Το σημείο καμπής

vivlio.jpg

ΣΑΝΤΙΑΓΟ ΡΟΝΚΑΛΙΟΛΟ  «Καρφίτσες στην άμμο»  Μυθιστόρημα,  Μετάφραση: Κώστας Αθανασίου  Καστανιώτης, 2017  Σελ. 410. ΣΑΝΤΙΑΓΟ ΡΟΝΚΑΛΙΟΛΟ «Καρφίτσες στην άμμο» Μυθιστόρημα, Μετάφραση: Κώστας Αθανασίου Καστανιώτης, 2017 Σελ. 410.

[...] τα μωρά με εφιάλτες, του νεκρούς χωροφύλακες, τα
σταματημένα εργοστάσια, τους νυχτερινούς πυροβολισμούς,
τα πτώματα στα χαντάκια. Ολα τα πράγματα που δεν
μπορούσαν να γίνουν επειδή σου έπεφτε στο κεφάλι
όλη αυτή η χώρα και σου τα γαμούσε. (σ. 263)

Ο Νοτιοαμερικανός, γεννημένος στο Περού το 1975, Σαντιάγο Ρονκαλιόλο, από το 2007 και έπειτα, έχει μεταφραστεί πολλάκις στα ελληνικά—κυκλοφορούσαν από τις Εκδ. Καστανιώτη έξι μυθιστορήματά του, πριν μας δοθεί φέτος, από τον ίδιο εκδότη, το έβδομο, με τον τίτλο «Καρφίτσες στην άμμο». Μάλιστα, το βιβλίο του «Κόκκινος Απρίλης» είχε αποσπάει το βραβείο ισπανόφωνης λογοτεχνίας Alfaguara, με τον Ρονκαλιόλο να είναι ο νεότερος συγγραφέας που έχει μέχρι σήμερα τιμηθεί με το σημαντικό αυτό βραβείο.

Η ανά χείρας ιστορία διαδραματίζεται στη γενέτειρα του συγγραφέα και πρωτεύουσα του Περού, τη Λίμα, στην ταραγμένη δεκαετία του ’90. Συρράξεις, κρούσματα βίας και εγκληματικότητα έχουν απλωθεί από την ενδοχώρα ώς τα αστικά κέντρα της χώρας, υπάρχουν πολιτικές αναταράξεις και ένα γενικευμένο αίσθημα ανασφάλειας, ενώ παράλληλα ο «δυτικός» τρόπος ζωής έχει για τα καλά αγκαλιάσει τις πιο πλούσιες, αλλά και τις μικρομεσαίες, οικογένειες. Με αυτό το πολιτικοκοινωνικό φόντο, ο Ρονκαλιόλο επιλέγει ως πρωταγωνιστές τέσσερις συμμαθητές ενός ιησουιτικού σχολείου της Λίμα: ο Μπέτο, ο Μόκο, ο Κάρλος και ο Μάνου είναι μπλεγμένοι σε μια περιπέτεια που δρομολογεί την απότομη ενηλικίωσή τους.

Ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με μια πολυφωνική, τετραπρόσωπη αφήγηση, όπου καθένας εκ των τεσσάρων συμμαθητών καταθέτει τις μαρτυρίες του για τα συμβάντα αυτής της περιπέτειας—και με αυτόν τον τρόπο κυλούν όλα τα μέρη του βιβλίου. Η εν λόγω αφηγηματική επιλογή προσδίδει στοιχεία αστυνομικού μυθιστορήματος στο βιβλίο, εντείνει την αναγνωστική αγωνία και προτείνει την πλοκή ως το μείζον στοιχείο της ιστορίας.

Αυτό, όμως, λειτουργεί την ίδια στιγμή υπόρρητα ώστε ο αναγνώστης να σκάβει όλο και βαθύτερα στις διακριτές φωνές των τεσσάρων ηρώων: ο Μπέτο είναι θαρραλέος, αλλά εσωστρεφής, ενώ πολύ νωρίς αποκαλύπτεται πως έχει ομοφυλοφιλικές προτιμήσεις τις οποίες κρατά, με νύχια και με δόντια, κρυφές από την οικογένειά του και ιδιαίτερα από τον παρόντα-απόντα πατέρα του.

Ο Μόκο είναι θερμοκέφαλος, ζει με τον αλκοολικό πατέρα του, συμπάσχει μαζί του για την πρόωρη απώλεια της μητέρας του από καρκίνο (ίσως στην πιο σπαρακτική σκηνή του βιβλίου, εν μέσω μιας γενικευμένης διακοπής ρεύματος) και θα έκανε οτιδήποτε για να τον θωρακίσει από επιπλέον συμφορές.

Ο Κάρλος, ο πιο νηφάλιος των τεσσάρων, ζει με τη μητέρα του, βιώνει έντονο το ξύπνημα της σεξουαλικότητάς του και προσπαθεί να κάνει σεξ με την κόρη μιας καθηγήτριάς του στο σχολείο. Ενώ ο Μάνου, ο ασταθέστερος χαρακτήρας των τεσσάρων, ζει στη σκιά της φυγής του πατέρα του, ενός παρασημοφορημένου αξιωματικού του στρατού του Περού, κυκλοφορεί με το περίστροφό του περασμένο στη ζώνη του παντελονιού του, προσπαθεί με κάθε τρόπο να αποβληθεί από το σχολείο του και μοιάζει ο ηγέτης αυτής της improptu συμμορίας.

Οι τέσσερις ήρωες διηγούνται, σε έναν αόρατο ανακριτή, τα συμβάντα που ξεκίνησαν με την αταξία εις βάρος της καθηγήτριας σεξουαλικής αγωγής στο σχολείο τους και κατέληξαν σε περιπέτεια που προσιδιάζει στο απόλυτο δράμα. Μια ένσταση, παρά το διακριτό των τεσσάρων φωνών, που προκύπτει από την ανάγνωση έχει να κάνει με την ηλικία των αφηγητών: είναι σαφές πως επαναδιηγούνται τα γεγονότα, ο καθένας από τη σκοπιά του, χρόνια μετά (ο Κάρλος, για παράδειγμα, έχει ήδη κάνει νομικές σπουδές), όμως σε πολλά σημεία η γλώσσα τους παραμένει αμήχανα εφηβική.

Ομοίως, ο συγγραφέας παρεμβάλλει στις πρωτοπρόσωπες διηγήσεις αυτούσιους διαλόγους, πράγμα που μοιάζει αφύσικο και λογοτεχνικά ασύμβατο. Παρ' όλα αυτά όμως, οι χαρακτήρες και τα γεγονότα είναι πειστικά, οι αφηγηματικές σκοπιές είναι μια συμπληρωματικές μια υπονομευτικές η μία της άλλης, ενώ οι τροπές που παίρνει η περιπέτεια των τεσσάρων εφήβων είναι εξίσου εθιστικές με τις πολλές αναδρομές στο παρελθόν των ηρώων.

Εκείνο, όμως, στο οποίο οφείλει να σταθεί κανείς, πέρα από κάθε τι άλλο, είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Ρονκανιόλο μιλάει για τη γενικευμένη κρίση της χώρας του και της κοινωνίας της κατά τη δεκαετία του ’90: βόμβες εκρήγνυνται σε διάφορες γωνιές της Λίμα, η ηλεκτροδότηση διακόπτεται απροειδοποίητα, συχνά λόγω δολιοφθοράς εκ μέρους των ανταρτών, η πόλη χωρίζεται σε φρουρούμενα γκέτο πλουσίων και σε γκέτο φτωχών, η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια ηχούν με κάθε πρόταση των ηρώων του βιβλίου. Με τέτοιο τρόπο, νηφάλιο, χωνεμένο, ακριβή και διεισδυτικό, ο συγγραφέας «δείχνει» στον αναγνώστη χωρίς να του «υποδεικνύει», «σχεδιάζει» τον πολιτικοκοινωνικό καμβά χωρίς να τον «χρωματίζει» και αυτό είναι μεγάλη επιτυχία του βιβλίου.

Εν κατακλείδι, με μία πρόταση, αυτό το οποίο επιχειρεί ο Ρονκαλιόλο είναι να μιλήσει για το θολό εκείνο όριο ανάμεσα στο καλό και το κακό, στην πρόθεση και την πράξη, και να δείξει πως, μόλις κανείς βρεθεί πέριξ του σημείου καμπής, οι προσωπικές και οι συλλογικές αγωνίες και απογοητεύσεις μπορούν να βρεθούν στη θέση του οδηγού.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