Ενα από τα συμπτώματα που διαπιστώνονται μετά τις ευρωεκλογές, μέσα από την απαξίωση της υπερεθνικής ηγετικής λειτουργίας της Ε.Ε. και της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, την αποσάθρωση της προεδρίας του Εμανουέλ Μακρόν στη Γαλλία, αλλά και στην καθ’ ημάς αμφισβήτηση της κομματικής ηγεσίας στα τρία πρωτεύοντα κόμματα, είναι η χρεοκοπία της «κυριαρχίας (εννοούμενης ως authority) χωρίς κύρος».
Μιας κυριαρχίας ή εξουσίας, η οποία στη μετανεωτερική εκδοχή και σχετικοποίηση αυτής καθεαυτήν της έννοιάς της –όπως και αυτής του κύρους– ακόμη ανεπίκαιρα χρησιμοποιεί την κατά τον Max Weber βακτηρία του «χαρισματικού» ηγέτη, με τις σχεδόν «υπερφυσικές δυνάμεις», στις οποίες οι «ακόλουθοί» του ταυτίζουν τη δική τους βούληση, σκέψη και δράση.
Εντούτοις, όσο και αν οι σημερινοί επίδοξοι «ηγέτες» επιδιώκουν επικοινωνιακά να προβάλλουν τον εαυτό τους ως απεικόνιση του ιδανικού τύπου, που συνδυάζει τον «ειδήμονα» και τον leader, η πραγματικότητα και οι αντικειμενικές συνθήκες του πολιτεύεσθαι και των αποτελεσμάτων του τους διαψεύδουν νομοτελειακά.
Η αδυναμία τους να αντεπεξέλθουν στους περιορισμούς και προκλήσεις του σημερινού πολιτικο-οικονομικού εποικοδομήματος, η ανικανότητά τους να προσφέρουν λύσεις σε μια καθορισμένη χωρο-χρονική κατάσταση, φανερώνει την απόστασή τους από τις απαιτήσεις του ιδανικού «ειδήμονα και leader». Απαιτήσεις που αναλύονται στη βεμπεριανή «διάχυτη ορθολογικότητα» (Durch-rationalität) της απόφασης, που συνδυάζει τη γνώση των αξιών και την πειθώ, που με τη σειρά τους στηρίζουν τη δυνατότητα προσαρμογής και αναπαράστασης της πραγματικότητας.
Ο «επαΐων» έχει μετεξελιχθεί σε απλό τεχνοκράτη διαχειριστή της υπερ-εξουσίας και της αντίληψης του κράτους ως επιχείρησης και ο leader είναι μια επικοινωνιακή εικόνα αλαλάζοντος κυμβάλου. Με την εκχώρηση, δε, σε ευρωπαϊκό επίπεδο της πολιτικής πρωτοβουλίας σε έναν υπερεθνικό μηχανισμό λήψης αποφάσεων και εκτέλεσής τους, η πληθωρική απεικόνιση του «ηγέτη» και κατ’ επέκταση το κύρος του προσλαμβάνουν μια συμβεβηκυία, όχι πλέον καταστατική, επένδυση.
Κάτι που μέσα σε ένα νεοφιλελεύθερα ανταγωνιστικό «δημοκρατικό» πλαίσιο λειτουργίας μεταφράζεται στην αντίληψη πως η εξουσία/κυριαρχία –είτε πρόκειται για κόμμα είτε για κυβέρνηση κ.λπ.– δεν ανήκει σε κανέναν. Επιβεβαιώνει δε αξιωματικά αυτό που διατύπωνε και ο Claude Lefort, λέγοντας «ο τόπος της εξουσίας είναι κενός» και κανένας δεν μπορεί να ισχυρισθεί πλέον ότι τον καλύπτει με το προσωπικό του κύρος.
Ο εκάστοτε κενός τούτος χώρος που γεννά η απαξίωση του κύρους του ηγέτη, οδηγεί στον περιγραφόμενο από τον Weber «πόλεμο των θεών», ανάμεσα στις τάσεις και ανταγωνισμούς και τους διεκδικητές της θέσης του. Καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις (βλέπε το καθ’ ημάς ΠΑΣΟΚ) ο ηγέτης είναι από πλευράς κύρους ένας απλός primus inter pares, διαθέτοντας ή καλύτερα επικοινωνιακά χαρακτηριστικά ή ευρύτερη επιρροή στους κομματικούς μηχανισμούς, τούτος ο πόλεμος δεν έχει μόνο τα χαρακτηριστικά της αντικατάστασης στην κορυφή. Είναι και μία μάχη προβολής ή αναρρίχησης στα όργανα που θα πλαισιώσουν τον νέο ηγέτη. Ή απλά μια οιονεί «στάση του Κινάδωνα» που διεκδικούν την ηγεσία, όχι για να την κερδίσουν, αλλά «για να μην νιώθουν κατώτεροι κανενός άλλου στη Λακεδαίμονα».
Το πολιτικό υπόδειγμα του «επαΐοντος» και (επικοινωνιακού πλέον) leader είχε μαυλίσει και τον χώρο της Αριστεράς, ιδίως στη New Labour εκδοχή του μετά την πτώση του ούτως ή άλλως προσωποπαγούς συστήματος του υπαρκτού σοσιαλισμού. Η αναζήτηση ενός «ελκυστικού» ηγέτη και η προσωποποίηση μιας ιδεολογίας με οικουμενικό και καθαρά κοινωνικά γενικευμένο χαρακτήρα ίσως και να συνέβαλε σε κάποιο βαθμό στην απαξίωση της Αριστεράς, εξόν από τα ρεφορμιστικά ή οπορτουνιστικά στοιχεία που υιοθέτησαν όσα κόμματα υιοθέτησαν τον «αριστερό λαϊκισμό».
Σήμερα, όμως, η επιτυχία του Νέου Λαϊκού Μετώπου αναδεικνύει πως μπορεί η κοινωνία να εμπιστευθεί δυνάμεις με πρόγραμμα, όχι τη λάμψη ενός leader. Οι Γάλλοι ψήφισαν έναν συνασπισμό όχι γιατί ταυτίζεται με κάποιο δημοφιλές πρόσωπο, αλλά γιατί: α) η δημιουργία του υπάκουσε σε ένα αίτημα συλλογικό, ακολουθώντας τη volonté générale και β) συγκρότησε ένα πρόγραμμα, συμβατό με τον μέσο όρο των προσδοκιών των παρατάξεων και της κοινωνίας και που τυπικά, όποιος και να είναι τελικά ο πρωθυπουργοποιήσιμος, θα ακολουθήσει κατά γράμμα.
Απέναντι σε έναν απονομιμοποιημένο πρόεδρο και έναν ηγέτη με χαρακτηριστικά influencer (Μπαρντελά), πάμπολλοι Γάλλοι πολίτες προτίμησαν ένα πρόγραμμα. Και κυρίως μια στόχευση: να μην παραδοθούν το κράτος, οι δημοκρατικοί θεσμοί και κατακτήσεις στην Ακροδεξιά. Γιατί, σε γενικές γραμμές, ο ηγέτης όπως και το πολιτικό υποκείμενο είναι δημιούργημα των συνθηκών και αναγκών της κοινωνίας και της Ιστορίας της και πηγάζει και νομιμοποιείται μόνο από αυτήν.
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας