Μισός αιώνας συμπληρώνεται φέτος από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στη χώρα, ύστερα από μια επταετή στρατοκρατούμενη δικτατορία. Μια αποκατάσταση που δεν προήλθε τυχαία, αλλά από τον αγώνα αντίστασης του λαού που για πολλούς συμπυκνώνεται σε μια φοιτητική –και όχι μόνο– εξέγερση η οποία έχει συνδεθεί, πέρα από το διεθνές κίνημα αμφισβήτησης, με ένα γεγονός: την κατάληψη του Πολυτεχνείου που κατεστάλη με την εισβολή ενός τεθωρακισμένου στο ιστορικό κτίριο της Πατησίων, το βράδυ τις 17ης Νοεμβρίου 1973.
«50 χρόνια, μία νύχτα» είναι η παράσταση του Φεστιβάλ Αθηνών για αυτό το γεγονός που σκηνοθετεί ο Μάνος Καρατζογιάννης 26-29/6 στην Πειραιώς 260: τη διαμαρτυρία των νέων αλλά και μέρους της ελληνικής κοινωνίας που στάθηκε δίπλα τους, που ξέσπασε ως φυσική και αυθόρμητη ανάγκη αντίδρασης στον αυταρχισμό και κλιμακώθηκε σε τρεις ανεπανάληπτες μέρες διεκδίκησης και ιδεολογικών ζυμώσεων, αλλά κυρίως ομοψυχίας. Στον απόηχο του Μάη του 1968, όταν το φοιτητικό κίνημα αρθρώνει δυναμικά λόγο στην Ελλάδα της δικτατορίας. Μέσα από ιστορικό υλικό, βιβλία και ντοκιμαντέρ, ζωντανεύει τις αυθεντικές μαρτυρίες φοιτητών, μαθητών αλλά και απλών πολιτών που πήραν μέρος, ηθελημένα ή άθελά τους, στο δράμα της Ιστορίας, ο καθένας από τη δική του θέση, πηγαίνοντας πέρα από τα δημοσιευμένα βιώματα, καθώς μερικές μαρτυρίες έχουν συλλεχθεί στο πλαίσιο της δραματουργικής έρευνας. Στην παράσταση δεν ενώνει μόνο παλαιότερες και νεότερες γενιές ηθοποιών αλλά συνθέτει το παζλ αυτού του «ρευστού, βίαιου και χωρίς συγκεκριμένο περίγραμμα» γεγονότος –όπως χαρακτηρίζει τις εξεγέρσεις η Αμερικανίδα ιστορικός Janet Lugo– σε μια συλλογική αφήγηση που επιχειρεί μια σύγχρονη ανάγνωση της οριακής αυτής στιγμής από τη σκοπιά του θεάτρου για να αναζητήσει το νόημα της Δημοκρατίας σήμερα.
Εχοντας στο ενεργητικό του σειρά παραστάσεων που αφορούν την ιστορική μνήμη (Για την Ελένη – για την Ελένη Παπαδάκη, Μάρτυρες των Αθηνών – για την Κατοχή, Φύλακας μιας Επανάστασης για τον Γιάννη Βλαχογιάννη που έσωσε τα κείμενα για την Ελληνική Επανάσταση, Passport – με αφορμή τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ταινία για τη Μελίνα Μερκούρη «Μελίνα Στοπ Καρέ»), ο σκηνοθέτης συνεργάζεται ξανά στη δραματουργία με τη Δήμητρα Κονδυλάκη (συνεπιμελήθηκαν το 2018 την αναδρομική έκθεση - σκηνική εγκατάσταση για τη Λούλα Αναγνωστάκη «Δωμάτια Μνήμης» πάλι για το Φεστιβάλ), επιστρατεύοντας πέρα από τεκμήρια ιστορικών βιβλίων και ντοκιμαντέρ ακόμη και την αρχαία γραμματεία μέχρι τη σύγχρονη ποίηση. Κι επιχειρεί να ψηλαφίσει το τι μπορεί να σημαίνει για μας σήμερα αυτό το συλλογικό βίωμα αλληλεγγύης και αυταπάρνησης.
● Αλήθεια, τι μπορεί να σημαίνει; Καθώς η ενασχόλησή σας με την ιστορική μνήμη δεν είναι καινούργια, τι ξεχωριστό φέρνει η εξέγερση του Πολυτεχνείου;
Πάντα πίστευα ότι όταν ασχολείσαι με την ιστορική μνήμη αποκαθιστάς κάτι πρώτα μέσα σου κι έπειτα στη σκηνή. Σαν να δικαιώνονται αδικαίωτα πρόσωπα. Σαν να ζωντανεύουν οι νεκροί για να μιλήσουν για τις ζωές μας.
Τώρα, με αυτήν την παράσταση νιώθω σαν να ακούω ξανά τη φωνή του πατέρα μου. Εχω να την ακούσω πολλά χρόνια, αλλά είναι εκείνος που μου πρωτομίλησε για το Πολυτεχνείο μια και έζησε τις τρεις μέρες και τη μία νύχτα του από κοντά. Αυτή η ιστορική στιγμή είναι ίσως ιδιαίτερη όχι μόνο γιατί καθόρισε ολόκληρη τη Μεταπολίτευση, αλλά και γιατί είναι συνυφασμένη, την ίδια στιγμή, τουλάχιστον σε εμένα, τόσο με ένα μελαγχολικό πένθος όσο και μ’ έναν πυρετώδη νεανικό ενθουσιασμό.
