Οικία Σεφέρη: Αιγαιοπελαγίτικη αύρα

oikia_seferi.jpg

Οικία Σεφέρη «Απόδραση» στο Αιγαίο αποτελεί η κατοικία του Νομπελίστα ποιητή και ας βρίσκεται σε απόσταση λίγων μέτρων από το Παναθηναϊκό Στάδιο | Φωτ.: Βασίλης Μαθιουδάκης

Στις 24 Οκτωβρίου 1963, στους χώρους της είχε συγκεντρωθεί η πνευματική ελίτ για να υποδεχτεί το πρώτο ελληνικό Νόμπελ.

Ηταν το σπίτι όπου έζησε την τελευταία δεκαετία της ζωής του, ύστερα από 35χρονη διπλωματική σταδιοδρομία, ο κορυφαίος ποιητής Γιώργος Σεφέρης, έχοντας στο πλευρό του τη μούσα και σύντροφό του Μαρώ.

Ανηφορίζοντας τα σκαλάκια της οδού Αγρας, μια ανάσα από το Παναθηναϊκό Στάδιο, το μάτι σταματά σε ένα νησιώτικο σπίτι.

Οικία Σεφέρη Φωτ.: Βασίλης Μαθιουδάκης

Οι ολόλευκοι τοίχοι, οι γεωμετρικοί όγκοι και κυρίως τα μπλε παράθυρα φέρνουν την αύρα του Αιγαίου στην πρωτεύουσα. Βοηθά σ' αυτήν την αίσθηση και ο λόφος Αρδηττού που επιτρέπει στο μάτι να περιπλανιέται σε μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες γωνιές της Αθήνας.

Πρόκειται για την κατοικία στην οποία πέρασε τα τελευταία δέκα χρόνια της ζωής του ο Γιώργος Σεφέρης.

Γεννημένος στα Βουρλά στις αρχές του 1900, ο Γιώργος Σεφεριάδης, όπως είναι το πατρικό του όνομα, ήταν το πρώτο παιδί μιας εύπορης οικογένειας της Σμύρνης και δύο χρόνια μεγαλύτερος από την Ιωάννα, τη μετέπειτα σύζυγο του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Τσάτσου.

Το 1914, λίγο μετά το ξέσπασμα του πολέμου, ολόκληρη η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, αλλά τέσσερα χρόνια αργότερα μετακόμισε στο Παρίσι, όπου είχε στήσει το δικηγορικό του γραφείο ο πατέρας του, Στέλιος Σεφεριάδης.

Στη γαλλική πρωτεύουσα, ο νεαρός Γιώργος ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Νομική που την είχε ξεκινήσει στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο. Είχε ήδη κάνει τα πρώτα βήματά του στην ποίηση, ενώ εργαζόταν ως μεταφραστής.

Ο... ενοχλητικός

Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1925, αλλά όχι για πολύ, αφού διορίστηκε στη διπλωματική υπηρεσία του υπουργείου Εξωτερικών και ακολούθησε μια λαμπρή καριέρα, με πολλούς σταθμούς, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η Κορυτσά, η Αλεξάνδρεια, το Κάιρο, η Αγκυρα και το Λονδίνο, όπου το 1962 έκλεισε τον κύκλο του ως διπλωμάτης.

Από το τελευταίο του πόστο διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην εθνική υπόθεση της Κύπρου, με αποτέλεσμα το «Φόρεϊν Οφις» να τον χαρακτηρίζει... ενοχλητικό!

Η πρώτη εμφάνιση στη λογοτεχνική σκηνή έγινε το 1928 με μια μετάφραση που δημοσιεύτηκε στη «Νέα Εστία». Τρία χρόνια μετά, η ελληνική ποίηση γνωρίζει τον Γιώργο Σεφέρη -πλέον- με τη «Στροφή».

Τα εμπνευσμένα έργα του που ακολουθούν, αλλά και η αταλάντευτη τοποθέτησή του υπέρ της δημοτικής γλώσσας, ανεβάζουν τις «μετοχές» του στον πνευματικό κόσμο της χώρας.

Το ευρύτερο κοινό, όμως, τον γνωρίζει το 1960 μέσα από τη συλλογή «Επιφάνεια» που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης.

Την Πέμπτη 24 Οκτωβρίου 1963 η Ελλάδα και η ελληνική ποίηση κάνουν τον γύρο του κόσμου. Είναι η ιστορική ημέρα κατά την οποία η Σουηδική Βασιλική Ακαδημία Επιστημών ανακοινώνει την απονομή του βραβείου Νόμπελ για την ποίηση στον Γιώργο Σεφέρη, που επικράτησε στην ψηφοφορία συναγωνιζόμενος ογκόλιθους, όπως ο Πάμπλο Νερούδα και ο Σάμουελ Μπέκετ.

Ο Ελληνας ποιητής είχε προταθεί άλλες δύο φορές για την κορυφαία διάκριση, το 1955 και το 1961. Στην ομιλία του στην τελετή απονομής, που έγινε τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, ο Γιώργος Σεφέρης περιέγραψε την «άλλη Ελλάδα», με αναφορές σε Μακρυγιάννη, Σολωμό, Κάλβο, Παλαμά και Καβάφη, ενώ ο διεθνής Τύπος υποκλίνεται στην «άριστη επιλογή» της Σουηδικής Ακαδημίας.

Η σύντροφός του

Η προσωπική του ζωή είχε αλλάξει νωρίτερα, όταν γνώρισε στις καλοκαιρινές διακοπές του στην Αίγινα τη Μαρίκα Ζάννου, που ήταν παντρεμένη με τον ναύαρχο Ανδρέα Λόντο, απόγονο της οικογένειας των αγωνιστών του 1821, με τον οποίο είχαν δύο κόρες, τη Μίνα και την Αννα.

Πανέμορφη και δυναμική, τάραξε τα νερά της καλής κοινωνίας της εποχής με τον παράνομο έρωτά της. Μετά από ένα επώδυνο διαζύγιο, τις 10 Απριλίου 1941, λίγες ημέρες μετά την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα, παντρεύτηκε τον Γιώργο Σεφέρη και έγινε η Μαρώ, η μούσα και ακαταπόνητη σύντροφός του επί 35 χρόνια.

Στάθηκε στο πλευρό του όταν η χούντα του αφαίρεσε το διπλωματικό διαβατήριο με αφορμή τη δήλωσή του κατά του δικτατορικού καθεστώτος τον Μάρτιο του 1969, που μεταδόθηκε από ραδιοφωνικούς σταθμούς στο εξωτερικό. Χαρακτήρα σιωπηλού συλλαλητηρίου είχε πάρει και η κηδεία του τον Σεπτέμβριο του 1971.

Η κατασκευή

Οικία Σεφέρη Φωτ.: Βασίλης Μαθιουδάκης

Το ζεύγος Σεφέρη είχε αγοράσει οικόπεδο τον Δεκέμβριο του 1955, σε ένα ολιγοήμερο ταξίδι του στην Αθήνα, στην οδό Αγρας, όπως ήταν το όνομα του αρχαίου δήμου που αντιστοιχεί στο σημερινό Παγκράτι.

Η κατασκευή της οικίας ολοκληρώθηκε τέσσερα χρόνια αργότερα, αλλά κατοικήθηκε ουσιαστικά στις αρχές του 1962 όταν το ζεύγος εγκατέλειψε το Λονδίνο.

Τα σχέδια είχαν ανατεθεί στον αρχιτέκτονα Παναγή Μανουηλίδη, για τον οποίο είναι γνωστό μόνον ότι είχε καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη.

