσίαση έφερε πλήρως το στίγμα της ιστορικής ερμηνευτικής και υλοποιήθηκε με συνειδητά περιορισμένης κλίμακας ενόργανα και φωνητικά σύνολα. Ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος διέπλασε ένα έντονα –έως εξεζητημένα- θεατρικό ακρόαμα, διευθύνοντας με περισσό νεύρο, γενικώς υψηλές ταχύτητες, σβέλτη, γωνιώδη φραστική, χορευτική ελαφράδα και κομψότητα. Την ερμηνεία του εμπλούτισε με καλαίσθητα επιτηδευμένους μανιερισμούς αλλά και στιλιζαρισμένα τραχιές, δραματικές κορυφώσεις.

Καθόλου φιλική σε μουσικά ακροάματα με τόσο ευαίσθητο, πτητικό ήχο, η ακουστική της μεγάλης αίθουσας υπονόμευσε μερικώς την ποιότητα του ακροάματος, θολώνοντας τη διαφάνεια του ήχου, ειδικά στις γοργές παραγράφους. Καλά προετοιμασμένη, η μικρή χορωδία διέθετε εστιασμένο, διάφανο ήχο, καλό συντονισμό και καθαρή άρθρωση, ενώ ειδικά στις έντονα δραματικές παραγράφους του πλήθους, το άγριο, ορμητικό τραγούδι της συνδυάστηκε με στιλιζαρισμένη θεατρικότητα, εγρήγορση και άριστο συντονισμό προς την ορχήστρα.

Οσον αφορά τους μονωδούς, κατ’ αρχήν η εκτέλεση οδηγήθηκε από τις μουσικά και εκφραστικά πολύ καλές παρουσίες της υψιφώνου Φανής Αντωνέλου και του βαθύφωνου Πέτρου Μαγουλά. Σε φυσική, αβίαστη συμπορεία με την ορχήστρα, η Αντωνέλου αξιοποίησε την υγιή, λυρική φωνή της σε ένα ευγενώς εκφραστικό, άρτια πλασμένο τραγούδι, ιδανικά ταιριαστό στο αυστηρό ήθος των ορατοριακών Παθών.

Ο στιβαρός, ακμαίος Ελληνας βαθύφωνος ενσάρκωσε ένα ρωμαλέο, ταιριαστά υπερμεγέθη αλλά ταυτόχρονα βαθιά στοχαστικό Ιησού. Με γλυκιά, λυρική, καλά εστιασμένη φωνή, ο Ισπανός τενόρος Χουάν Σάντσο υπήρξε ένας ιδιαίτερα εκφραστικός Ευαγγελιστής Ιωάννης, ισορροπώντας άριστα τις θεατρικές μεταπτώσεις μεταξύ αφήγησης και θεατρικών στιχομυθιών. Μέτριο –ασταθές, βιασμένα συντονισμένο, αβέβαιο- υπήρξε το τραγούδι της Σπιτάδη.

Ωραίες υπήρξαν οι συμπρωταγωνιστικές σολιστικές συμμετοχές –αν και όχι όλων- των μουσικών στις άριες των μονωδών: το αιθέριο, μαλακό φλάουτο του Κούντουρα, το υπέρκομψο, λυρικό κέντημα του Ναστάσα στο βιολί, η ρευστή, χαϊδευτική βιόλα-ντα-γκάμπα του Λινού.