Ηχηρό «όχι» στον μιλιταρισμό της Ουάσινγκτον

Την ώρα που το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό καραδοκεί στις ακτές της Καραϊβικής για να «δοξάσει» με βομβαρδισμούς και απειλές (ή προετοιμασίες) επέμβασης τον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών» του Ντόναλντ Τραμπ, η ήττα του συμμάχου του, του δισεκατομμυριούχου προέδρου του Εκουαδόρ, Ντανιέλ Νομπόα, είναι μεγάλο πλήγμα τόσο για την κυβέρνηση όσο και για τα σχέδια του πλανητάρχη στη Λατινική Αμερική.

Στις 16 Νοεμβρίου ο Νομπόα διεξήγαγε δημοψήφισμα για να αλλάξει τέσσερα βασικά στοιχεία του προοδευτικού πολιτεύματος που θέσπισε ο πρώην πρόεδρος Ραφαέλ Κορέα. Σίγουρος για τη νίκη του, έθεσε στην κρίση των πολιτών τη δυνατότητα κατάργησης της κρατικής χρηματοδότησης των κομμάτων (καθιστώντας τα έρμαιο των ιδιωτών και επιχειρηματικών «χορηγών»), τη μεταρρύθμιση της Βουλής μειώνοντας την πολιτική εκπροσώπηση και δύο καίρια για τη δημοκρατία και την εθνική κυριαρχία θέματα, την κατάργηση του Συντάγματος του 2008 αλλά και την άρση της απαγόρευσης εγκατάστασης ξένων βάσεων στη χώρα, που αυτό είχε κατοχυρώσει.

Ολα με δικαιολογία να μπορεί να συνεχίσει την κατασταλτική πολιτική του χωρίς περιττούς «περιορισμούς» (δηλαδή χωρίς τις ισχύουσες συνταγματικές εγγυήσεις), για να αντιμετωπίσει στην πρωτόγνωρη κρίση ασφάλειας που αντιμετωπίζει η χώρα. Οι πολίτες απέρριψαν όλες τις αλλαγές που ήθελε να εισάγει με μεγάλη πλειοψηφία, που στην περίπτωση του Συντάγματος και των ξένων βάσεων έφτασε το 62% και 60% αντίστοιχα.

Ναρκω-εγκληματικότητα

Η ήττα εκφράζει την αποτυχία του μοντέλου σκληρής πυγμής που ακολούθησε ο Νομπόα για να αντιμετωπίσει τη βία των συμμοριών και των καρτέλ ναρκωτικών. Η χώρα γνωρίζει πρωτοφανή εγκληματικότητα: το 2024 έφτασε τις 39 δολοφονίες ανά 100.000 κατοίκους (τη μεγαλύτερη στη Νότια Αμερική) και παρά την κατάσταση έκτακτης ανάγκης που έχει κηρύξει εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο και τη στρατιωτικοποίηση φυλακών και ολόκληρων περιοχών, προβλέπεται ότι στο τέλος του 2025 αυτή η αναλογία θα έχει εκτοξευτεί σχεδόν στις 50 ανά 100.000 κατοίκους.

Το Εκουαδόρ, που κάποτε ήταν απλά διάδρομος διέλευσης λόγω της στρατηγικής του θέσης ανάμεσα σε Κολομβία και Περού -τους μεγαλύτερους παραγωγούς κόκας στον κόσμο-, μεταμορφώθηκε σε κέντρο εξαγωγής και τα λιμάνια στον Ειρηνικό αποτελούν τις πιο αποτελεσματικές πύλες εξόδου κοκαΐνης. Τα μεγάλα μεξικανικά καρτέλ τροφοδοτούν τη βία για τον εδαφικό έλεγχο στηρίζοντας καθένα και διαφορετική τοπική ναρκω-συμμορία. Οι εξαγωγές ναρκωτικών έχουν μετακινηθεί σε άλλα σημεία χωρίς τίποτα να μαρτυρά πως έχει μειωθεί ο όγκος τους.

Οι αμερικανικές επιδιώξεις

Για τον Νομπόα μόνο η μόνιμη παρουσία του αμερικανικού στρατού μπορεί να αντιστρέψει την αποτυχία του να αντιμετωπίσει την τεράστια ανασφάλεια στη χώρα. Ωστόσο οι δύο χώρες έχουν δύο σημαντικές στρατιωτικές συμφωνίες που τους επιτρέπουν στρατιωτικές επιχειρήσεις τόσο για θέματα εσωτερικής ασφάλειας όσο και για την αντιμετώπιση παράνομων θαλάσσιων δραστηριοτήτων. Μάλιστα τις τελευταίες εβδομάδες η κυβέρνηση του Εκουαδόρ ανακοίνωσε πως έκανε κοινές επιχειρήσεις με την αμερικανική Ακτοφυλακή κατάσχοντας ναρκωτικά. Το να επικαλείται λοιπόν την απουσία ξένων στρατιωτικών ως λόγο που «χάνεται» ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών, και άρα την ανάγκη μιας αμερικανικής στρατιωτικής βάσης, είναι φενάκη.

