Η διαιώνιση του αυταρχισμού

Οι νέες Δεξιές που αναδύονται και κυριαρχούν σε σημαντικό μέρος του κόσμου μας αρέσκονται να χρησιμοποιούν τίτλους κατ’ ευφημισμόν. Δημοκρατία, Ελευθερία, Λαός, Δικαιοσύνη είναι μερικές από τις λέξεις που διαλέγουν για τους σχηματισμούς τους επιχειρώντας να δημιουργήσουν σύγχυση για την πραγματική τους φύση και στόχευση.

Οπως ακριβώς και το «Κυρίαρχος Λαός», το όνομα του κόμματος του απερχόμενου προέδρου της Κόστα Ρίκα, Ροντρίγο Τσάβες, του οποίου η «εκλεκτή» σάρωσε κερδίζοντας από τον πρώτο γύρο με 50% σε μια προεδρική εκλογική αναμέτρηση που δεν είχε καμία έκπληξη. Εξ ου και καμία άμεση παρέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ για εξασφάλιση του αποτελέσματος.

Η 39χρονη Λάουρα Φερνάντες υπόσχεται να συνεχίσει τις αλλαγές του προκατόχου της με στόχο την «επανίδρυση» της χώρας. Αλλος ασαφής και επιδεχόμενος πολλές ερμηνείες όρος που στην πραγματικότητα κρύβει τη διακηρυγμένη πρόθεση (που άλλωστε έχει ήδη αρχίσει να γίνεται και πράξη) για συγκέντρωση εξουσιών, αποδυνάμωση των θεσμικών αντίβαρων μιας δημοκρατικής διακυβέρνησης και συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που θα την υπονομεύουν.

Στις εκλογές που άνοιξαν την αυλαία των κρίσιμων αναμετρήσεων τις οποίες θα γνωρίσει φέτος η Λατινική Αμερική, το ουσιαστικό διακύβευμα για αυτήν που άλλοτε αποκαλούνταν Ελβετία της Κεντρικής Αμερικής ήταν η διατήρηση των ατομικών ελευθεριών και των δημοκρατικών εγγυήσεων. Αλλά το αποτέλεσμα επιβεβαιώνει πως η χώρα θα συνεχίσει να πλέει στα επικίνδυνα νερά της διολίσθησης προς τον αυταρχισμό. Κατακτώντας 30 από τις 57 έδρες της Βουλής, έστω και χωρίς την αυξημένη πλειοψηφία (38), η νέα κυβέρνηση υπό τη Φερνάντες θα επιδιώξει να προχωρήσει -χωρίς σημαντικές αντιστάσεις- σε σαρωτικές αλλαγές του παλιού δημοκρατικού μοντέλου και του κράτους δικαίου της χώρας.

Ο Τσάβες, που έχει συγκρουστεί με τις άλλες εξουσίες με πρόφαση να φέρει «τον νόμο και την τάξη» στη χώρα, δεν μπορούσε να διεκδικήσει άλλη θητεία, εξ ου και όρισε τη Φερνάντες διάδοχό του. Αλλά κανείς δεν αμφιβάλλει ποιος θα ασκεί την εξουσία: η ίδια η ευνοούμενή του έσπευσε το βράδυ της νίκης να ανακοινώσει πως θα τον κάνει υπουργό Προεδρίας και βασικό σύμβουλο και «συντονιστή» όλων των αλλαγών που σχεδιάζονται.

Συνδεδεμένος στο αμερικανικό άρμα

Το νέο δόγμα «Ντόνροε» (από τα Ντόναλντ και Μονρόε) του Τραμπ δεν απειλήθηκε από αυτή την αναμέτρηση. Ο Τσάβες -όπως ακριβώς αναμένεται να κάνει τώρα και η Λάουρα Φερνάντες- έχει προσδέσει τη χώρα στο αμερικανικό άρμα, επαναλαμβάνοντας σαν μίμος τις ρήσεις (και καταχρήσεις) του Τραμπ και ακολουθώντας κατά γράμμα τις επιταγές του: ακόμη και να στέλνει στην Κόστα Ρίκα μετανάστες τρίτων χωρών που απελαύνει από τις ΗΠΑ. Γι’ αυτό και ο μεγιστάνας δεν χρειάστηκε να κάνει καμία παρέμβαση σε αυτές τις εκλογές, σε αντίθεση με άλλες χώρες της περιοχής.

Ο απερχόμενος πρόεδρος, υπό τη σκιά του οποίου θα κυβερνιέται η χώρα «με πυγμή», ήταν ακόμη ένας από τους συνήθεις «αντισυστημικούς» υποψηφίους που καρπώθηκε την κοινωνική δυσαρέσκεια βάλλοντας κατά της παραδοσιακής πολιτικής ελίτ και της διαφθοράς, για να αγκαλιάσει μετά τις χειρότερες πρακτικές και των δύο. Κατηγορείται για αύξηση της ανασφάλειας, χρήση βιτριολικής ρητορικής κατά της αντιπολίτευσης και μη αρεστών ΜΜΕ, αυταρχικές τάσεις, σκάνδαλα διαφθοράς και βάθεμα του υπερσυντηρητικού λαϊκισμού που πλήττει δημοκρατικές κατακτήσεις. Γι’ αυτόν οι θεσμοί αποτελούν απλά «εμπόδια» στα σχέδιά του.

Στην πραγματικότητα με αυτές τις εκλογές κερδίζει άλλα τέσσερα χρόνια με τη Φερνάντες σαν βιτρίνα για να πετύχει ανάμεσα στα άλλα τη συνταγματική μεταρρύθμιση που θα του επιτρέψει την επ’ αόριστον επανεκλογή, όπως ακριβώς έκανε ο Ναγκίμπ Μπουκέλε, με τις ευλογίες του Τραμπ.

Σε μια αναμέτρηση που επικεντρώθηκε στην εγκληματικότητα και τις ναρκοσυμμορίες που αύξησαν κατακόρυφα τον αριθμό των δολοφονιών στη χώρα (16,7 ανά 100.000 κατοίκους το 2025, η τρίτη βιαιότερη χρονιά στην ιστορία της), ο πληθυσμός, έχοντας να επιλέξει ανάμεσα σε μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση με σχεδόν 20 υποψηφίους και ελάχιστες πειστικές εναλλακτικές προτάσεις, τάχθηκε υπέρ της «μπουκελοποίησης» της πολιτικής ζωής. Δηλαδή, της σκληρής πυγμής με όποιο τίμημα, όπως αυτή που ακολουθεί ο ακροδεξιός πρόεδρος του Ελ Σαλβαδόρ, Ναγκίμπ Μπουκέλε.

Η «μπουκελοποίηση» της Κόστα Ρίκα

Οι κυβερνώντες δεν αντιγράφουν απλά τις απάνθρωπες πολιτικές ασφαλείας του αλλά ακόμη και τις διαβόητες μεγα-φυλακές του. Δύο εβδομάδες πριν από τις εκλογές, ο Μπουκέλε κατέφτασε στην Κόστα Ρίκα για να βάλει τον θεμέλιο λίθο του νέου συγκροτήματος φυλακών ύψιστης ασφάλειας για 5.100 κρατούμενους, εμπνευσμένου από το διαβόητο Cecot του Ελ Σαλβαδόρ, προσφέροντας μάλιστα -με το αζημίωτο- τεχνική υποστήριξη σε αυτό το σχέδιο που θα στοιχίσει περίπου 35 εκατ. δολάρια. Για πολλούς, η επίσκεψη του Μπουκέλε («του πιο αξιόπιστου συμμάχου του Τραμπ στην περιοχή») εν μέσω της προεκλογικής εκστρατείας ήταν μια έμμεση υπενθύμιση της δηλωμένης αμερικανικής επιθυμίας για την έκβαση του εκλογικού αποτελέσματος.

Η μέθοδος Μπουκέλε θέτει την ασφάλεια πάνω από οποιαδήποτε αξία και προτάσσει τον έλεγχο του κρατικού μηχανισμού, του δικαστικού συστήματος, της Βουλής και του στρατού και τη διατήρηση ενός κλίματος «εσωτερικού πολέμου» και κατάστασης έκτακτης ανάγκης που «δικαιολογεί» την αναστολή των συνταγματικών δικαιωμάτων και τη διαιώνιση του «ισχυρού ηγέτη» στην εξουσία, όσο ο πλούτος της χώρας γίνεται λεία των ιδιωτικοποιήσεων.

Ο πρώην αντιπρόεδρος της Νικαράγουας, συγγραφέας Σέρχιο Ραμίρες, σε άρθρο του στην El País αναρωτιόταν αν τελικά αυτές οι εκλογές με το αποτέλεσμά τους θα καταστήσουν την Κόστα Ρίκα ακόμη ένα αυταρχικό, ανελεύθερο κράτος. Από αυτά που στηρίζει ανενδοίαστα ο Ντόναλντ Τραμπ όταν δεν αντιστρατεύονται τα συμφέροντά του.