Τελετουργίες σε λευκό

Αν η θεά Αθηνά γεννιέται από το σώμα του Δία, και συγκεκριμένα από το κεφάλι του, πάνοπλη, η Athena Farrokhzad (Τεχεράνη, 1983), ποιήτρια από τη Σουηδία που ζει στη Στοκχόλμη, γεννιέται επίσης −σύμφωνα με το ποίημα− από το κεφάλι του πατέρα της, έναν Ιρανό μετανάστη στο Γκέτεμποργκ. Και αντίστοιχα πετά τον εξοπλισμό της, όχι όμως για να αναγνωρίσει την προτεραιότητα της θεότητας του γεννήτορά της, αλλά για να απογυμνωθεί μπροστά μας, θέτοντας το σκηνικό ενός ιδιότυπου, εν εξελίξει, δράματος, σε έναν «μονολογικό» ποιητικό στροβιλισμό που προσθέτει ένα διακριτό σήμα στο διεθνές ποιητικό corpus.

Η πρώτη μάλιστα τοποθέτηση της μητέρας, μετά τον εναρκτήριο δραματοποιημένο μονόλογο της ποιήτριας, είναι: «Η μητέρα μου είπε: Φαίνεται πως ποτέ δεν σου πέρασε απ’ το μυαλό ότι απ’ τ’ όνομά σου κατάγεται ο πολιτισμός».

Λειτουργώντας ως ποιήτρια-performer η Φαροχζάντ ισορροπεί περίτεχνα μεταξύ του one-woman show και του οικογενειακού δράματος, ελέγχοντας σκηνοθετικά και αρχιτεκτονικά την ιδιόρρυθμη λυρική εκτόνωση του προσώπου της, στην απομόνωση και στη διαρκή ανάδυσή του, στη σχέση του με τις άλλες παράλληλες και καθετοποιημένες οντότητες που φέρουν άλλες κοσμοθεωρήσεις και λειτουργούν είτε ως αξεπέραστα μετατοπιζόμενα εμπόδια είτε ως τοίχοι που παραμιλούν ως προ-τοιχία ευρύτερων, ακατανόητων και ίσως αυθαίρετων κατασκευών.

Ολο το έργο, πλην της πρώτης σελίδας, λειτουργεί βάσει των εισαγωγικών λέξεων: «Η μητέρα μου είπε:», «Ο πατέρας μου είπε:», «Ο αδερφός μου είπε:».

Συνολικά, στο ποιητικό «μονολογικό» ή «αφωνικό» αυτό δράμα, συναντούμε πέντε χαρακτήρες, μαζί με τη γιαγιά («η μητέρα της μητέρας μου είπε:») και τον θείο («Ο αδερφός της μητέρας μου είπε:»).

Πρόκειται για ένα εκτυφλωτικό εύρημα που φαινομενικά αφαιρεί τη φωνή από την ίδια την ποιήτρια και που ενώ δρα σωρευτικά υποσκάπτοντας τα «πυρηνικά», «πατριαρχικά» και εν γένει τα οικογενειο-κοινοτικά κεντρικά θεμέλια, ταυτόχρονα δημιουργεί χώρο για την ανάδυση της ιδιοπροσωπίας της ποιήτριας. Η οποία επίσης ευφυώς υποσκάπτεται με τη σειρά της.

Μετατρέποντας τον λευκό θόρυβο σε έναν άλλον λευκό θόρυβο, «εξελίσσει» το μαύρο τετράγωνο σε λευκό, προκαλώντας μια εναλλαγή μεταξύ της ασφυξίας και της αναπνοής, του ετεροπροσδιορισμού και του αυτοπροσδιορισμού, καταλήγοντας σε μια λευκή κραυγή.

Μια κραυγή που λειτουργεί και ως ένα είδος γλυπτού στον χρόνο, ως μια αποτύπωση, ως ένα πράγμα που δείχνει όχι απλά την πραγμοποίηση των ατόμων, αλλά και την προσχηματισμένη δυναμική, και άρα το πραγμοποιημένο των σχέσεων και των δοσμένων ταυτοτήτων στο αλληλοκαθρέφτισμα και στην αλληλολειτουργία τους.

Ας δούμε όμως ορισμένα «δείγματα»: «Ο πατέρας μου είπε: Αφού κανένας απ’ όσους σου ανήκουν / δεν είναι θαμμένος σ’ αυτό το χώμα / αυτό το χώμα δεν σου ανήκει», «Η μητέρα μου είπε: Μόνο όταν θάψεις εμένα σ’ αυτό το χώμα / αυτό το χώμα θα σου ανήκει».

Και: «Η μητέρα μου είπε στον αδερφό μου: Να προσέχεις τους ξένους / Να θυμάσαι πουθενά δεν έχεις να γυρίσεις / αν κάποτε γίνουν εχθρικοί», «Ο αδερφός μου είπε: Είδα ένα τόσο παράξενο όνειρο / Πως πέθανε η αυγή μες στα μάτια μου πριν καν ο ύπνος / προλάβει και σκορπίσει / Μια ανθρωπότητα φτιαγμένη από ζάχαρη και σφαγή / Κι εκεί μόλις αποχαιρέτησα το φως όλα τα 'ξερα».

Η ποιήτρια επιθυμώντας να πλεύσει στο λευκό, κινείται με μια ποίηση δραματικής και διανοητικής προθέσεως.

Πρόκειται για μια πολιτικά στρατευμένη με τον τρόπο της λογοτεχνία, η οποία χωρίς να είναι σωματοκεντρική και ανθρωπιστική, δηλώνει το σώμα της ποιήτριας μέσω της απουσίας της. Μια απουσία που παραμένει παρούσα στη διασταύρωση των πυρών-λόγων των «άλλων» και ως στόχος τους.

Καλούμαστε τελικά να συμμετάσχουμε στην αξίωση ενός τελετουργικού υποκειμένου να αναδυθεί αυτόφωτο, σε μια διαρκή απαγκίστρωση. Χωρίς να αφαιρεί το προσωπείο της, η ποιήτρια ξεγυμνώνεται ταυτιζόμενη και αποταυτιζόμενη με το στιβαρό και το παράλογο της αντίληψης του «ψευδο-οικείου» άλλου, και πονώντας και συμπονώντας, ελευθερώνεται χωρίς να γενικεύει και να «ιδεολογεί», προχωρώντας μπροστά την ίδια την τέχνη, μετέχοντας από καλλιτεχνική σκοπιά στη δυναμική της «εποχής».

Αξίζει να σημειωθεί πως η μετάφραση πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Σουηδικού Συμβουλίου Τεχνών, πράξη που φορτίζει περαιτέρω το ήδη ιδιαίτερο αυτό έργο, εφόσον εκ των πραγμάτων λειτουργεί και ως φορέας μιας πολιτισμικής πολιτικής. Η έκδοση ακολουθεί την ιδιότυπη τυπογραφική λογική του πρωτοτύπου.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