Ο Τραμπ από τον Σεπτέμβριο έχει αναπτύξει έναν τεράστιο πολεμικό στόλο στην περιοχή βομβαρδίζοντας καΐκια που φέρονται να διακινούν ναρκωτικά, την ίδια ώρα που απεργάζεται διαφόρων τύπων επεμβάσεις στη Βενεζουέλα (ίσως σειρά να πάρει και η Κολομβία).

Για αυτά του τα σχέδια, για την «επανάκτηση» της πίσω του αυλής αλλά και τη δυνητική υπεροχή του έναντι της Κίνας, χρειάζεται διακαώς την πιο μακροπρόθεσμη και σταθερή παρουσία αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή. Και για τον νέο του σύμμαχο η επιθυμία του Τραμπ είναι διαταγή.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε στις αρχές Σεπτεμβρίου, κατά τη διάρκεια επίσκεψης στο Κίτο, ότι η χώρα του θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο «τοποθέτησης στρατιωτικού προσωπικού», τονίζοντας ότι το Εκουαδόρ αποτελεί «στρατηγική τοποθεσία». Στις δε αρχές Νοεμβρίου -προτού αποφασίσει ο λαός στο δημοψήφισμα αν θέλει να επιτραπεί ξανά η εγκατάσταση αμερικανικών βάσεων στη χώρα-, ο Νομπόα υποδέχτηκε την υπουργό Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, Κρίστι Νόεμ, για να εξετάσουν πιθανές τοποθεσίες για βάσεις όπου θα μπορούσε να εγκατασταθεί αμερικανικό στρατιωτικό προσωπικό. Η Νόεμ μάλιστα επισκέφτηκε εθνικές βάσεις στις παράκτιες πόλεις Μάντα (που λειτούργησε ήδη ως αμερικανική βάση για μια δεκαετία και έκλεισε οριστικά το 2009) και Σαλίνας, χωρίς ούτε εκείνη ούτε ο πρόεδρος να δώσουν λεπτομέρειες για το τι θα συνεπάγονταν για τη χώρα αυτές οι βάσεις ή ποιος θα ήταν ο στόχος τους.

Αναποτελεσματικότητα και φθορά

Ο Νομπόα αξιοποίησε την επίσκεψη Νόεμ στην προεκλογική του καμπάνια, χωρίς να διανοηθεί καν πως αυτή η έκφραση περιφρόνησης για τους ψηφοφόρους θα μπορούσε να γίνει μπούμερανγκ. Και έστησε ένα θλιβερό «υπερθέαμα» εγκαινιάζοντας εσπευσμένα λίγες μέρες πριν από τις εκλογές τις νέες (ανολοκλήρωτες) φυλακές ύψιστης ασφάλειας, μιμούμενος των «εκλεγμένο δικτάτορα» του Ελ Σαλβαδόρ, Μπουκέλε.

Μάταια. Το δημοψήφισμα δεν σηματοδοτεί απλώς μια καμπή στην πολιτική εθνικής ασφάλειας του Νομπόα και στις αμερικανικές επιδιώξεις στην περιοχή. Ηταν έκφραση της συνολικότερης απόρριψης της διακυβέρνησής του.

Κρίση στον τομέα της υγείας και δημόσια συστήματα υπό κατάρρευση, παγωμένα δημόσια έργα, συστηματικές διακοπές ρεύματος, άγρια καταστολή στη διάρκεια της απεργίας των ιθαγενών, σκάνδαλα διαφθοράς, αλαζονεία και δεσποτισμός, ανασφάλεια που βαθαίνει, έχουν τροφοδοτήσει μια τεράστια δυσαρέσκεια προς την κυβέρνηση.

Αλλά ο Νομπόα δεν πήρε το μήνυμα. Δεν είπε κουβέντα για την ήττα του, έκανε έναν ανούσιο ανασχηματισμό ανακυκλώνοντας τα ίδια αποτυχημένα πρόσωπα και αναχώρησε για τις ΗΠΑ, όπου έμεινε τρεις μέρες, χωρίς ώς τώρα να έχει γίνει γνωστός ο σκοπός ή η ατζέντα του. Δημοσιεύματα αναφέρουν πως πιθανότατα πήγε για συνομιλίες με σκοπό την εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων μετά τη ματαίωση της πιθανότητας εγκατάστασης αμερικανικής βάσης στο Εκουαδόρ.