Η Ευρώπη ως πολιτική οντότητα και ως ανθρώπινη συνθήκη είναι ευρύτερη σε σχέση προς την Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.), η οποία εκφράζει το πολιτικό πνεύμα συνεργασίας και αλληλεγγύης των ευρωπαϊκών κρατών μεταπολεμικά. Δεν είναι του παρόντος να εξετάσουμε τις διαδοχικές μεταμορφώσεις της Ε.Ε. από τότε που ιδρύθηκε μέχρι σήμερα. Αυτό που με ενδιαφέρει (και υποθέτω ότι ενδιαφέρει και τους αναγνώστες μας) είναι να διερευνήσουμε πού βρισκόμαστε σήμερα ως Ευρώπη και ως Ευρωπαϊκή Ενωση εν όψει των επικείμενων ευρωεκλογών.
Στην ευρωπαϊκή δημόσια σφαίρα διεξάγονται συζητήσεις και διαβουλεύσεις σχετικά με τις ιστορικές προοπτικές της Ε.Ε. Θα πρέπει, όμως, να παραδεχθούμε ότι όλες αυτές οι συζητήσεις εντάσσονται σ’ ένα ομιλιακό πλαίσιο, του οποίου το ένα άκρο είναι γραφειοκρατικές συνθήκες οργάνωσης και λειτουργίας των ευρωπαϊκών θεσμών και το άλλο είναι η ακροδεξιά «αφύπνιση» των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Είτε το θέλουμε είτε όχι διαπιστώνουμε το εξής ευρωπαϊκό πολιτικό φαινόμενο διαλεκτικής σχέσης ανάμεσα στη γραφειοκρατία και την άνοδο της Ακροδεξιάς: όσο πιο ισχυροί σε γραφειοκρατικό επίπεδο λειτουργούν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί τόσο η ιδεολογικο-πολιτική κατίσχυση της Ακροδεξιάς καθίσταται αναπότρεπτη.
Η γραφειοκρατική Ευρώπη από τη μία και η πολιτική ηγεμονία της Ακροδεξιάς από την άλλη «φτιάχνουν» το νόμισμα (έχει δύο όψεις κάθε νόμισμα) με το οποίο θα αποτιμηθεί η πορεία της Ευρώπης. Δεν μιλάμε για το νόμισμα που ονομάζεται «ευρώ»! Μιλάμε για την πνευματική και συνειδησιακή αυτοεικόνα της Ευρώπης.
Κατά τη θεωρητικο-πολιτική ερμηνεία μου, η Ευρωπαϊκή Ενωση ολοένα και σταδιακά απομακρύνεται από την ιδέα της Ευρώπης. Ενώ η Ευρώπη είναι η οντολογική ιστορική διαδοχή επίτευξης έλλογων στόχων στο επίπεδο της οικουμένης (κατά τον Χούσερλ), η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει συρρικνωθεί σε μια γραφειοκρατική δομή, που όλους εμάς τους Ευρωπαίους πολίτες μάς οδηγεί στην απόγνωση.
Εδώ, σ’ αυτό το σημείο, ίσως χρειάζεται μια διευκρίνιση και αυτή είναι η εξής: Οι όροι απόγνωση και απελπισία μπροστά στη γραφειοκρατία της Ευρώπης ίσως δεν είναι κατάλληλοι για να ερμηνεύσουν τον ευρωπαϊκό «εφιάλτη» που ζούμε, επειδή έχουν ψυχολογικά φορτία. Ο κατάλληλος όρος είναι η αμηχανία (γερμανιστί Verlegenheit). Ο όρος αυτός στο επιστημολογικό επίπεδο είναι όρος της πραγματολογίας και μπορεί να ερμηνεύσει την πολυεπίπεδη και πολυπρισματική ευρωπαϊκή συνθήκη των ημερών μας.
Θα γίνω περισσότερο αναλυτικός και θα επικαλεστώ τις κριτικο-ερμηνευτικές εργασίες του Γιούργκεν Χάμπερμας. Ας σημειωθεί ότι ο Χάμπερμας ως φιλόσοφος και ως διανοούμενος είναι παθιασμένος ευρωπαϊστής. Και είναι επόμενο να νιώθει απογοητευμένος σήμερα μετά τους αγώνες που έκανε επί χρόνια για μια Ευρώπη που θα μπορούσε να είναι το ορθολογικό και διαφωτιστικό δημιούργημα της ιστορικής πορείας της ανθρωπότητας μετά τον πόλεμο. Και τι αντικρίζει ο Χάμπερμας στη ζωή του: το «ψυχρό τέρας των Βρυξελλών» (όπως λέει ο Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ).
Από τότε που ο Γιούργκεν Χάμπερμας δημοσίευσε το βιβλίο του με τον τίτλο «Αχ Ευρώπη» (Ach Europa) - 2008 έχουν διεξαχθεί τέσσερις ευρωεκλογές: κατά σειρά 2009 - 2014 - 2019 - 2024 και καμιά μα καμιά δεν απάντησε στο θεμελιώδες ερώτημα: Ποια Ευρώπη θέλουμε. Σ’ αυτό το βιβλίο του ο Χάμπερμας γράφει χαρακτηριστικά: «Εάν μέχρι τις επόμενες ευρωεκλογές του 2009, δεν καταφέρουμε να καταστήσουμε την ευρωπαϊκή ενοποίηση αντικείμενο ενός πανευρωπαϊκού δημοψηφίσματος, τότε το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ενωσης θα έχει κριθεί σύμφωνα με τις επιθυμίες της νεοφιλελεύθερης ορθοδοξίας».
Φανταστείτε τώρα, φίλοι αναγνώστες, όταν ο Χάμπερμας πριν από δεκαπέντε χρόνια μιλούσε με πάθος για την ευρωπαϊκή ενοποίηση τι θα μπορούσε να πει σε όλους μας σήμερα εν όψει των ευρωεκλογών της 9ης Ιουνίου του έτους 2024; Ως μαθητής του και ως συνεργάτης του στις επικοινωνίες μας του έθεσα το ερώτημα: Ποια στάση (Verhalten γερμανιστί) θα κρατήσουμε εν όψει των ευρωεκλογών; Μου απάντησε στο τηλέφωνο αποστομωτικά: Η σιωπή (γερμανιστί Kaumwort)! Στη συνέχεια ανταλλάξαμε επιστολές και σε μια τελευταία που έχω λάβει τονίζει δύο πράγματα: πρώτον, ότι η σημερινή Ευρωπαϊκή Ενωση κατατάσσεται στην ιστορία των ευρωπαϊκών ερειπίων που συσσωρεύει ο νεοφιλελευθερισμός. Και δεύτερον, ότι η στροφή των ευρωπαϊκών κοινωνιών προς το μοντέλο της Ακροδεξιάς ανάγεται στην τωρινή ιθύνουσα πολιτική τάξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Συνοψίζοντας τις κριτικο-ερμηνευτικές προτάσεις μου για τη μελλοντική πορεία της Ευρώπης θα ήθελα να τονίσω εμπνεόμενος από τον Γιούργκεν Χάμπερμας ότι η γραφειοκρατική Ευρωπαϊκή Ενωση και η πολιτική ηγεμονία της πανευρωπαϊκής Ακροδεξιάς είναι η νέα πραγματολογική συνθήκη της εποχής μας.
*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας