Τι καινούργιο φέρνουν οι πλατείες;

plakat.jpg

ICONPRESS/ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Ποιος είναι ο χαρακτήρας των αποψινών συγκεντρώσεων που οργανώνονται σε όλη την Ελλάδα και σε δεκάδες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, με τον τίτλο «Ανάσα αξιοπρέπειας» και τον υπότιτλο «Δεν εκβιαζόμαστε-Δεν υποχωρούμε»; Πρόκειται για το πρώτο έπειτα από δεκαετίες κύμα φιλοκυβερνητικών διαδηλώσεων που πιέζουν για μια επιτυχή διαπραγμάτευση με τους δανειστές ή για κάτι περισσότερο; Ποια η σχέση του ετερόκλητου πλήθους που θα βρεθεί στις πλατείες με τους «Αγανακτισμένους» του 2011 και πώς θα προσλάβουν τα διεθνή ακροατήρια αυτές τις κινητοποιήσεις;

Εν όψει της αποψινής κινητοποίησης, ρωτήσαμε διανοητές, συγγραφείς και επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό πώς βλέπουν την επιστροφή του λαού στις πλατείες και ποια σημασία τής αποδίδουν.

 

Σεραφείμ Σεφεριάδης,

αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Life Member στο Πανεπιστήμιο του Cambridge

Ουσιαστική λαϊκή ενδυνάμωση

Ακόμα και σήμερα δεν έχουμε συνειδητοποιήσει την τεράστια επίδραση που άσκησαν στις πολιτικές εξελίξεις οι μαζικές κινητοποιήσεις των πλατειών το 2011. Μία μόνο από τις παρακαταθήκες τους είναι η αποψινή κινητοποίηση. Το τελευταίο διάστημα ο λαϊκός παράγοντας υπήρξε σιωπηλός, ποτέ όμως δεν εξέλιπε – ήταν πάντα παρών, μάλιστα με τρόπο αποφασιστικό. Στις τρέχουσες περιστάσεις βλέπει να διαδραματίζεται μπροστά του η προαναγγελθείσα σύγκρουση με το νεοφιλελεύθερο σκεπτικό της εξακολουθητικής καταλήστευσης των κοινωνιών, προκειμένου να διαφυλαχθεί η κερδοφορία του διεθνούς τραπεζικού κεφαλαίου.

Η επανάκαμψη του κόσμου στις πλατείες –όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε πολλές πόλεις της Ευρώπης– διατρανώνει και πάλι την κραυγή «είμαστε κι εμείς εδώ» και είμαστε η συντριπτική πλειοψηφία. Στηρίζει την κυβέρνηση στη διαπραγμάτευση –τόσο περισσότερο όσο πιο ανυποχώρητη είναι η στάση της– στην προοπτική μιας συνολικής, ριζοσπαστικής αλλαγής των ακολουθούμενων πολιτικών.

Η αποψινή κινητοποίηση, όπως και όσες αναμφίβολα θα ακολουθήσουν, δεν είναι όμως ένα απλό διαπραγματευτικό χαρτί. Στην Ελλάδα και διεθνώς, αναδεικνύουν το αίτημα της ουσιαστικής λαϊκής ενδυνάμωσης –της δημοκρατικής εμβάθυνσης– που κατατείνει στον έλεγχο του κοινωνικού πλούτου από τους ίδιους τους παραγωγούς του.

Πρόκειται για ένα όραμα που, συνειδητά ή ασυνείδητα, συνέχει και εμπνέει εκατομμύρια σε ολόκληρο τον κόσμο. Χωρίς αμφιβολία, είναι μια συγκυρία ιστορική.

 

Ακης Γαβριηλίδης, συγγραφέας-μεταφραστής

Κατάληψη της δημόσιας σφαίρας

Το ερώτημα αν οι συγκεντρώσεις της 11/2 είναι «αυθόρμητες» ή «προσχεδιασμένες» δεν έχει κανένα ενδιαφέρον και καμία χρησιμότητα για κανέναν – εκτός από εκείνους που ψάχνουν μια δικαιολογία, για να μην πάνε. Εδώ και καιρό, κι εγώ και άλλοι έχουμε υποστηρίξει ότι δεν ισχύουν πλέον –εάν ίσχυσαν ποτέ– οι δυϊσμοί, με βάση τους οποίους τείναμε να σκεφτόμαστε κατά τον προηγούμενο αιώνα τα κοινωνικά κινήματα.

Και πρώτος απ’ όλους ο ίδιος ο δυϊσμός που διακρίνει ανάμεσα στα «κοινωνικά» κινήματα και την «καθεαυτή» «κεντρική» πολιτική, στη βάση του ότι τα πρώτα είναι «αυθόρμητα» (άρα «γνήσια», «ανιδιοτελή», αλλά και ταυτόχρονα «συναισθηματικά», «μερικά», «ανοργάνωτα»), ενώ η δεύτερη συνδέεται με την υπομονή, τη διάρκεια και τη «μεγάλη εικόνα» την οποία επεξεργάζεται το κόμμα ως «συλλογικός διανοούμενος» [1].

Οι συγκεντρώσεις που γίνονται την Τετάρτη αποτελούν ακριβώς (ακόμα) μία έμπρακτη αμφισβήτηση αυτής της διάκρισης. Αποτελούν ακόμα μία προσπάθεια κατάληψης του χώρου της εκπροσώπησης: «Occupy representation», για να το πούμε με την αγγλική έκφραση που χρησιμοποιούν κάποιοι, για να περιγράψουν την ανάδυση και τη λειτουργία του Podemos στην Ισπανία [2].

Με αυτή την έννοια, σίγουρα αποτελούν ίσως όχι «αναβίωση», αλλά προέκταση του πνεύματος των καταλήψεων πλατειών που είχαν συγκλονίσει την Ελλάδα και την Ισπανία –αλλά επίσης την Αίγυπτο, τις ΗΠΑ και σε μικρότερο βαθμό άλλες χώρες– το 2011. Τόσο μάλλον που, στον τίτλο τους, υπάρχει η αναφορά στην ίδια κρίσιμη έννοια: την αξιοπρέπεια [3].

Σημειώσεις

1. Βλ. Λάσκου/ Μπένου/ Σαμανίδη, «Το κόμμα και τα μάτια μας», «Εποχή», 1/2/15.

2. Ιohannes maurus, «Occupy representation. Το Podemos και η πολιτική της αλήθειας», https://nomadicuniversality.wordpress.com/2014/05/30/1592/.

3. Βλ. Μπαρτσίδη–Τσιμπιρίδου, «Οι περιπέτειες της «αξιοπρέπειας» ως πολιτειακής αρετής. Από τα παγκόσμια κινήματα στους «Αγανακτισμένους»», «Αυγή», 22.12.2012.

 

Δρ. Νίκος Σωτηρακόπουλος, αναπληρωτής λέκτορας Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο του Κεντ

Η τεράστια αντίφαση των «Αποφασισμένων»

Η κύρια ομοιότητα των «Αποφασισμένων», που φιλοδοξούν με την κινητοποίησή τους να ενισχύσουν την ελληνική διαπραγμάτευση στην Ευρώπη με τους Αγανακτισμένους του 2011, είναι ότι απευθύνονται σε ένα ετερόκλητο ιδεολογικά πλήθος, μετουσίωση του οποίου είναι και η κυβέρνηση συνεργασίας ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛΛ. Αρα, στοχεύουν στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή, που είναι η επίκληση στο εθνικό θυμικό και σε μια αφήγηση που θέλει τους δανειστές και τους εγχώριους (φανταστικούς ή πραγματικούς) ομοϊδεάτες τους να απειλούν την εθνική ανεξαρτησία και την πρόσφατη δημοκρατική εντολή.

Φυσικά, υπάρχει μια τεράστια αντίφαση: το σύνθημα της κινητοποίησης για «ανάσα αξιοπρέπειας» και για την ώρα που ήρθε «να φοβηθούν αυτοί και να ακούσουν δυνατά τη φωνή μας» δεν συνάδει με μια διαπραγμάτευση, στην οποία η Ελλάδα ουσιαστικά πάει, για να ζητήσει ένα νέο πρόγραμμα στήριξης και ευνοϊκότερους όρους αποπληρωμής των δανειακών της υποχρεώσεων. Επίσης, θα ήταν αφελές να πιστέψει κανείς ότι σκληροί και ορμώμενοι από θέση ισχύος διαπραγματευτές θα κάνουν πίσω λόγω μιας μεγάλης διαδήλωσης στην Ελλάδα (ή και σε άλλες χώρες).

Οι κινητοποιήσεις, λοιπόν, εφόσον αποδειχτούν επίμονες και μαζικές, ένα μόνο όφελος μπορεί να έχουν για την κυβέρνηση: στην, μάλλον απίθανη, περίπτωση που δεν επιτευχθεί συμφωνία και η κατάσταση οδηγηθεί στα άκρα, ο πρωθυπουργός θα μπορεί να επικαλεστεί την πίεση από τις πλατείες για την ενδεχόμενη απόφασή του να προσφύγει στη λαϊκή ετυμηγορία με δημοψήφισμα.

 

Paul Mason, αρχισυντάκτης Οικονομικών στο Channel Four, συγγραφέας

Επανεφεύρεση των κοινωνικών κινημάτων

Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο για όλη την Ευρώπη, γιατί μετά την κλίμακα των παραχωρήσεων που σηματοδότησε ο Γ. Βαρουφάκης, που στην πράξη αποτελούν ένα υβρίδιο του προγράμματος της τρόικας και του προγράμματος της Θεσσαλονίκης, η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει άλλα περιθώρια. Αν δεν δούμε κάποια συμφωνία μέχρι το πρωί της Παρασκευής, οι αναλυτές των αγορών στο City του Λονδίνου προβλέπουν ραγδαίες εξελίξεις, με κλείσιμο τραπεζών, πιθανή χρεοκοπία και έξοδο από το ευρώ.

Οι διαδηλώσεις της Τετάρτης είναι πολύ σημαντικές, όχι μόνο για το μέγεθος, αλλά και για τον παλμό που θα εκπέμπουν. Αν εκφραστεί σε μαζική κλίμακα αντιγερμανικό αίσθημα, με τα ίδια σύμβολα που χρησιμοποιήθηκαν στην επίσκεψη της Μέρκελ στην Αθήνα, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο για τους Γερμανούς βουλευτές να συζητήσουν ελαφρύνσεις του ελληνικού χρέους με τους δικούς τους φορολογούμενους.

Η δική μου αίσθηση είναι ότι το μαζικό κίνημα που αναδύεται στην Ελλάδα μετά τις εκλογές έχει χαρακτηριστικά εθνικής εξέγερσης. Επρεπε να το είχαμε προβλέψει, ειδικά όταν είδαμε πολλούς νέους ανθρώπους να τραγουδάνε τον ύμνο του ΕΑΜ τη νύχτα των εκλογών. Παρατηρώντας τα κοινωνικά κινήματα και στην Ελλάδα τα τελευταία 5 χρόνια, το συμπέρασμά μου είναι ότι βρίσκονται σε διαδικασία επανεφεύρεσης. Είναι απρόβλεπτα και ρευστά, καθώς κυριαρχεί περισσότερο το συναίσθημα και λιγότερο η τακτική και η στρατηγική.