● Τι πιστεύετε ότι σημαίνει για μας σήμερα αυτό το συλλογικό βίωμα αλληλεγγύης και αυταπάρνησης;
Σημαίνει σε προσωπικό επίπεδο αντίσταση και σε συλλογικό αλληλεγγύη. Δυο έννοιες τόσο ξεχασμένες, αν και στην πραγματικότητα όλοι όσοι δραστηριοποιούμαστε στη δημόσια ζωή οφείλουμε να αντιπολιτευόμαστε στην εκάστοτε εξουσία όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο. Το σύνθημα των φοιτητών «Ολοι ενωμένοι» ήταν συνέχεια στο μυαλό μου κατά την προετοιμασία της παράστασης.
Αυτή την αλληλεγγύη, την αγνότητα και το πάθος των φοιτητών αλλά και όλων όσοι βρέθηκαν δίπλα τους επιχειρώ να μεταδώσει και η παράσταση. «Να ξυπνήσουμε δηλαδή τους νεκρούς» πολιτικά εαυτούς μας με όσα υλικά του θεάτρου διαθέτουμε, σε μια εποχή που η Ακροδεξιά καλπάζει στην Ευρώπη και ο φασισμός καραδοκεί.
● Πώς νομίζετε ότι στέκονται οι σημερινοί νέοι απέναντί του;
Για να σταθούν οι σημερινοί νέοι με έναν τρόπο «απέναντι» στο Πολυτεχνείο, θα έπρεπε να ενημερωθούν αναφορικά με αυτό. Από όσο γνωρίζω ο... σχολικός εορτασμός έχει πλέον καταργηθεί, και στο θέατρο, με εξαίρεση την παράσταση του Μάνου Βαβαδάκη στο Θέατρο Τέχνης, δεν έγινε κάποια σχετική παράσταση. Ισως όσοι λαμβάνουν τις αποφάσεις, έχουν στα χέρια τους δηλαδή την εξουσία, να φοβούνται την πραγματική διάσταση που συμβολίζει το Πολυτεχνείο: την ίδια δηλαδή την εξέγερση.
● Υπάρχουν σήμερα λόγοι εξέγερσης;
Ε δεν υπάρχουν; Περιμένετε εμένα να σας τους πω; Είναι γύρω μας όλα τόσο ακριβά που αισθάνομαι πως κανείς μας δεν έχει το κουράγιο να αντιδράσει, να ζήσει πραγματικά δηλαδή. Αρκεί η επιβίωση, ή μάλλον για να ακριβολογούμε επείγει. Αντίθετα, υπάρχει μια ψευδαίσθηση πως αρθρώνουμε επιδραστικό πολιτικό λόγο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που συντελεί στην πραγματικότητα όλο και περισσότερο στην αδρανοποίησή μας.
● Τότε ήταν ένα αυταρχικό καθεστώς. Σήμερα στην Ευρώπη επικρατούν μετά τις ευρωεκλογές κόμματα αυταρχικών αντιλήψεων, η Ακροδεξιά. Τι σκέψεις σάς γεννούν αυτές οι εξελίξεις;
Νομίζω, χωρίς να είμαι πολιτικός αναλυτής, πως η Ευρώπη ίσως κινδυνεύει για πρώτη φορά τόσο με τη Βουλή της 9 Ιουνίου. Ασυναίσθητα μου ήρθε στον νου η λέξη διάλυση για την Ευρωπαϊκή Ενωση, μόλις παρακολούθησα τα αποτελέσματα των εκλογών. Φοβάμαι. Οπως κλείνει και η παράστασή μας «τρέμω σαν πουλί».
ℹ️ «50 χρόνια, μία νύχτα». Σκηνοθεσία: Μάνος Καρατζογιάννης. Δραματουργία: Δήμητρα Κονδυλάκη - Μάνος Καρατζογιάννης. Μουσική: Τηλέμαχος Μούσας. Κίνηση: Ζωή Χατζηαντωνίου. Σκηνικό: Λουκία Μάρθα. Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα. Φωτισμοί: Αγγελος Παπαδόπουλος. Βίντεο Αρτ: Goran Gagic. Βοηθός σκηνοθέτρια: Ντίνα Ντεμπέμπε. Ιστορικός σύμβουλος: Κωστής Κορνέτης. Παίζουν: Γιώργος Βουρδαμής, Μαρία Ζορμπά, Υβόννη Μαλτέζου, Ιφιγένεια Καραμήτρου, Γιάννης Νταλιάνης, Καλλιόπη Παναγιωτίδου, Γιώργος Νούσης, Στρατής Χατζησταματίου. Πειραιώς 260 (Χώρος Ε), 26-29/6 στις 9 μ.μ. Εισιτήρια 5-15 ευρώ aefestival.gr και more.com
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας