Ξεπερνώντας τη σκιώδη οικονομία

Στη δημοσιότητα φέρνουν μέσω του Ιδρύματος Φρίντριχ Εμπερτ τα πορίσματα της έρευνάς τους για τη σκιώδη οικονομία (shadow economy) δύο διακεκριμένοι ακαδημαϊκοί, ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς και ο εγκληματολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας, Μαρκ Πιετ.

Οι δυο τους συμμετείχαν μέχρι τον προηγούμενο Αύγουστο σε μια υποτιθέμενη επιτροπή Διαφάνειας ανεξάρτητων ερευνητών, οι οποίοι σε συνεργασία με την κυβέρνηση του Παναμά ξεκίνησαν, μετά τη διαρροή εκατομμυρίων εγγράφων των Panama Papers, μια μελέτη με στόχο την κατάθεση προτάσεων για νομικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις ώστε ο Παναμάς να αποκτήσει μεγαλύτερη θωράκιση απέναντι στη φοροδιαφυγή, στη διαφθορά, στο ξέπλυμα βρόμικου χρήματος.

Υστερα από κάποιους μήνες συνεργασίας με τις αρχές του Παναμά, οι Στίγκλιτς και Πιετ, αντιλαμβανόμενοι μια σειρά αδιαφανών διαδικασιών στο όλο εγχείρημα, συνειδητοποίησαν πως γίνονται και οι ίδιοι εμμέσως μέρος μιας ιστορίας ξεπλύματος με την επίφαση της διαφάνειας.

Συγκεκριμένα οι δύο ερευνητές από την πρώτη στιγμή επιχείρησαν να διασφαλίσουν την ουσιαστική ανεξαρτησία τους ζητώντας από τις αρχές του Παναμά να δημοσιευτούν τα πορίσματά τους, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων.

Σε αντίθεση με όσα είχαν συμφωνήσει αρχικά, οι αρχές του Παναμά δεν συναίνεσαν τελικά στη δημοσιοποίηση των πορισμάτων τους. Οι δυο τους παραιτήθηκαν από το έργο, κατήγγειλαν τα κακώς κείμενα αλλά δεν σταμάτησαν την έρευνα.

Αντιθέτως επέλεξαν να φέρουν στο φως τη μελέτη τους (με τίτλο Overcoming the Shadow Economy), τα βασικά στοιχεία της οποίας δημοσιεύει σήμερα η «Εφ.Συν.» κατ’ αποκλειστικότητα για την Ελλάδα. «Πιστεύαμε πως μια μελέτη για τη διαφάνεια, η οποία δεν είναι η ίδια διαφανής, δε θα ήταν αξιόπιστη. Οφείλαμε να λειτουργήσουμε μέσα και από το δικό μας παράδειγμα» εξηγούν οι ίδιοι.

Στην πολυσέλιδη μελέτη τους οι δύο ακαδημαϊκοί εξηγούν πως πρέπει να εγκαθιδρυθεί ένα σύστημα διαφάνειας σε παγκόσμιο επίπεδο, όπου κάθε χώρα να είναι υποχρεωμένη να ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες, ενώ επισημαίνονται οι σοβαρές ευθύνες της Ε.Ε., των ΗΠΑ και των χωρών G20 ως προς την υφιστάμενη κατάσταση των φορολογικών παραδείσων, οι οποίοι δεν εντοπίζονται μόνο σε εξωτικά μέρη, αλλά και στο εσωτερικό της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών.

«Τα εργαλεία διακρατικής επικοινωνίας υπάρχουν και το έχουμε δει στη μάχη κατά της τρομοκρατίας. Το γεγονός ότι αυτά δεν χρησιμοποιούνται ανάλογα στη μάχη κατά της διαφθοράς, της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής, αποτελεί μια απόδειξη για τα εσωτερικά συμφέροντα που κρύβονται πίσω από το απόρρητο και την αδιαφάνεια» υπογραμμίζουν.

Ας δούμε τις βασικές προτάσεις των δύο ερευνητών στη μάχη κατά των φορολογικών παραδείσων:

► «Να μπει στο στόχαστρο όλη η βιομηχανία που ευνοεί τη διατήρηση των απορρήτων, από τους οικονομικούς οργανισμούς (των εταιρειών, των τραστ, των συμβουλίων ιδρυμάτων) μέχρι τα εξειδικευμένα νομικά γραφεία δημιουργίας των αδιαφανών εταιρικών δικτύων.

► Είναι θεμελιώδες να γνωρίζουμε όλους τους πραγματικούς δικαιούχους των εταιρειών όσο και όλων των τραπεζικών λογαριασμών. Οφείλουμε να σπάσουμε το απόρρητο.

► Οι φορολογικές προτιμήσεις συνιστούν ένα πλεονέκτημα και όχι ένα αυτονόητο δικαίωμα. Οι ζώνες φορολογικής απαλλαγής δίνουν εξαιρετικές δυνατότητες για ξέπλυμα βρόμικου χρήματος.

► Η διαφάνεια είναι ένα παγκόσμιο δημόσιο αγαθό και ως εκ τούτου απαιτεί διεθνή συνεννόηση.

