Η ελληνική οικονομία όχι μόνο υστερεί σήμερα έναντι της αντίστοιχης κατάστασης που ίσχυε προ της κρίσης του 2010, αλλά και εμφανίζει σημαντική υποχώρηση έναντι των οικονομιών των άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Από τις μεσαίες θέσεις που κατείχε στη λίστα οικονομικής κατάταξης των ευρωπαϊκών χωρών προ της κρίσης, αγωνίζεται τώρα με τη γειτονική Βουλγαρία να αποφύγει την τελευταία θέση αυτής της λίστας, της φτωχότερης δηλαδή χώρας της Ενωσης.
Το ερώτημα είναι τις πταίει για την εθνικά και κοινωνικοοικονομικά δυσοίωνη αυτή εξέλιξη; Είναι προφανές ότι τα πολιτικά κόμματα που άσκησαν την εξουσία κατά την περίοδο (1974-2010) σε συνδυασμό με την εφαρμοζόμενη στο διάστημα αυτό νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική επί ενός ανταγωνιστικά αναποτελεσματικού εθνικού συστήματος παραγωγής επιμερίζονται την ευθύνη για την κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας και την ουσιαστική πτώχευση της χώρας το 2010.
Η νεοφιλελεύθερη θεωρία, γνωστή και ως «Οικονομική της προσφοράς», προέκυψε κατά τη δεκαετία του 1970 ως απόρροια της μειωμένης κερδοφορίας του κεφαλαίου και της αδυναμίας της εφαρμοζόμενης τότε κεϊνσιανής οικονομικής πολιτικής να αντιμετωπίσει την παρατεταμένη οικονομική ύφεση και τον πληθωρισμό. Εφαρμόστηκε δε αρχικά στις ΗΠΑ και στην Αγγλία από τις κυβερνήσεις Ρ. Ρίγκαν και Μ. Θάτσερ. Το νεοφιλελεύθερο σύστημα επέβαλε άμεσα μείωση της φορολογίας και περικοπές στις δημόσιες κοινωνικές δαπάνες, ιδιωτικοποίηση των μεγάλων δημόσιων επιχειρήσεων και την απορρύθμιση των αγορών εργασίας και κεφαλαίου. Σκοπός αυτών των μέτρων ήταν ο δραστικός περιορισμός της κρατικής παρέμβασης στην οικονομία επ’ ωφελεία της ελεύθερης λειτουργίας της αγοράς, η οποία, σύμφωνα με τη νεοφιλελεύθερη θεωρία, εξασφαλίζει την οικονομική ευημερία της κοινωνίας.
Σε αντίθεση με τις αισιόδοξες αυτές διακηρύξεις, η εξέλιξη στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από την όξυνση των οικονομικών ανισοτήτων και τη φτωχοποίηση σημαντικού τμήματος του ελληνικού πληθυσμού, την ακρίβεια, την απαξίωση του δημόσιου συστήματος υγείας, παιδείας και συγκοινωνιών, την ερήμωση της υπαίθρου, τη φυγή των νέων επιστημόνων και τέλος, την ανησυχητική μείωση του ελληνικού πληθυσμού. Το πάγιο δε έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου μαζί με το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος συνεχίζουν να αποτελούν την αχίλλειο πτέρνα της ελληνικής οικονομίας. Εξ όλων αυτών προκύπτει ότι τόσο τα πολιτικά κόμματα που κυβέρνησαν στη μεταπολιτευτική χρονική περίοδο (με μειωμένη ευθύνη των μνημονιακών κυβερνήσεων) όσο και η νεοφιλελεύθερη στρατηγική ομού με το παραγωγικό πρότυπο, που λειτούργησαν κατά την ίδια περίοδο, χρήζουν επιτακτικής αναθεώρησης με απώτερη επιδίωξη τη σταδιακή επίτευξη μιας αυτοδύναμης οικονομικής ανάπτυξης.