Εργα του είναι το Σισμανόγλειο Φυματιολογικό Ινστιτούτο στην Αθήνα, μονοκατοικίες, πολυκατοικίες, βιομηχανικά κτίρια και ξενοδοχειακά συγκροτήματα. Στα τελευταία περιλαμβάνεται και το «Ξενία» στη Ναύπακτο, που έχει πολλές ομοιότητες με την οικία Σεφέρη.

Το νησιώτικο σπίτι δεν είναι μουσείο, έχει ανακαινιστεί από την Αννα Λόντου και φέρει όλα τα σημάδια του ποιητή. Επιλογή του είναι το ρόπτρο της εισόδου, που έχει τη μορφή γοργόνας.

Κάτι ανάλογο είχε δει σε ένα σπίτι στο Λονδίνο και τον είχε εντυπωσιάσει τόσο που είχε σκεφτεί να το... κλέψει.

Στο εσωτερικό του κρύβονται αναρίθμητα ενθυμήματα από τις διπλωματικές «περιπλανήσεις» του ζευγαριού. Κυριαρχεί η προσωπογραφία του ποιητή, έργο του χαράκτη Τάσσου.

Ξεχωρίζει η θήκη με τις πίπες του και ένα τραπεζάκι από φλούδα δένδρου που υπήρχε σε ένα κατάστημα υφασμάτων στο Λονδίνο.

«Μου αρέσει πολύ», είχε εξομολογηθεί η Μαρώ στον καταστηματάρχη και αυτός της το δώρισε και το έστειλε την επομένη στο σπίτι. Στο φωτιστικό ξεχωρίζει μια χειροποίητη κούκλα, η «κυρία Ζεν», που παραπέμπει σε μια αποστροφή του έργου του Σεφέρη «Ημέρες Ε».

1. Το πατρικό

Το πατρικό σπίτι της οικογένειας Σεφεριάδη βρίσκεται στην Κυδαθηναίων στην Πλάκα, όπου έζησε το ζεύγος Τσάτσου.

Ο ποιητής όμως αγαπούσε ιδιαίτερα την προγονική εστία στη Σμύρνη και κυρίως την κατοικία της γιαγιάς του, στη Σκάλα στα Βουρλά, που ήταν ο παιδικός του παράδεισος και είχε γράψει το ποίημα «Το σπίτι κοντά στη θάλασσα». Τα επισκέφτηκε πάλι το 1950 για να διαπιστώσει ότι η γενέθλια πόλη «είχε χάσει τον ίσκιο της».

2. Το όργανο της τάξης

Η αποστροφή «Οπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει» προέρχεται από το ποίημα «Με τον τρόπο του Γ.Σ.» και γράφτηκε κατά την παραμονή του Σεφέρη στην Κορυτσά.

Ο ίδιος περιγράφει ένα περιστατικό που συνέβη στον Νίκο Γκάτσο τον χειμώνα του 1936, όταν έπεσε σε αστυνομικό μπλόκο έχοντας το ποίημα στην τσέπη του.

«Τι σου έκανε η Ελλάδα και σε πληγώνει;» τον ρώτησε το βλοσυρό όργανο της τάξης, που αποφάνθηκε ότι είχε μπροστά του έναν κομμουνιστή. «Δεν το έγραψα εγώ, αλλά ένας που είναι πρόξενος», δικαιολογήθηκε ο Γκάτσος για να πάρει την απάντηση από τον αστυνομικό: «Τέτοιους πρόξενους έχουμε, γι' αυτό πάμε κατά διαβόλου»!

3. Οι γάτες

Στα σκαλάκια της οδού Αγρας ζουν πανέμορφες γάτες, που ορισμένοι θέλησαν να... δαιμονοποιήσουν. Στο αριστούργημα πάντως του Σεφέρη είναι «Οι γάτες του Αϊ-Νικόλα» για τις οποίες γράφει με συμβολισμό: «Ξολόθρεψαν τα φίδια μα στο τέλος χαθήκανε, δεν άντεξαν τόσο φαρμάκι».