► Το βασικό πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στην ύπαρξη θεσμικών κανόνων σε κάθε χώρα και παγκοσμίως αλλά στην υλοποίησή τους. Το ζήτημα έχει χαρακτήρα επείγοντος. Διαπιστώσαμε ισχυρές πιέσεις στις κυβερνήσεις να μην εφαρμόζουν τη συγκεκριμένη νομοθεσία.

► Οι φορολογικοί παράδεισοι (και όχι μόνον οι υπεράκτιοι) διευκολύνουν τη διαφθορά, τη φοροδιαφυγή, αποτελούν παρασιτική οικονομική δραστηριότητα και είναι δημιουργήματα της παγκοσμιοποίησης, τα οποία καταστρέφουν τις θετικές συνέπειές της.

► Πρέπει να επιβληθούν κυρώσεις με όρους «μηδενικής ανοχής» στις μη συνεργάσιμες χώρες.

Για παράδειγμα, πρέπει να είναι παράνομο να μπορεί οποιοσδήποτε κάτοικος ή εταιρεία συνεργάσιμης χώρας να διατηρεί με οποιονδήποτε τρόπο τραπεζικό λογαριασμό σε μη συνεργάσιμη χώρα.

Συγκεκριμένα, δεν πρέπει να επιτρέπεται σε άτομο ή επιχείρηση συνεργάσιμης φορολογικά χώρας να κατέχει μετοχές, να είναι δικαιούχος, να είναι διαχειριστής εταιρείας ή μέλος ιδρύματος σε οποιαδήποτε μη συνεργάσιμη χώρα. Επιπλέον θα πρέπει να απαγορευτεί ρητά σε κάθε τραπεζικό ίδρυμα να συνεργάζεται με οποιονδήποτε τρόπο (ούτε καν σχέσεις αλληλογραφίας) με μη συνεργάσιμη δικαιοδοσία (jurisdiction).

► Καθοριστικής σημασία είναι η νομική ενίσχυση της προστασίας των πληροφοριοδοτών (whistleblowers). Αντί αυτοί να προστατεύονται ολοένα και περισσότερο, καταδιώκονται.

Για παράδειγμα, ο πρώην υπάλληλος της PwC Αντουάν Ντελτούρ αντιμετωπίζει τώρα ποινή φυλάκισης ενός έτους και χρηματικό πρόστιμο επειδή άφησε να διαρρεύσουν απόρρητες πληροφορίες από το Λουξεμβούργο, που αφορούσαν 340 εταιρείες οι οποίες έστηναν περίπλοκα εταιρικά σχήματα με στόχο τη φοροαποφυγή».

Οι Στίγκλιτς και Πιετ δείχνουν να έχουν πλήρη επίγνωση της δυσκολίας του εγχειρήματος στον άνισο αγώνα κατά των φορολογικών παραδείσων και ασκούν δριμεία κριτική «στις ανεύθυνες κυβερνήσεις, όπως της Ιρλανδίας που συνειδητά διευκόλυνε το σκάνδαλο της φοροδιαφυγής της Apple».

Επισημαίνουν όμως και κάτι εξίσου σημαντικό, τη διαρκώς αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια παγκοσμίως, που οφείλεται σε όλες αυτές τις απάτες διαφθοράς, για την ίδια την παγκοσμιοποίηση.

Οι πρόσφατες εξελίξεις σε διεθνές επίπεδο επιβεβαιώνουν τους φόβους τους.

Υποκρισία Ε.Ε.-ΗΠΑ

Η Ε.Ε. μέχρι στιγμής έχει ξεκαθαρίσει πως στη μαύρη λίστα των χωρών για θέματα φοροδιαφυγής δεν θα συμπεριλάβει ευρωπαϊκές χώρες, παρότι διεθνείς οργανώσεις όπως το Tax Justice Network και η Oxfam συγκαταλέγουν στους φορολογικούς παραδείσους χώρες όπως η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Κύπρος και το Λουξεμβούργο.

Επιπλέον, παρά τις πιέσεις που δέχεται διεθνώς η Ελβετία, πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες επιθυμούν να την εξαιρέσουν από την black list.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του ο Πιερ Μοσκοβισί άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να συμπεριληφθούν και οι ΗΠΑ στη μαύρη λίστα εξαιτίας (και) του Ντόναλντ Τραμπ, τον οποίο χαρακτήρισε «λαϊκή πρόκληση», καθώς ο νεοεκλεγείς πρόεδρος αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει τις επιστροφές φόρου του.

Οι ΗΠΑ, όπου ορισμένες Πολιτείες μόνο συνεργάσιμες δεν ήταν επί θητείας Ομπάμα, συμπεριλαμβάνονταν στον αρχικό κατάλογο των 81 χωρών, οι οποίες είναι υποψήφιες να μπουν στη μαύρη λίστα.

Η τελευταία, σύμφωνα με απόφαση του Ecofin στις 8 Νοεμβρίου, θα πρέπει να έχει καταρτιστεί το αργότερο μέχρι το τέλος του 2017.

To αγγλικό κείμενο της μελέτης Τζόζεφ Στίγκλιτς-Μαρκ Πιετ

PDF iconShadow Economy

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας