«Εάν οι στρατιώτες μου άρχιζαν να σκέφτονται, τότε κανείς απ’ αυτούς δεν θα έμενε στο στράτευμα»
Φρειδερίκος Β’, βασιλιάς της Πρωσίας, ο επονομαζόμενος Μέγας
Είναι γνωστό πως στον στρατό δεν οφείλεις να σκέφτεσαι. Οφείλεις μόνο να πειθαρχείς. Αυστηρή πειθαρχία και τυφλή υπακοή στους ανωτέρους είναι το Α και το Ω στο λεξικό του στρατού.
Οι περισσότεροι που έχουν υπηρετήσει τη στρατιωτική τους θητεία συμφωνούν απόλυτα με το ρητό «εκεί που τελειώνει η λογική αρχίζει ο στρατός».
Λέγεται μάλιστα πως αυτό το ρητό ήταν κρεμασμένο στην είσοδο ενός στρατοπέδου οπλιτών στη δεκαετία του ’50. Αλήθεια, ψέμα, δεν μπορεί να ξέρει κανείς.
Αυτό όμως που γνωρίζουμε σίγουρα είναι πως στον στρατό μπορεί να κληθείς να πραγματοποιήσεις την πιο παράλογη εντολή και, αφού το κάνεις, σου δίνεται το δικαίωμα να βγεις και να παραπονεθείς γιατί αναγκάστηκες να το κάνεις!
Ισως να μην υπάρχει άνθρωπος που δεν έχει ακούσει κάποια στιγμή στη ζωή του μια από τις άπειρες ιστορίες που περιγράφουν την παράλογη διάσταση του στρατού.
Ολοι σχεδόν έχουν έναν συγγενή ή φίλο που υπηρέτησε κάπου -είτε ως «βύσμα» δίπλα στο σπίτι του είτε στα σύνορα πλάι στον «κακό» Τούρκο- και όλοι ανεξαιρέτως έχουν να αναφέρουν κάποιο περιστατικό που άλλοτε αφήνει τον ακροατή με ανοιχτό το στόμα, άλλοτε η συζήτηση καταλήγει σε γέλια.
Βέβαια, υπάρχουν κι εκείνες οι ιστορίες που δεν έχουν καθόλου γέλιο και αφορούν όσους αποφάσισαν να βάλουν τέρμα στη ζωή τους φορώντας τα χακί και κρατώντας στο χέρι μια ξιφολόγχη.
Αλλά ακόμα και αυτά τα τραγικά περιστατικά, στη συντριπτική τους πλειονότητα, ως κομμάτι της παράνοιας του στρατού λογίζονται.
Τα πρώτα βήματα
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, το να θεσμοθετηθεί ο συνδικαλισμός στις Ενοπλες Δυνάμεις ακούγεται ως κακό ανέκδοτο. Είναι όμως έτσι;
Για να διαπιστώσουμε τι συμβαίνει στη χώρα μας -αλλά και σε άλλες χώρες κατ’ επέκταση- οφείλουμε να κάνουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή.
Η πρώτη, δειλή, πλην οργανωμένη προσπάθεια που είχε στόχο τη συνεύρεση στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων προκειμένου να αντιμετωπίσουν από κοινού ζητήματα που τους απασχολούσαν -όπως κάθε άλλον επαγγελματία- λαμβάνει χώρα πριν από 13 χρόνια, το 2005.
Τότε δημιουργήθηκε η Ενωση Αξιωματικών Ενόπλων Δυνάμεων, που αποτελούσε αστικό σωματείο και όχι συνδικαλιστικό.
Οπως ήταν αναμενόμενο, η πολιτική και η στρατιωτική ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων προσπάθησαν να καταπνίξουν το νέο «φαινόμενο» από τη γέννησή του.
Ακολούθησαν πολλά νομικά τερτίπια, δικαστικές αποφάσεις, μετονομασίες της προσπάθειας προκειμένου να καταφέρει να επιβιώσει.
Κάπως έτσι φτάνουμε στον Σύνδεσμο Συνεργασίας Μελών Ενόπλων Δυνάμεων (ΣΥΣΜΕΔ).
Είναι ο φορέας που πραγματοποιεί την πρώτη πορεία ένστολης διαμαρτυρίας στο Σύνταγμα την περίοδο της συγκυβέρνησης Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ.
Στοχοποίηση
Τα μέλη στοχοποιούνται ένα προς ένα από τα πρώτα χρόνια, αρχικά από τον Α/ΓΕΕΘΑ και μετέπειτα υφυπουργό της Ν.Δ. ναύαρχο Χηνοφώτη και στη συνέχεια από τον Α/ΓΕΕΘΑ Μ. Κωσταράκο. Πέφτουν οι πρώτες καμπάνες.
Το ηθικό, όμως, των πρώτων «συνδικαλιστών» των Ενόπλων Δυνάμεων δεν πέφτει και συνεχίζουν τον αγώνα τους.
Η πρώτη δικαίωση έρχεται το 2012 με την οριστική απόφαση του Αρείου Πάγου όπου αναγνωρίζεται στους στρατιωτικούς το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι.
Το 2013 δημιουργείται η Πανελλήνια Ομοσπονδία Στρατιωτικών Ενώσεων (ΠΟΕΣ), που αποτελεί το δευτεροβάθμιο όργανο συνδικαλισμού, το οποίο αντιπροσωπεύει όσες τοπικές ενώσεις έχουν ήδη δημιουργηθεί.
Το καλοκαίρι του 2016 η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛΛ. νομοθετεί ουσιαστικά για πρώτη φορά τον συνδικαλισμό στις Ενοπλες Δυνάμεις, έστω και με περιορισμούς.
Στο μεσοδιάστημα βέβαια, και αφού οι όποιες επίμονες προσπάθειες αναχαίτισης του συνδικαλισμού είχαν αποτύχει (από τις ηγεσίες Νέας Δημοκρατίας και ΠΑΣΟΚ), εμφανίζεται στο προσκήνιο και μια… δεύτερη ομοσπονδία με την ίδια ακριβώς ονομασία, αλλά με δύο γράμματα περισσότερα στον διακριτικό της τίτλο.
Πρόκειται για την Πανελλήνια Ομοσπονδία Στρατιωτικών Ενώσεων ή εν συντομία ΠΟΜΕΝΣ.
Ξεκίνησε αρχικά ως μια μικρή ένωση αξιωματικών της Πολεμικής Αεροπορίας και στη συνέχεια επιχείρησε να μπει «σφήνα» στην ΠΟΕΣ, δημιουργώντας δικές της περιφερειακές ενώσεις, ενώ παράλληλα τα δύο όργανα συχνά-πυκνά έδιναν ραντεβού στα δικαστήρια προκειμένου να λύσουν τις διαφορές τους.
Διαφορές που έως σήμερα δεν έχουν λυθεί και αυτό άλλωστε αποτελεί και πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Βλέπετε, η σχετική νομοθεσία προϋποθέτει την ύπαρξη μιας μόνο ομοσπονδίας, οπότε το επίδικο είναι ποια από τις δύο θα επικρατήσει.
Ρουσφέτι, «βύσμα» και κρίσεις αξιωματικών
Εχουν περάσει 226 χρόνια από τη μάχη του Βαλμί, την πρώτη μάχη που ακολούθησε τη Γαλλική Επανάσταση και στην οποία 50.000 Γάλλοι στρατιώτες και πολιτοφύλακες νίκησαν την τρομερή πρωσική πολεμική μηχανή.
Σε εκείνη τη μάχη, ανάμεσα στις πρωσικές γραμμές, πολεμούσε και ο Βόλφγκανγκ Γκέτε, ο οποίος λίγο μετά την ήττα θα ομολογήσει πως «εδώ τελειώνουν οι στρατοί των βασιλιάδων και αρχίζουμε με τους στρατούς των λαών».
Παρ’ όλες τις προσπάθειες διάφορων ειδικών και μη, πολιτικών αλλά και στρατιωτικών, να πείσουν πως η πολιτική δεν χωρά στον στρατό και πως όλο το πλαίσιό του οφείλει να είναι ακομμάτιστο, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική.
Αυτό μπορούν να το επιβεβαιώσουν χιλιάδες επαγγελματίες που βρέθηκαν ή βρίσκονται στις Ενοπλες Δυνάμεις, ακόμα και κληρωτοί, που γνωρίζουν από πρώτο χέρι το «ρουσφέτι», το «βύσμα», το πώς μπορεί να γίνουν οι «καλές» ή οι «κακές» μεταθέσεις, πώς λαμβάνουν χώρα οι κρίσεις των αξιωματικών.
Ακόμα και ζητήματα καθημερινότητας, όπως το ποιος δικαιούται και ποιος όχι σπίτι από τον στρατό, ποιος πηγαίνει στο στρατόπεδο με υπηρεσιακό όχημα ή βάζει λεφτά από την τσέπη του για βενζίνη, καταλήγουν κάποια στιγμή στο πολιτικό πρόσημο του καθενός που μπορεί να εκτοξεύσει ή να χαντακώσει την επαγγελματική του πορεία στις Ενοπλες Δυνάμεις.
«Δεν είναι ο συνδικαλισμός που έφερε τα κόμματα στις Ενοπλες Δυνάμεις», δήλωνε στην Επιτροπή Αμυνας της Βουλής στις 3 Οκτωβρίου 2017 η βουλευτίνα του ΚΚΕ Λιάνα Κανέλλη, και κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει πως είχε άδικο.
Συμπλήρωσε εύστοχα μάλιστα πως: «Είναι τα κυβερνητικά κόμματα που μέσα στις Ενοπλες Δυνάμεις εξακολουθούν να θεωρούν το προσωπικό, κομμάτι του κομματικού τους φέουδου. Η πολιτική υπάρχει και μέσα στο στράτευμα και μέσα σε όλη μας τη ζωή (…) Βρήκαμε τον μπαμπούλα του κομματισμού τώρα για να χτυπάμε τον συνδικαλισμό, ενώ στην πραγματικότητα τι θα σας πείραζε; Να ξεφύγουμε από την πεπατημένη, ΕΟΚ, ΝΑΤΟ και όλα αυτά, μπας και διαρρεύσει καμιά άλλη ιδέα μέσα στο στράτευμα μέσω του συνδικαλισμού».
Οι μάχες στη Βουλή
Για το συγκεκριμένο θέμα, οι μάχες που έχουν δοθεί στη Βουλή μεταξύ της Λιάνας Κανέλλη και του βουλευτή Λακωνίας της Ν.Δ. -και πρώην υφυπουργού Αμυνας- Αθανάσιου Δαβάκη είναι απολαυστικές.
Και αυτό γιατί η Ν.Δ., όπως είναι αναμενόμενο, ούτε που θέλει να ακούσει τη λέξη συνδικαλισμός στο στράτευμα, καθώς ως γνήσιο συντηρητικό κόμμα και πολιτικός εκφραστής του τρίπτυχου «Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια» φοβάται ότι δεν θα μπορεί να τον ελέγξει.
Το πρόβλημα με τον κ. Δαβάκη αλλά και τη Ν.Δ. γενικότερα είναι ότι αυτοαναιρούνται.
Σε ομιλία του στην Επιτροπή Αμυνας της Βουλής στις 13 Ιουλίου του 2016, ο κ. Δαβάκης ανέφερε χαρακτηριστικά τα εξής: «Και μη μας ταυτίζετε με δαιμονοποιήσεις σε σχέση με τον συνδικαλισμό στις Ενοπλες Δυνάμεις. Γιατί εμείς ξέραμε ότι υπάρχει και ο στρατιωτικός κώδικας και η ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων, η οποία ασχολείται με το προσωπικό της, η οποία είναι υπεύθυνη για όλα για το προσωπικό της και εν πάση περιπτώσει ζητάμε τη θέση της ηγεσίας (σ.σ.: για το αν πρέπει να υπάρχει συνδικαλισμός στον στρατό)».
Ετσι αντιλαμβάνονται τον συνδικαλισμό στη Ν.Δ. Υπάρχει η «μητέρα» ηγεσία η οποία φροντίζει τα πάντα για το στράτευμα, άρα δεν υπάρχει ανάγκη για συνδικαλισμό από τα κάτω.