Η κυβέρνηση συνεχίζει να εφαρμόζει νεοφιλελεύθερες πολιτικές δημιουργώντας, με υπερέσοδα από την έμμεση κυρίως φορολογία, πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα με σκοπό την επίτευξη της επενδυτικής βαθμίδας εις βάρος τελικά της χρηματοδότησης των ιδιαίτερα οξυμένων κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων. Η πολιτική αυτή, παρά την αμέριστη μέχρι τώρα οικονομική βοήθεια της Ευρωπαϊκής Ενωσης και την υποστήριξη των ΜΜΕ, έχει αρχίσει να παρουσιάζει τελευταία εμφανή δείγματα διοικητικής ανεπάρκειας και εσωκομματικής αμφισβήτησης. Το κυβερνητικό όμως κόμμα, όσο τουλάχιστον επιβραβεύεται εκλογικά, δεν φαίνεται να σχεδιάζει αναθεώρηση της εφαρμοζόμενης νεοφιλελεύθερης πολιτικής και κρατική πρωτοβουλία για την αναδιοργάνωση του παραδοσιακού παραγωγικού προτύπου.
Η απρόσμενη υιοθέτηση του νεοφιλελευθερισμού από τους Κλίντον, Μπλερ και Σρέντερ δημιούργησε προβλήματα ιδεολογικού προσανατολισμού στα συγγενή πολιτικά κόμματα που είχαν ενστερνιστεί τις ιδεολογικές αρχές της Σοσιαλδημοκρατίας. Το Γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD), αφού υιοθέτησε τον κεϊνσιανισμό με το Πρόγραμμα του Bad Godesberg (1958), κατέληξε τελικά επί καγκελαρίας Σρέντερ να ψηφίσει το 2003 τις φανερά αντεργατικές ρυθμίσεις (Αgenda 2010 και Hartz-IV) με τη νεοφιλελεύθερη δήλωση: Θα περικόψουμε τις κοινωνικές δαπάνες του κράτους. Αποτέλεσμα της ιδεολογικής μετάλλαξης του ιστορικού αυτού κόμματος υπήρξε η αποχώρηση σημαντικών στελεχών όπως του Λαφοντέν και της κίνησης WASG (Εκλογική Εναλλακτική, Εργασία και Κοινωνική Δικαιοσύνη). Σηματοδότησε δε την απαρχή της αρνητικής εκλογικής εξέλιξης του πάλαι ποτέ κραταιού αυτού κόμματος.
Το ΠΑΣΟΚ, με εξαίρεση την αρχική περίοδο διακυβέρνησης του Α. Παπανδρέου, έχει εφαρμόσει τις γενικές κατευθύνσεις της νεοφιλελεύθερης πολιτικής επηρεαζόμενο εμφανώς από το γερμανικό κυρίως σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, την ιδεολογία του οποίου επικαλείται επίσημα και σήμερα ο πρόσφατα νεοεκλεγείς πρόεδρός του. Ως θεωρητική βάση της οικονομικής του πολιτικής προσιδιάζει στο κόμμα αυτό η λεγόμενη νεο-κεϊνσιανή θεωρία. Βασικό στοιχείο αυτής της θεωρίας που τη διαφοροποιεί από τον νεοφιλελευθερισμό είναι η θέση ότι οι διακυμάνσεις της απασχόλησης οφείλονται στην έλλειψη ευελιξίας του επιπέδου μισθών και τιμών. Η θέση αυτή δικαιολογεί την άσκηση παραδοσιακής κεϊνσιανής πολιτικής, κρατικής δηλαδή ρύθμισης της συνολικής ζήτησης. Η νέα πάντως ηγεσία του ΠΑΣΟΚ δεν έχει ακόμη επίσημα τοποθετηθεί απέναντι στον νεοφιλελευθερισμό και το επιθυμητό παραγωγικό πρότυπο.
Η επιλογή εναλλακτικής προς τον νεοφιλελευθερισμό οικονομικής στρατηγικής αποτελεί εξ ορισμού καταστατική υποχρέωση κάθε ιδεολογικά αριστερού κόμματος. Εξαιτίας όμως των γνωστών κομματικών διεργασιών στον ΣΥΡΙΖΑ και της συνεχιζόμενης προσπάθειας κομματικής συγκρότησης των βουλευτών της Νέας Αριστεράς κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιαστούν οι αριστερές θέσεις σε επόμενο σημείωμα.
*Ομότιμος καθηγητής Παν/μίου Πατρών
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας