Ο ναυτικός αποκλεισμός του 1850

«Αμή τέτοιααα διαταή εγώ τήηη hέζζω!

Ο ανυπότακτος καπετάνιος που δεν παρέδωσε τα όπλα στους Αγγλους

Ιανουάριος του 1850. Ο πανίσχυρος αγγλικός στόλος προχωράει σε ναυτικό αποκλεισμό της εξασθενημένης Ελλάδας.

Αφορμή ήταν οι απαιτήσεις από το ελληνικό κράτος ενός Εβραίου, γεννημένου στο Γιβραλτάρ, του Δαυίδ Πατσίφικο.

Ομως, στην πραγματικότητα οι βλέψεις των Αγγλων ήταν η απόκτηση δύο νησιών, της Σαπιέντζας στη Μεσσηνία και του Ελαφονησίου.

Ο ναυτικός αποκλεισμός διήρκεσε μέχρι τον Απρίλιο του ίδιου έτους και οι επιπτώσεις για το νεοσύστατο ελληνικό κράτος είναι βαριές.

Ομως, αυτές τις δύσκολες στιγμές έλαμψαν, για μία ακόμα φορά, οι ηρωικές πράξεις αντίστασης των Ελλήνων ναυτικών, με κορυφαία αυτή ενός Υδραίου πλοιάρχου, του οποίου η γενναιότητα άφησε άφωνους ακόμα και τους Αγγλους «πολιορκητές».

Η ηρωική πράξη, από στόμα σε στόμα, μαθεύτηκε παντού και αποτέλεσε την έμπνευση του εθνικού μας ποιητή, Διονύσιου Σολωμού, για να συνθέσει, στα ιταλικά, ένα από τα μεγαλόπνοα ποιήματά τουΤο περίφημο «La navicella Greca», δηλαδή «Το Ελληνικό καράβι», κατά τη μετάφραση του Γιώργου Καλοσγούρου.

Για τον ηρωισμό του Υδραίου πλοιάρχου δεν έχουν γραφτεί πολλά πράγματα καθώς η μεταφορά από στόμα σε στόμα αλλοίωσε πολλά στοιχεία, ακόμα και τα πιο βασικά.

Ωστόσο, η ιστορική αλήθεια αποκαταστάθηκε, σε ένα εμπεριστατωμένο άρθρο του Θεόφιλου Καλλίτσα στο περιοδικό «Νέα Εστία» με τίτλο «Το Ελληνικό καράβι του Σολωμού» (τεύχος 1.395, 15 Αυγούστου 1985).

Το «Ελληνικό καράβι» ήταν αναμφισβήτητα η κορβέτα «Λουδοβίκος». Το μεγαλύτερο καράβι του ελληνικού στόλου της εποχής εκείνης.

Ναυπηγήθηκε στον Πόρο το 1837, πάνω σε σχέδια του Υδραίου επιστήμονα ναυπηγού Γεωργίου Τομπάζη και είχε χωρητικότητα 1.000 τόνων.

Λόγω του μεγέθους του παροπλίστηκε ώς το 1845, οπότε εξοπλίστηκε με 26 παλαιά πυροβόλα και χρησιμοποιήθηκε ως «Ναυτικόν παιδευτήριον».

Είχε πλήρωμα περίπου 200 άνδρες, αξιωματικούς και κατώτερο πλήρωμα.

Το πλοίο-σχολείο χρησιμοποιήθηκε και για άλλες δουλειές. Ετσι, ο αποκλεισμός του 1850 το βρήκε να περιπολεί στο Αιγαίο για τη δίωξη της πειρατείας.

Κυβερνήτης, όπως αναφέρεται τεκμηριωμένα στο παραπάνω άρθρο, ήταν από το 1845 ο Υδραίος Αλεξανδρής Ραφαήλ και όχι Ραφαλιάς, όπως είχε γραφτεί λανθασμένα σε ορισμένα μεταγενέστερα δημοσιεύματα.

Ο Αλέξανδρος Ραφαήλ ήταν ένα από τα πρωτοπαλίκαρα του ελληνικού στόλου κατά την Επανάσταση του 1821 και για πολλά χρόνια καπετάνιος της ταχύπλοης γολέτας της οικογένειας Τομπάζη «Τερψιχόρη», που είχε γίνει φόβος και τρόμος για το τουρκικό ναυτικό, οι οποίοι την έλεγαν «Σεϊτάν-Γκεμισί», δηλαδή «καράβι του διαβόλου».

Ωστόσο, πολλές φορές γινόταν σύγχυση με τον πυρπολητή Δημήτρη Ραφαλιά, που δεν είχε σχέση με την οικογένεια Ραφαήλ (Πηγή: Θ. Καλλίτσας, ό.π.).

Οταν έγινε ο ναυτικός αποκλεισμός του 1850, με επικεφαλής του αγγλικού στόλου τον Γουλιέλμο Πάρκερ, το «Λουδοβίκος» ταξίδευε στο Αιγαίο.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Ακρόπολις» του Βλάση Γαβριηλίδη (φ. της 16ης Ιανουαρίου 1865), ο Ραφαήλ είχε αρνηθεί να υπακούσει στην εντολή της ελληνικής κυβέρνησης να παραδώσει το πλοίο τους στους Αγγλους.

Ετσι κάποια μέρα, εντός του Ιανουαρίου ή του Φεβρουαρίου του 1850, ένα αγγλικό πλοίο, πιθανόν φρεγάτα, σταμάτησε το ελληνικό κάπου στη Μυτιλήνη.

«Αγγλος αξιωματικός απεσταλμένος εκ των αγγλικών πλοίων και φέρων και διαταγήν της ελληνικής Κυβερνήσεως μετέβη διά λέμβου εις την κορβέτα του Ραφαλιά (σ.σ. Ραφαήλ, όπως προαναφέρθηκε, είναι το σωστό) και διέταξεν αυτόν να παραδώση το πλοίον του επιδεικνύων συνάμα και την διαταγήν της ελληνικής Κυβερνήσεως.

Ο Ραφαλιάς λαβών από τας χείρας του Αγγλου αξιωματικού βιαίως την διαταγήν εξέσχισεν, απαντήσας πλήρης αγανακτήσεως μετά της ιδιαζούσης εκείνης υδραϊκής προφοράς της ελληνικής γλώσσης:

"Αμή τέτοιααα διαταή εγώ τήηη hέζζω!".

Ο Αγγλος απεσταλμένος έκπληκτος απεχώρησε κομίζων την απάντησιν του Ραφαλιά προς τον ναύαρχόν του».

Ο ναύαρχος κατακόκκινος από τον θυμό του δίνει διαταγή να ετοιμαστεί ο οπλισμός του πλοίου του για να γίνει επίθεση στο ελληνικό πλοίο.

Ο ηρωικός κυβερνήτης κάνει πέρα τους στρατιωτικούς τύπους, καλεί όλο το πλήρωμά του και ρωτάει:

 «Μωρέ είνε κανένας από σας που θέλει να δώσουμε το καράβι;».

 «Οχι, απήντησαν άπαντες εν μια φωνή μετ’ αγανακτήσεως».

⧐ «Αί! Τότενες ανοίχτε τις μπουκαπόρτες, ετοιμάστε τα κανόνια και σηκώστε στο πίκι τη μεγάλη μας παντιέρα».

«Στο μεταξύ, η αγγλική φρεγάτα ζύγωσε επικίνδυνα κι ο Ραφαήλ φοβήθηκε βίαιη κατάληψη της κορβέτας του.

Τότε άναψε έναν δαυλό και στάθηκε πάνω απ' την μπαρουταποθήκη, έτοιμος να τινάξει στον αέρα όχι μόνο το δικό του αλλά και το εγγλέζικο καράβι αν ο καπετάνιος του διέτασσε ρεσάλτο.

Αυτό το καταπληκτικό δείγμα θάρρους και αποφασιστικότητας, έγινε αμέσως αντιληπτό από τον κυβερνήτη της εγγλέζικης φρεγάτας που ήδη βρισκόταν σχεδόν δίπλα στην ελληνική κορβέτα.

Κατάπληκτος ο Εγγλέζος κυβερνήτης μπρος στην παλικαριά, τον θερμό πατριωτισμό και την εθνική περηφάνια του Ελληνα καπετάνιου αποφασίζει να φερθεί και αυτός με ανάλογο ιπποτισμό (…) δίνει διαταγή να χαιρετήσουν την ελληνική σημαία με κανονιές σύμφωνα με τον ναυτικό κανονισμό και απομακρύνεται σιγά σιγά, ενώ κι ο Ραφαήλ, υπερήφανος, του ανταπέδιδε τον χαιρετισμό με ισάριθμες κανονιές» (Θ. Καλλίτσας, ό.π.).

Ο Δαυίδ, τα επεισόδια και τα σχέδια των Αγγλων που ήθελαν δύο νησιά

Δαυίδ Πατσίφικο- o τραπεζίτης Τζέιμς Μάγερ Ρότσιλντ... Ο Δαυίδ Πατσίφικο και δεξιά o τραπεζίτης Τζέιμς Μάγερ Ρότσιλντ... |

Η «υπόθεση Πατσίφικο» έχει καταγραφεί ως η αφορμή μιας πολιτικής και διπλωματικής κρίσης μεταξύ Ελλάδας και Αγγλίας, την τριετία 1847-1850.

Ο Δαυίδ Πατσίφικο, που διέμενε στην Αθήνα, είχε γεννηθεί στο Γιβραλτάρ και από εκεί έλκυε την αγγλική υπηκοότητα, είχε πολιτογραφηθεί Πορτογάλος και ήταν Εβραίος στο θρήσκευμα.

Το Πάσχα του 1847 λόγω της επίσκεψης του βαρόνου Ρότσιλντ στην Αθήνα η κυβέρνηση, που προσδοκούσε στη βοήθειά του για τη λήψη ενός δανείου, είχε απαγορεύσει να γίνει το έθιμο του καψίματος του Ιούδα.

Αυτό προκάλεσε την αντίδραση πολλών Αθηναίων, που επιτέθηκαν στο σπίτι του Δον Πασίφικο.

Τρεις μέρες μετά τα επεισόδια, στις 7 Απριλίου 1847, στέλνει επιστολή στον Αγγλο πρέσβη στην Αθήνα, σερ Εντμουντ Λάιονς, και τον ενημερώνει για την επίθεση που, όπως έγραψε, δέχτηκε από 300-400 άτομα, τα οποία μπήκαν στο σπίτι και του αφαίρεσαν χρήματα και τιμαλφή (πηγή: Αρχεία Φόρεϊν Οφις-1847-Ελλάδα).

Για το θέμα υπήρξε αλληλογραφία ανάμεσα σε Αγγλία και Ελλάδα, συνεχίστηκε για περίπου 3 χρόνια, για να ανακοινώσει, τον Ιανουάριο του 1850, η Αγγλία ότι αποφάσισε να προχωρήσει στον ναυτικό αποκλεισμό.

«Ευρίσκεται τάχα τόσω ηλίθιος άνθρωπος επί γης να πιστεύση, ότι η Αγγλική Κυβέρνησις εκίνησε κατά της Ελλάδος τους στόλους της δι’ έναν Τσιφούτην, όστις προχθές μεν ως Ισπανός και χθες Πορτογάλλος εγνωρίζετο πάρα πάσιν άπορος και ζων διά δανείων και ελεημοσύνης, σήμερον δε γενόμενος Αγγλος εφάνη αίφνης πλούσιος και υποστάς ζημίαν Δραχμών μέχρι 900.000;», σχολίαζε, στις 22 Ιανουαρίου 1850, η εφημερίδα «Αιών» των Αθηνών.

Πραγματικά, πολύ γρήγορα, διαπιστώθηκε ότι το βασικό κίνητρο των Αγγλων ήταν να τους αποδοθούν τα νησιά Σαπιέντζα στη Μεσσηνία και Ελαφόνησος.

Τα αγγλικά πολεμικά πλοία απέκλεισαν όλα τα ελληνικά λιμάνια εμποδίζοντας τον απόπλου ή τον κατάπλου των ελληνικών πλοίων.

Για όσα βρίσκονταν σε λιμάνια ζητούσαν από τους πλοιάρχους να τους τα παραδώσουν. Οι περισσότεροι αρνούνταν, έφευγαν με το πλήρωμα και έδιναν τα ναυτιλιακά έγγραφα στον τοπικό λιμενάρχη, ο οποίος κατ’ εντολή της κυβέρνησης τα παρέδιδε στους Αγγλους.

Οι τελευταίοι κρατούσαν το πλοίο, συνήθως μεταφέροντάς το από τον Πειραιά στη Σαλαμίνα.

Ο αποκλεισμός τελείωσε τον Απρίλιο ύστερα από παρέμβαση της Γαλλίας και στις 18 Ιουλίου 1850 υπογράφτηκε σχετική συμφωνία ανάμεσα σε Ελλάδα και Αγγλία.

Η μάχη έγινε ποίημα

 Το λιμάνι του Πειραιά το 1850 σε γκραβούρες της εποχής Το λιμάνι του Πειραιά το 1850 σε γκραβούρες της εποχής |

Το «Ελληνικό καράβι» απήγγειλε, στις 30 Αυγούστου 1851, στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο ο ίδιος ο Διονύσιος Σολωμός σε πολυπληθές ακροατήριο.

Στο ποίημα εξιστορείται η «ναυμαχία» της ελληνικής κορβέτας με το αγγλικό πλοίο και εξαίρεται η στάση των δύο κυβερνητών και μεταξύ άλλων αναφέρει:

« (…) Ετσι η Νίκη, ω Ποιητή, κάποτε συνήθιζε να στεφανώνη αλλά τώρα, συ, με το τραγούδι πρόσφερε σε άλλη νίκη, άλλο στεφάνι».

-

«(…) Στη σκέπη ασυννέφιαστου ουρανού που χαμογελούσε σταμάτησαν για να μιλήσουν ένα Αγγλικό καράβι και ένα Ελληνικό.

Της θάλασσας η μεγάλη κυρά, ερωτά: Πού πας; και το ξαρμάτωτο καραβάκι απαντάει: Αρμενίζω από τη μια θάλασσα στην άλλη

– Σταμάτησε αμέσως και ακολούθει με όπου και αν σε σύρω, "συ που αρμενίζεις απ’ τη μια στην άλλη θάλασσα". Μια στιγμή ήταν εκείνη, μια μονάχη στιγμή.

Αλλά δεν ήτο εκεί πειά ούτε γη, ούτε θάλασσα, ούτε ουρανός, ούτε κανένας θεός.

Η ελευθερία ολόσωμη ήτο μόνον στα στήθια εκείνα, και εκεί μέσα με παντοδύναμους πολλούς στοχασμούς εσυλλογίζετο και εχαίρετο, ως ο ήλιος ανάμεσα στον Ωκεανό.

Αναμεταξύ τους για ένα μόνο κίνημα, σε μια στιγμή ήσαν ομόγνωμοι, όλοι σιωπηλοί, με σπιθόβολα μάτια στον ορθό δαυλό, αφοσιωμένοι όλοι στην πλατειά θάλασσα, που θα εδέχετο σε λίγο τα κατεστραμμένα κορμιά των πιστών της τιμής.

Η σπίθα είναι κοντά στην μπαρούτη, αλλ’ ο Αγγλος τρέχει φωνάζοντας και τους εμποδίζει.

-

Τώρα, αν συ, ω ποιητή, τραγουδήσης την ευγένεια της σταθεράς καρδιάς, την ευγένεια του Αγγλου, που την καρδιά του έστρεψε εκεί που έπρεπε, και για το θεϊκό κίνημα εχάρηκε σαν να ήταν δικό του, θα σηκωθή μια φωνή, που θα λέγει:

"Της αθάνατης χώρας είμαι δοξασμένο τέκνο, όπου μεγάλη πάντα είναι η ποίησις και το έργο, στα ευτυχισμένα χρόνια και στα δυστυχισμένα, όπου βάρβαρος επήγα και τώρα τέτοιος δεν είμαι"».

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