Αποψη όμως για το θέμα είχε και ο αντιπρόεδρος της Ν.Δ., Αδωνις Γεωργιάδης.
Στις 21 Ιουλίου 2016 στην ίδια επιτροπή αναφέρει ότι «εμείς διαφωνούμε με τον συνδικαλισμό στις Ενοπλες Δυνάμεις», για να καταλήξει στο απίστευτο συμπέρασμα: «Θέλουν να φτιάξουν έναν κομματικό τους στρατό μέσα στις Ενοπλες Δυνάμεις για να εξυπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα»!
Εναν χρόνο αργότερα, όμως, στις 16 Ιουνίου του 2017, ο κ. Γεωργιάδης, μιλώντας σε ημερίδα της καινούργιας ομοσπονδίας (ΠΟΜΕΝΣ), έκανε στροφή 180 μοιρών, πράγμα βέβαια που δεν μας κάνει εντύπωση.
«Ξέρετε ότι εγώ έχω στηρίξει την ΠΟΜΕΝΣ και τη στηρίζω», είπε χαρακτηριστικά, αλλά το καλύτερο το άφησε για τη συνέχεια: «Ναι, να υπάρξει συνδικαλισμός στις Ενοπλες Δυνάμεις για να μπορείτε να έχετε μια συλλογική έκφραση υπεράσπισης των δικαιωμάτων σας, αλλά πάντα θα θυμάστε ότι ανήκετε στις Ενοπλες Δυνάμεις».
Ο αντιπρόεδρος παίρνει στη συνέχεια τον ρόλο του «ινστρούχτορα» και με πατερναλιστικό ύφος λέει: «Δεν θέλω να δω εξαλλοσύνες, δεν θέλω να δω πράγματα που μπορεί να γίνονται ανεκτά σε άλλους χώρους, αλλά όχι εδώ».
Και καταλήγει με μια ωραιότατη επίθεση εις βάρος της ΠΟΕΣ και ειδικά του προέδρου της, Αν. Τσουκαράκη, σχολιάζοντας, μεταξύ άλλων, με τον δικό του τρόπο τους ένστολους που στην εποχή των Μνημονίων είχαν κατέβει στο Σύνταγμα να διαδηλώσουν.
«Τα δικά σας 600 εκατομμύρια!»
Αλλά ο πολιτικός καιροσκοπισμός του αντιπροέδρου της Ν.Δ., που κατηγορεί τους άλλους για δημιουργία κομματικού στρατού μέσα στο στράτευμα, αποδεικνύεται όταν φέρνει τους παρευρισκόμενους ουσιαστικά αντιμέτωπους με τις αδύναμες κοινωνικές ομάδες που πήραν το βοήθημα τα Χριστούγεννα του 2016, λέγοντας πως «αυτά είναι τα δικά σας 600 εκατ. ευρώ που μοίρασαν και που έπρεπε να τα έχουν δώσει σε εσάς».
Χειροκροτήματα από το ακροατήριο.
Η σκιά της Χ.Α.
Από αυτό το παιχνίδι πολιτικών συσχετισμών δεν θα μπορούσε να λείψει η Χρυσή Αυγή. Μπορεί στις θέσεις της που είναι αναρτημένες στον ιστότοπό της να καθίσταται απαγορευτική η έννοια του συνδικαλισμού στις Ενοπλες Δυνάμεις, ωστόσο σε ομιλία του στη Βουλή, στις 25 Οκτωβρίου 2017, ο βουλευτής της Α’ Πειραιά Νικόλαος Κούζηλος κλείνει για τα καλά το μάτι στη δεύτερη ομοσπονδία, όντας σε απόλυτη ταύτιση με τη Ν.Δ.
«Βλέπουμε να υπάρχει ένας διχασμός, η μη νόμιμη για μας ΠΟΕΣ, με την ας πούμε νόμιμη ΠΟΜΕΝΣ (…) η ΠΟΜΕΝΣ έχει εναρμονίσει το καταστατικό της, η ΠΟΕΣ γιατί δεν το έχει κάνει;», λέει χαρακτηριστικά.
Στη συνέχεια βέβαια αναφέρεται στους απόστρατους, για τις ενώσεις των οποίων φαίνεται πως έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η Χρυσή Αυγή.
Αλλωστε δεν πάει και πολύς καιρός από τότε που η μεγαλύτερη Ενωση Απόστρατων (αυτή του Στρατού Ξηράς) επισκέφτηκε τα γραφεία της Χ.Α., υπό το βλέμμα του πορτρέτου του φίρερ Μιχαλολιάκου: «Την ίδια ώρα που ανακοινωνόταν η απόφαση του πρωθυπουργού να αναθέσει στον Νίκο Δένδια τη θέση του υπουργού Αμυνας μετά την αποχώρηση του Δημήτρη Αβραμόπουλου, η θεσμικά αναγνωρισμένη Ενωση Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού (ΕΑΑΣ) συναντιόταν με τους εκπροσώπους της Χρυσής Αυγής και συμφωνούσε για κοινούς “αγώνες” και κοινά “προγράμματα”» («Η πρόκληση των αποστράτων», «Εφ.Συν.» 17 Νοεμβρίου 2014).
Η αναφορά στις ενώσεις αυτές έχει μια ιδιαίτερη σημασία, καθώς κάποια στιγμή ακούστηκε το σενάριο να λειτουργήσουν ως «διαιτητές» ανάμεσα στις δύο αντίπαλες ομοσπονδίες, προκειμένου να βρεθεί μια κοινά αποδεκτή λύση.
Ισως κάτι να ήξερε παραπάνω η Λ. Κανέλλη όταν στην ομιλία της στις 3 Οκτώβρη του 2017 έλεγε: «Εμφανίζεται και η Χ.Α. να ενδιαφέρεται πάρα πολύ για τα δικαιώματα των στρατιωτικών, αλλά διαφωνεί με τον συνδικαλισμό στις Ε.Δ. Δεν αποκλείεται να φτιάξει καμιά δικιά της ένωση, ήδη έχει δικούς της ανθρώπους σε διάφορες ενώσεις».
Την ίδια ώρα, υπάρχει πληθώρα δημοσιευμάτων στο διαδίκτυο -κυρίως σε στρατιωτικού περιεχομένου ιστότοπους- για το γεγονός ότι και από τις δύο ενώσεις έχουν περάσει στελέχη που ιδεολογικά ανήκουν στη Χρυσή Αυγή και ειδικότερα για συγκεκριμένο άτομο που βρίσκεται πολύ κοντά στον χρυσαυγίτη βουλευτή Χρήστο Παππά.
Βέβαια, κανείς δεν περιμένει τα δημοσιεύματα για να μάθει πως η Χρυσή Αυγή έχει έρεισμα στο στράτευμα, ιδιαίτερα, δε, ανάμεσα σε υψηλόβαθμους αξιωματικούς.
Οι πρωταγωνιστές
Ανέστης Τσουκαράκης (ΠΟΕΣ)
Ο συνταγματάρχης Ανέστης Τσουκαράκης είναι ο πρόεδρος της ΠΟΕΣ, ο άνθρωπος που πρωτοστάτησε πριν από 13 χρόνια στο ν’ ανοίξει ο συνδικαλισμός στο στράτευμα. Αυτό τού το αναγνωρίζουν και φίλοι και εχθροί.
Είναι αυτός που κατέβασε τους ένστολους στις πορείες την περίοδο της συγκυβέρνησης και στον οποίο οι αντίπαλοί του καταλογίζουν στενές σχέσεις από το 2015 τόσο με τον υπουργό Εθνικής Αμυνας Πάνο Καμμένο όσο και με τον -τέως πλέον- αναπληρωτή υπουργό Δημήτρη Βίτσα. Αν αναζητήσει κανείς συνεντεύξεις του, θα βρει πάρα πολλές στο youtube, όπου ο συνταγματάρχης αποδεικνύεται ιδιαίτερα επικοινωνιακός.
Στο πρόσφατο συνέδριο της ΠΟΕΣ στην Καστοριά, επανεκλέχθηκε πανηγυρικά, ενώ αξίζει να σημειωθεί και η στήριξη του ΚΚΕ προς την ομοσπονδία. Παρούσα στο συνέδριο βρέθηκε αντιπροσωπεία του κόμματος με τον βουλευτή Θανάση Παφίλη να αναφέρεται στα εμπόδια που επιχειρείται να μπουν στη δυνατότητα τόσο της συλλογικής έκφρασης αυτών των προβλημάτων (των στρατιωτικών) όσο και της αντιμετώπισής τους, αλλά και στη μέθοδο της διάσπασης που επιχειρείται από την αποκαλούμενη ΠΟΜΕΝΣ.
«Γνώμη μας είναι ότι η μεθόδευση των δικαστικών αγωγών της διασπαστικής ΠΟΜΕΝΣ προς την ΠΟΕΣ είναι σκόπιμη και πρέπει να βρει απέναντί της το σύνολο των στρατιωτικών», είπε ο κ. Παφίλης.
Δημήτρης Ρώτας (ΠΟΜΕΝΣ)
Ο πρόεδρος της ΠΟΜΕΝΣ προέρχεται από την Αεροπορία. Πάγια θέση του είναι πως η ΠΟΜΕΝΣ αποτελεί τον νόμιμο εκπρόσωπο των στρατιωτικών, σε αντίθεση με την ΠΟΕΣ την οποία χαρακτηρίζει αστικό σωματείο.
Για την υπόθεση αυτή, όπως ήδη αναφέραμε, οι δύο ομοσπονδίες βρίσκονται σε δικαστική διαμάχη διαρκείας.
Γνωρίζει παρ’ όλα αυτά καλά πως αυτή τη στιγμή η ΠΟΜΕΝΣ είναι σε μειονεκτική θέση, αφού οι περισσότερες πρωτοβάθμιες περιφερειακές ενώσεις των στρατιωτικών βρίσκονται υπό τον έλεγχο της ΠΟΕΣ.
Ωστόσο, και αφού τον Μάιο λήγει το χρονικό περιθώριο που έχει οριστεί αναφορικά με το ποιος θα είναι τελικά εκείνος που θα εκπροσωπεί τους στρατιωτικούς, ίσως να ρίξει τους τόνους προς μια συμβιβαστική λύση.
Αλλωστε, πριν από λίγους μήνες, ο Αδωνις Γεωργιάδης ήταν εκείνος που πρότεινε από τη Βουλή να οριστεί μια προσωρινή επιτροπή με ίσα μέλη και από τις δύο ομοσπονδίες, οι οποίες και θα αναλάβουν τον ρόλο να προχωρήσουν σε κοινές εκλογές ώστε να προκύψει ένα δευτεροβάθμιο όργανο από την κάλπη.
Τι συμβαίνει στο εξωτερικό
Μια απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δικαίωσε, το 2014, Γάλλους στρατιωτικούς που είχαν προσφύγει σε αυτό και οριστικά και αμετάκλητα τους επέτρεψε να συμμετέχουν σε συνδικαλιστικά σωματεία μέσα στο στράτευμα.
Ηταν η πρώτη δικαστική απόφαση που δικαίωσε στρατιωτικούς στην Ε.Ε. και το σκεπτικό της απόφασης ήταν πως οι στρατιώτες έχουν ακριβώς τα ίδια δικαιώματα με τους πολίτες και πως η απαγόρευση της συμμετοχής τους σε σωματεία αποτελούσε σαφέστατη παράβαση του άρθρου 11 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η συζήτηση πάντως έχει ανοίξει συνολικά και σε κάποιες χώρες έχουν γίνει τεράστια βήματα εδώ και χρόνια, όπως π.χ. από το 1995, όταν η Σουηδία αποδείχτηκε πρωτοπόρος με την πρώτη συνδικαλιστική ένωση αξιωματικών.
Στις Βρυξέλλες, δε, εδρεύει η πανευρωπαϊκή ομοσπονδία ενώσεων στρατιωτικών που φέρει τον τίτλο EuroMil.
Ηδη χώρες όπως η Αυστρία, η Νορβηγία, το Βέλγιο, η Ολλανδία, αλλά και λοιπές χώρες της Ε.Ε. έχουν ήδη αναγνωρίσει ή μερικώς αναγνωρίσει τη δυνατότητα του συνδικαλισμού στις Ενόπλες Δυνάμεις.
