Ταμείο... αδιαφάνειας - Αποκαλυπτική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για τον Μηχανισμό Ανάκαμψης

Εκτεθειμένο στην αδιαφάνεια, στην ανεπαρκή ιχνηλασιμότητα της ροής των κονδυλίων και, τελικά, στον κίνδυνο απάτης εις βάρος των ευρωπαϊκών πόρων είναι το Ταμείο Ανάκαμψης και ειδικότερα ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) των 650 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ).

Το ΕΕΣ εξέτασε δειγματοληπτικά τη διαχείριση των κονδυλίων σε δέκα χώρες -δεν είναι ανάμεσά τους η Ελλάδα- και κατέληξε σε ανησυχητικά συμπεράσματα για τα αποτελέσματα της προσέγγισης που για πρώτη φορά υιοθέτησε η Ε.Ε. με τον RRF, με βάση την οποία οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις δεν συνδέονται με συγκεκριμένες επιδόσεις. Το ΕΕΣ προειδοποιεί να μη μεταφερθούν οι «τρύπες» αδιαφάνειας του Μηχανισμού Ανάκαμψης στον υπό διαπραγμάτευση νέο επταετή προϋπολογισμό (2028-2034), που θα φτάσει το ύψος ρεκόρ των 2 τρισ. ευρώ.

Το ΕΕΣ επισημαίνει:

• Αν και ο RRF έχει βοηθήσει γενικά στην ανάκαμψη μετά την πανδημία Covid-19, υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες για τα αποτελέσματά του. Ανύπαρκτα είναι τα στοιχεία για το πραγματικό κόστος των έργων, δεν είναι τελικά σαφές αν πιάνουν τόπο τα χρήματα των πολιτών.
• Παρά τις βελτιώσεις, οι δικλίδες ασφαλείας του RRF δεν είναι απαραβίαστες. Για παράδειγμα, η Επιτροπή βασίζεται κυρίως στα κράτη-μέλη για τον εντοπισμό και τη διόρθωση σοβαρών παρατυπιών. Ωστόσο, τα εθνικά συστήματα διόρθωσης εμφανίζουν αδυναμίες.
• Η Κομισιόν δεν μπορεί να επιβάλει δημοσιονομικές διορθώσεις και ανάκτηση κονδυλίων σε περίπτωση παράβασης των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις, παρά μόνον σε σοβαρές περιπτώσεις, όπως η απάτη. Αυτό σημαίνει ότι καταβάλλει ακέραιες πληρωμές με μόνη προϋπόθεση να έχουν εκπληρωθεί τα συμφωνημένα ορόσημα.
• Ο τρόπος με τον οποίο έχουν διατυπωθεί τα ορόσημα και οι τιμές-στόχος επιτρέπει σε χώρες της Ε.Ε. να εισπράττουν σημαντικά κονδύλια πριν καν ολοκληρωθούν τα έργα ή έχοντας κοστίσει λιγότερο. Στη Γαλλία, π.χ., το μέτρο «Ψηφιακή αναβάθμιση του κράτους και των εδαφών», υπολογιζόταν ότι θα κόστιζε 500 εκατ. ευρώ, αλλά το πραγματικό κόστος του ήταν 368 εκατ.. Παρ’ όλα αυτά, η Γαλλία έλαβε τη χρηματοδότηση στο ακέραιο.
• Το μεγαλύτερο μέρος των χρηματοδοτούμενων μέτρων βρίσκεται ακόμη υπό υλοποίηση, η οποία πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέχρι τον Αύγουστο του 2026. Συνολικά, 1.060 μέτρα (37%) έχει προγραμματιστεί να ολοκληρωθούν φέτος. Εντός του 2026 τα κράτη-μέλη σχεδιάζουν να ολοκληρώσουν πάνω από το 50% του συνόλου των επενδύσεων και πάνω από το 16% των μεταρρυθμίσεων που περιλαμβάνονται στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης.
• Η εκταμίευση ενωσιακών κονδυλίων προς τους εθνικούς προϋπολογισμούς δεν σημαίνει ότι τα χρήματα έχουν φτάσει στους τελικούς αποδέκτες και έχουν διοχετευθεί στην πραγματική οικονομία.
• Οι δικλίδες ασφαλείας που εφαρμόζονται από την Επιτροπή και τα κράτη-μέλη δεν επαρκούν για τον μετριασμό του κινδύνου διπλής χρηματοδότησης από τον RRF και άλλα ευρωπαϊκά ταμεία. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως όταν οι εθνικές και περιφερειακές διοικήσεις που χρησιμοποιούν πόρους και από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και από τα ταμεία Συνοχής χρησιμοποιούν δικά τους συστήματα ελέγχου που δεν είναι διασυνδεδεμένα. Σε ορισμένα κράτη-μέλη, δεν είναι δυνατή η ηλεκτρονική αντιστοίχιση δικαιούχων και έργων για τον εντοπισμό περιπτώσεων διπλής χρηματοδότησης. Το εργαλείο εντοπισμού απάτης Arachne που παρέχει η Κομισιόν σπάνια χρησιμοποιείται από τα κράτη-μέλη.

Φυσικά, δύο μήνες πριν από τη λήξη του ΤΑΑ, οι Βρυξέλλες και οι 27 της Ε.Ε. ακούνε μάλλον... βερεσέ τις υποδείξεις του ΕΕΣ.