Τα αυτογκόλ του κοινωνικού δαρβινισμού και ο «ηθικός» καπιταλισμός

Οι πρόσφατοι διθύραμβοι για το οικονομικό θαύμα της Ελλάδας επισκιάστηκαν από δύο διαδοχικά αυτογκόλ του νεοφιλελεύθερου αφηγήματος. Τον χορό έσυρε ο μελοδραματικός βουλευτής με τις δακρύβρεχτες, στην κυριολεξία, τηλεοπτικές και μη εμφανίσεις.

Δημοσιοποιώντας την ιστορία του άτυχου πατέρα του αποκάλυψε άθελά του σκοτεινές πτυχές του καταρρέοντος συστήματος Υγείας της χώρας μας. Και ενώ μέσω μακάβριων περιγραφών προσπάθησε φιλότιμα να μην πλήξει κυβερνητικούς παράγοντες και πολιτικές, ο αδερφός του πήρε τη σκυτάλη βιαίως και χάλασε τη σούπα: «Δεν υπάρχει δημόσιο σύστημα Υγείας, έχουν καταλυθεί τα πάντα»! Βέβαια δύσκολα ξεχνιέται ο αντιφάσκων κυνισμός του ίδιου βουλευτή, που χωρίς να μπει στον κόπο να επιχειρηματολογήσει υπερασπιζόταν την έλλειψη των κρεβατιών στις ΜΕΘ στην πανδημία του κορονοϊού. Εχει ο καιρός γυρίσματα…

Ετσι είναι όμως, όταν η νεοφιλελεύθερη ανάσα καίει τον σβέρκο μας αναπολούμε ηθικά ζητήματα και διλήμματα που η οικονομίστικη θεώρηση των συστημάτων Υγείας έχει από καιρό διαγράψει, ενώ η νεοφιλελεύθερη επέλαση απειλεί να τα γιγαντώσει.

Συνειδητοποιούμε την έμφυτη αντικοινωνικότητα του νεοφιλελευθερισμού, που κάνει σημαία του την ελαχιστοποίηση των κοινωνικών δαπανών, το μπλοκάρισμα της κοινωνικής αλληλεγγύης. Γινόμαστε από κυνικοί ανθρωπιστές και, στην περίπτωση υπουργών Υγείας, από φιλελεύθεροι σοσιαλιστές… Ολοι δεχόμαστε πως τα συστήματα Υγείας βασίζονται σε πεπερασμένους πόρους, αλλά ποιος γνωρίζει πώς κατανέμονται και βάσει ποιας πολιτικής αυτοί οι πόροι; Ποιος γνωρίζει πόσο κοστίζει η ανθρώπινη ζωή και πώς την υπολογίζει ο καπιταλιστικός μας κόσμος; Η αμερικανόχτιστη Wikipedia διαφημίζει το βασικό ερώτημα του ΕΡΑ (Environmental Protection Agency, προφανής ευφημισμός): «Ας υποθέσουμε πως κάθε άτομο ερωτούνταν πόσο πρόθυμο θα ήταν να πληρώσει για να μειωθεί ο κίνδυνος θανάτου κατά 0,001% τον χρόνο (ένας λιγότερος "στατιστικός" θάνατος ανά 100.000 άτομα/χρόνο)». Εννοείται, πληρώνουν οι ίδιοι που πλήρωσαν και τις συντάξεις που δεν πήραν, την εργασία που τους την υποτίμησαν, οι ίδιοι πολλοί που πλούτισαν τους λίγους.

Αυτές τις επιστημονικοφανείς προσεγγίσεις και άλλα πολλά παρόμοια μας διδάσκουν οι όψιμοι οπαδοί του κοινωνικοοικονομικού δαρβινισμού. Παλέψτε με τους όρους της φύσης και ο «καταλληλότερος» ας επιβιώσει. Και εδώ έρχεται το δεύτερο αυτογκόλ, ακριβώς στο γάμα.

Η απλοϊκή ώς αφελής θεώρηση της αιτίας των γυναικοκτονιών από ακόμα ένα στέλεχος της κυβέρνησης πυροδότησε, όπως ήταν αναμενόμενο, ορυμαγδό αντιδράσεων. Σύμφωνα με τη βαθυστόχαστη ερμηνεία του υφυπουργού Υγείας, τα ασυγκράτητα νεύρα των αρρένων φταίνε για τον πρωτοφανή ρυθμό γυναικοκτονιών στη χώρα μας! Καλώντας το πνεύμα του Herbert Spencer, πρωτοπόρου του επιστημονικού ρατσισμού, ο υφυπουργός σήκωσε θύελλες. Σύσσωμη η αντιπολίτευση και τα αυτοπροσδιοριζόμενα αριστερόστροφα κόμματα εξαγριώθηκαν και αντεπιτέθηκαν με το αζημίωτο, αφού και ο ελάχιστος σκεπτικισμός απέναντι σε νέοκοπες έννοιες του «προοδευτικού» δυτικού κόσμου δαιμονοποιείται και διώκεται πάραυτα, πόσο μάλλον μια τόσο χονδροειδής δήλωση ενός υφυπουργού Υγείας. Μπορεί όμως η κυβέρνηση να δέχτηκε δύο αυτογκόλ στη σειρά παγιδευμένη από το ίδιο της το ιδεολογικό αφήγημα, το ματς όμως δεν έχει τελειώσει και τα αυτογκόλ μπαίνουν σε όποια εστία βρουν.

Η περίφημη κορεκτίλα είναι πάνω απ' όλα και η φανατική υπεράσπισή της δεν αφορά μόνο τη Δεξιά, αλλά αντιθέτως αντανακλά και το πρόβλημα της σύγχρονης Αριστεράς. Με ελάχιστες εξαιρέσεις εξωκοινοβουλευτικών κυρίως εστιών, η αμερικανόφερτη ερμηνεία των νεοαριστερών απόψεων αναλώνεται στην υπεράσπιση των αδύναμων, μη προνομιούχων κοινωνικών ομάδων, όπως τις όρισε όμως η ιδιαίτερη ιστορία των ΗΠΑ. Οι όροι χρησιμoποιούνται αδιακρίτως και χωρίς τους απαραίτητους υποπροσδιορισμούς (qualifiers). Είναι ισοδύναμα μη προνομιούχοι οι ΛΟΑΤΚΙ με τους φτωχούς; Ποιος ανέλαβε τον ρόλο του προλετάριου στη Δύση τού σήμερα, ο διάσημος νέγρος ράπερ ή ο λευκός πρεκάριος; Ξεχάσαμε τους όρους γνήσιας και αδιαμφισβήτητης ανισότητας γιατί παραήταν μαρξιστικοί και ταμπουρωθήκαμε πίσω από νεολογισμούς που είναι εμφανώς δυσλειτουργικοί και αναντίστοιχοι ως μέτρο αληθινής κοινωνικής ισότητας. Η δυτική Αριστερά, αποκηρύσσοντας τον υπαρκτό και ανύπαρκτο σοσιαλισμό, πιθανώς γιατί θυμίζει κάτι από τους αιώνιους γεωπολιτικούς αντιπάλους της Δύσης, ομολογεί ανοιχτά την πίστη της στον «ηθικό καπιταλισμό».

Από την πάλη των τάξεων περάσαμε στην ιδιωτική παλαίστρα των Μπάιντεν (aka Ομπάμα;) και Τραμπ. Η αντιμετώπιση της οικονομικής ανισότητας, καταλυτικού κινδύνου για την παγκόσμια σταθερότητα, μελετάται μόνο με αυστηρά καπιταλιστικούς όρους. Πεισματικά αρνούμενοι το αδιέξοδο του παρόντος οικονομικού συστήματος και αποφεύγοντας να αγγίξουν τις περιουσίες των υπερπλούσιων Δυτικών (που δεν είναι «ολιγάρχες», αυτοί κατοικούν μόνο στη Ρωσία) οι θεωρητικοί της μοντέρνας δυτικής Αριστεράς προτείνουν θνησιγενή ημίμετρα τύπου καθολικού βασικού εισοδήματος (ΚΒΕ), αναλωνόμενοι σε επικλήσεις στον άγιο Κέινς…

Εκτός όμως από τα ανησυχητικά γεωπολιτικά τεκταινόμενα υπάρχει ακόμα ένα. Η επικείμενη έλευση της τεχνητής νοημοσύνης απειλεί να φέρει κοσμογονικές αλλαγές στην εργασιακή πραγματικότητα του κόσμου μας.

Η λύση προφανώς δεν είναι οι νεο-Λουδίτες που θα παλεύουν με τα ρομπότ, ούτε όμως και το ΚΒΕ και κάθε ανασχηματισμός του ίδιου ξεπερασμένου συστήματος. Η ριζική αναθεώρηση του παρόντος οικονομικού μοντέλου και η εστίαση στην πραγματική και δίκαια ανακατανομή του πλούτου πρέπει να γίνουν μονόδρομος για την Αριστερά, αλλά βέβαια η κοινωνική δικαιοσύνη και η ελευθερία δεν έρχονται μόνο με ευχολόγια και σχεδιασμούς, θέλουν και «αρετήν» και «τόλμην».

*Καθηγητής Ιατρικής ΔΠΘ