«Η κουλτούρα που ευθύνεται για την κρίση μιλάει αγγλικά!»

Ενας από τους σπουδαιότερους Τούρκους σκηνοθέτες, ο Σεμίχ Καπλάνογλου, αναγνωρισμένος διεθνώς για το «Αυγό», το «Γάλα», το βραβευμένο στο Φεστιβάλ Βερολίνου «Μέλι», ήρθε στην Αθήνα για να παρουσιάσει τη νέα του ταινία, τον «Σπόρο», που, με πρωταγωνιστές τον Ζαν-Μαρκ Μπαρ και τον Βόσνιο Ερμίν Μπράβο, έκανε ήδη την πρεμιέρα του στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης τον Νοέμβριο και βγαίνει στις ελληνικές αίθουσες την Πέμπτη, 1η Μαρτίου.

Ο «Σπόρος» είναι ένα ασπρόμαυρο, στοχαστικό, φουτουριστικό δράμα, γεμάτο λυρισμό, φιλοσοφικές εξερευνήσεις και οικολογική αγωνία, σε απευθείας σύνδεση με το «Στάλκερ» του Ταρκόφσκι. Στην ταινία, δυο άνδρες κάνουν μια κοινή διαδρομή στα μυστικά της ανθρωπότητας. Ο καθηγητής γενετικής σπόρων δρ Ερολ Εριν και ο επιστήμονας Τζεμίλ Ακμάν, που παράτησε μια λαμπρή καριέρα, περιπλανώνται σε μια απαγορευμένη ζώνη που ονομάζεται Νεκρή Γη.

«Ο “Σπόρος” είναι αποτέλεσμα προσπάθειας πέντε ετών», είπε ο Σεμίχ Καπλάνογλου στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε στην Αθήνα για την ταινία. «Είναι συμπαραγωγή Γερμανίας, Σουηδίας, Τουρκίας, γυρίστηκε σε διάφορα μέρη, από την πόλη-φάντασμα του Ντιτρόιτ ώς τα βάθη της ανατολικής Τουρκίας. Στο μυαλό μου είχα έναν καινούργιο κόσμο που έπρεπε να δημιουργήσω. Επέλεξα αυτές τις περιοχές και τις ένωσα στο ασπρόμαυρο».

«Οι λόγοι που αποφάσισα να κάνω αυτή την ταινία», εξηγεί ο Καπλάνογλου, «είναι η αλλαγή του κλίματος, οι πόλεμοι, η διαστρέβλωση της αγροτικής παραγωγής, οι γεωργικές ασθένειες που δημιουργήθηκαν. Και θέλησα να εκφράσω τις δικές μου ανησυχίες, πάνω στα προσωπικά θέματα του κάθε ανθρώπου, που αναμφίβολα προκύπτουν λόγω αυτών των ζητημάτων.

Το σημαντικό που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι η επιστήμη και η γνώση μάς έχουν προσφέρει ανέσεις, αλλά ταυτόχρονα και υπαρξιακή αγωνία. Είναι καιρός ο άνθρωπος να γυρίσει και στην προσωπική του αναζήτηση, για να μπορέσουμε να λύσουμε τα προβλήματα που προκάλεσαν η υπερβολική γνώση και επιστήμη».

Ο Καπλάνογλου ανέκαθεν επένδυε τον πνευματικό του εαυτό στις ταινίες του, αλλά ποτέ περισσότερο απ’ όσο στον «Σπόρο». Αλλωστε, η έμπνευσή του γι’ αυτή την ταινία βρίσκεται στο Κοράνι, αλλά και στο Ευαγγέλιο. Στον Αγιο Γεώργιο και στον Μωυσή και σ’ ένα ταξίδι που δυνητικά οι δυο τους θα μπορούσαν να είχαν κάνει σε αναζήτηση απαντήσεων και πίστης. Και στους στίχους του Γιουνούς Εμρέ, του χαρακτηριστικού ποιητή του 13ου αιώνα, από τη λογοτεχνία των Σούφηδων.

«Ο “Σπόρος” συνδέει τον μυστικισμό με την επιστήμη και την επιστημονική φαντασία» λέει χαμογελώντας ο Καπλάνογλου. «Στην ανθρώπινη αναζήτηση, δεν προσφέρεται λύση εξωγενώς. Ο ίδιος ο άνθρωπος πρέπει να τη βρει μέσα του. Τα περισσότερα προβλήματα στον κόσμο υπάρχουν λόγω του υλισμού. Μακριά από αυτόν, ψάχνοντας τον εαυτό του, ο άνθρωπος θα βρει τις λύσεις του».

Ασφαλώς, σε μια ταινία βαθιά θρησκευτική, τόσο στον λόγο όσο και στην εικονογραφία της, η συζήτηση στρέφεται και γύρω από τους σημερινούς θρησκευτικούς πολέμους, τόσο κοντά και τόσο συνδεδεμένους με τη σημερινή Τουρκία: «Η ταραγμένη κατάσταση στις γύρω μας περιοχές ξεκίνησε με την εισβολή στο Αφγανιστάν, την κατοχή της Συρίας.

Ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός είναι που προκαλεί τη δυστοπία που ζούμε. Αλλά ο φονταμενταλισμός δεν είναι θρησκεία, είναι σύγκρουση. Και δεν ανήκει σε μία θρησκεία, ανήκει σε διάφορες. Η πηγή του προβλήματος είναι και πάλι ο υπερβολικός καταναλωτισμός, ο υπερβολικός καπιταλισμός».

Το γεγονός ότι ο «Σπόρος» είναι η πρώτη αγγλόφωνη ταινία στη μεγάλη φιλμογραφία του Καπλάνογλου μπορεί να θεωρηθεί κι ως ένα τεχνικό εύρημα, ώστε ο λόγος και το πολιτικό σχόλιο της ταινίας ν’ ακουστεί καθαρότερα στη Δύση; «Ζούμε σ’ έναν δυστοπικό πολιτισμό» λέει ο Καπλάνογλου. Υπάρχει κρίση στον πολιτισμό μας, τον ανθρώπινο, κι απ’ αυτήν προέρχεται η κρίση στην κουλτούρα. Κι αυτή η κουλτούρα που ευθύνεται για την κρίση μιλάει αγγλικά. Γι’ αυτό κι επέλεξα στην ταινία μου να μιλούν αγγλικά».

Η αιτία που ο Καπλάνογλου επέλεξε για την ταινία του το είδος της επιστημονικής φαντασίας έχει κι αυτή ανθρωποκεντρική αιτία: «Υπάρχει, σήμερα, πολύ μεγάλη απόσταση ανάμεσα στις φτωχές και τις πλούσιες χώρες. Κι αυτό μπορεί να αποδοθεί μόνο ως ταινία επιστημονικής φαντασίας!»

Για το μέλλον, το κοντινό, όχι το «μακρινό» που περιγράφει ο «Σπόρος», ο Σεμίχ Καπλάνογλου δηλώνει, φυσικά, ανήσυχος: «Δεν είμαι αισιόδοξος» λέει. «Οταν έφτιαχνα την ταινία, ήθελα να επισημάνω την έλλειψη της πνευματικής ζωής των ανθρώπων και να τη θυμίσω, να την ξαναπροτείνω. Δυστυχώς με την πορεία της ανθρωπότητας, χάνουμε την πνευματικότητά μας. Γι’ αυτό έκανα αυτήν την ταινία».

Info: Η ταινία του Σεμίχ Καπλάνογλου «Σπόρος» βγαίνει στις αίθουσες την Πέμπτη, 1η Μαρτίου, από την Ama Films.