Καθαρό νερό από τεχνητούς υγρότοπους

Στη Μεσορόπη και στη Μουσθένη, χωριά χτισμένα στις πρόποδες του Παγγαίου, «πνιγμένα» στο πράσινο, βουτηγμένα στα κελαριστά νερά των χειμάρρων, θα κατασκευαστούν μέχρι το φθινόπωρο του 2026 δύο τεχνητοί υγρότοποι. Τα σημαντικά τεχνικά έργα δεν θα εμπλουτίσουν μόνο το οικοσύστημα της περιοχής. Κυρίως θα καθαρίσουν τα νερά των χειμάρρων που χρησιμοποιούνται για άρδευση, δυστυχώς, στις καλλιέργειες του κάμπου στον Δήμο Παγγαίου, χωράφια που μέχρι σήμερα είναι οι αποδέκτες των λυμάτων αυτών των κοινοτήτων.

Οι τεχνητοί υγρότοποι κατασκευάζονται με ευθύνη της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας - Θράκης και του Δήμου Παγγαίου και βασίζονται στον σχεδιασμό που πραγματοποίησε το Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής του Τμήματος Μηχανικών Περιβάλλοντος του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου DesirMED.

Αντικείμενο του DesirMED είναι η προσαρμογή των περιφερειών της Ευρώπης στην κλιματική αλλαγή μέσα από μια σειρά διοικητικών, οργανωτικών και επιχειρησιακών δράσεων που δίνουν λύσεις σε προβλήματα του αγροτικού τομέα, του αστικού ιστού και της παράκτιας ζώνης.

«Το ευρωπαϊκό έργο εστιάζει στην εφαρμογή και στην ενσωμάτωση λύσεων βασισμένων στη φύση (Nature Based Solutions / NBS) και αφορούν την επίλυση προβλημάτων που σχετίζονται με την εξοικονόμηση νερού, τη διαχείριση λυμάτων, την αντιπλημμυρική προστασία και την παράκτια διάβρωση. Αφορά την ανάπτυξη και τη δοκιμή περιβαλλοντικά βιώσιμων και οικονομικά ανταγωνιστικών λύσεων που στηρίζονται σε φυσικές διεργασίες», τονίζει ο Μενέλαος Χατζηαποστολίδης, μέλος της ομάδας του έργου του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και υπεύθυνος για τον συντονισμό των δραστηριοτήτων και των εταίρων.

«Το έργο υποστηρίζει την ανάπτυξη πιλοτικών δράσεων βασισμένων στη φύση, σε αγροτικές και περιαστικές περιοχές, δράσεις όπως είναι: α) η επεξεργασία των αστικών υγρών αποβλήτων σε δύο περιοχές τις Περιφέρειας, Μουσθένη και Μεσορόπη, που βρίσκονται στον Δήμο Παγγαίου, όπου πραγματοποιείται η κατασκευή υγροβιότοπων, β) η δημιουργία πράσινων υποδομών και γ) η βελτίωση της διαχείρισης των υδατικών πόρων με την κατασκευή μικρής κλίμακας φραγμάτων, με κύριο σκοπό τον έλεγχο του νερού σε ακραία και μη καιρικά φαινόμενα.

Η Περιφέρεια προωθεί παρεμβάσεις που συνδέουν την καινοτομία με τη βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη. Εμφαση δίνεται στη γεωργία ακριβείας, μέσω της αξιοποίησης σύγχρονων τεχνολογιών για την ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων, και στην επεξεργασία των αστικών υγρών αποβλήτων. Η εγκατάσταση σταθμών μέτρησης υγρασίας εδάφους και μικροκλιματικών παραμέτρων επιτρέπει τη συλλογή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, συμβάλλοντας στη βελτιστοποίηση της άρδευσης, στη μείωση της κατανάλωσης νερού και στην αύξηση της αποδοτικότητας των καλλιεργειών», επισημαίνει από την πλευρά της Περιφέρειας η ειδική σύμβουλος της ΑΜΘ σε ευρωπαϊκά προγράμματα, Φελίνα Καζάκου.

«Η κατασκευή υγροτόπων είναι μια ενδεδειγμένη λύση για τον καθαρισμό του αρδευτικού νερού. Το κόστος της υλοποίησης ενός τέτοιου έργου είναι μικρό και αφορά κυρίως την κατασκευή του. Αποτελεί ενδεδειγμένη λύση για την περιφέρεια, καθώς απαιτούνται τουλάχιστον 100 στρέμματα για τη δημιουργία ενός τέτοιου οικοσυστήματος. Στην περίπτωση των οικισμών Μεσορόπης και Μουσθένης στο Παγγαίο θεωρήθηκε η ιδανική επιλογή για τον φυσικό καθαρισμό των χειμάρρων», εξηγεί ο καθηγητής Γιώργος Συλαίος, υπεύθυνος του Εργαστηρίου Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας του Τμήματος Μηχανικών Περιβάλλοντος του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.

«Οι μετρήσεις που γίνονταν εδώ και χρόνια έδειχναν σημαντική επιβάρυνση. Με τους τεχνητούς υγρότοπους απομακρύνουμε τους ρύπους, για παράδειγμα το μικροβιακό φορτίο, κατά 99%, τη συγκέντρωση βαρέων μετάλλων σε ποσοστό έως και 90% και τις ενώσεις φωσφόρου και αζώτου σε ποσοστό 90-95%. Για την εξοικονόμηση αρδευτικού νερού αλλά και για την καλύτερη διαχείρισή του τοποθετούνται σε χωράφια της περιοχής του Παγγαίου αισθητήρες, οι οποίοι μετρούν τις ανάγκες των φυτών σε υγρασία και νερό. Ταυτόχρονα γίνεται αξιοποίηση και ανάλυση μοντέλων πρόγνωσης καιρικών συνθηκών και δημιουργείται ένα εργαλείο εφαρμογής άρδευσης για τους αγρότες με το οποίο εξοικονομείται έως και 30% του νερού. Με τη χρήση αυτής της εφαρμογής γνωρίζει ο κάθε καλλιεργητής πότε, πού και πόσο να ποτίσει. Ηδη γίνεται πιλοτική εφαρμογή σε αμπελώνες, σε βαμβακοκαλλιέργειες και σε καλλιέργειες ακτινιδίων. Σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και τον Δήμο Παγγαίου οι γεωργοί θα εκπαιδευτούν στη χρήση πλατφόρμας ανοιχτών δεδομένων για να αξιοποιούν τα μετεωρολογικά δεδομένα. Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος, σε συνεργασία με τον Δήμο Παγγαίου σχεδιάζονται μικρής κλίμακας αντιπλημμυρικά έργα, όπως μικροφράγματα από φυσικά υλικά για τη λεκάνη της Νέας Περάμου», κατέληξε ο καθηγητής Γιώργος Συλαίος.