Ο ναός της Σοφοκλέους

xrimatistirio.jpg

Χρηματιστήριο Η κεντρική είσοδος «δανείζεται» στοιχεία από την αρχαιότητα | ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ

Από τον Ιούλιο του 2007 το Χρηματιστήριο Αθηνών μετακόμισε στο νέο ιδιόκτητο κτίριο στη λεωφόρο Αθηνών, αλλά εξακολουθούν να το συνοδεύουν οι αναφορές στη «Σοφοκλέους» που χρησιμοποιείται όχι μόνον από πολίτες αλλά και οικονομικούς αναλυτές. Εξελίχθηκε σε brand name, αντίστοιχο με αυτό της διαφορετικών «κυβικών» Wall Sreet, αφού στον ιστορικό αυτό δρόμο του κέντρου της πρωτεύουσας στεγάστηκε πάνω από εβδομήντα χρόνια. Λίγοι όμως γνωρίζουν ότι ξεκίνησε την άτυπη λειτουργία του από ένα... καφενείο.

Οι πρώτες χρηματιστηριακές συναλλαγές φιλοξενήθηκαν το 1870 στον χώρο πάνω από το καφενείο «Η Ωραία Ελλάς», στη συμβολή της Ερμού με την Αιόλου, όπου λειτουργούσε η Λέσχη Εμπόρων. Ηταν ένα είδος κλαμπ των μεγάλων του κλάδου, παράλληλα όμως αποτελούσε χώρο διακίνησης εμπορικών ειδήσεων και διαπραγμάτευσης ομολόγων για τα εθνικά δάνεια που υπήρχαν από τότε.

Σιγά σιγά υποχώρησε ο ψυχαγωγικός χαρακτήρας του και «βαφτίστηκε» Μετοχοπρατήριο που τηρούσε τις διαδικασίες των επίσημων ευρωπαϊκών Χρηματιστηρίων. Είχε μάλιστα έμβλημα τον Φτερωτό Ερμή, το οποίο στη συνέχεια υιοθετήθηκε και από το επίσημο Χρηματιστήριο. Την ίδια εποχή άτυπα χρηματιστηριακά κέντρα λειτουργούσαν στην Ερμούπολη, τον Πειραιά και την Πάτρα, που ήταν οι πιο δυναμικές πόλεις στα τέλη του 19ου αιώνα.

Η μετεξέλιξη της Λέσχης Εμπόρων σε Χρηματιστήριο έγινε τον Μάιο του 1873 και πρώτος πρόεδρος ανέλαβε ο Γεώργιος Ιγγλέσης. Ξεκίνησε με λίγες πράξεις με τη συμμετοχή πλουσίων ομογενών που έφταναν στην Αθήνα από τη Ρωσία και τις παραδουνάβιες χώρες. Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε η Τράπεζα Βιομηχανικής Πίστεως, που έδωσε μεγάλη ώθηση στη μεταλλουργία αλλά και στις μετοχές των εταιρειών του τότε δυναμικού κλάδου.

Η επίσημη λειτουργία του Χρηματιστηρίου Αθηνών τοποθετείται στις 30 Σεπτεμβρίου 1876, οπότε εκδόθηκε η ιδρυτική απόφαση της τότε κυβέρνησης Αλέξανδρου Κουμουνδούρου. Η στροφή προς τα «χαρτιά» εξελίχθηκε πολύ γρήγορα σε προσφιλή επένδυση των λαϊκών αποταμιεύσεων, ενώ η έκδοση 100.000 μετοχών από την εταιρεία που ανέλαβε με αποικιοκρατική σύμβαση την εκμετάλλευση των μεταλλείων Λαυρίου οδήγησε στην πρώτη χρηματιστηριακή φούσκα, που έσκασε το 1896.

Η στέγαση του Χρηματιστηρίου εξελίχθηκε σε πραγματική οδύσσεια. Το 1876 απέκτησε την πρώτη επίσημη στέγη στον χώρο του κεντρικού Ταχυδρομείου στην πλατεία Κοτζιά, από όπου γρήγορα μετακόμισε στην οικία Αργυρόπουλου, στη συμβολή των οδών Αιόλου και Σοφοκλέους. Ούτε και εκεί στέριωσε αφού το 1885 μεταφέρθηκε σε κτίριο της χρηματιστηριακής εταιρείας «Ερμής» στην οδό Σοφοκλέους 11.

 

Στα σκαλιά της Σοφοκλέους, παίχτηκαν περιουσίες για πάνω από 70 χρόνια | ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ

Η κατάρρευση της εταιρείας οδήγησε το 1891 σε νέα μετακόμιση, αυτή τη φορά στην οδό Πεσμαζόγλου 1, και συνέπεσε με την οικονομική ανάταση της χώρας που έφερε η διακυβέρνηση του Χαρίλαου Τρικούπη. Το ακίνητο ανήκε στον Κ. Βούλτσο, ο οποίος είχε συμφωνήσει στην πώλησή του έναντι 55.000 δραχμών. Δεν μπόρεσε όμως να προσκομίσει τίτλους ιδιοκτησίας και έτσι το Χρηματιστήριο κατέβαλε ενοίκιο 550 δραχμών. Το 1905 απέκτησε νέο ιδιοκτήτη, τον Αλέξανδρο Σούτσο, ο οποίος ζητούσε το υπέρογκο ποσό των 100.000 δραχμών και έτσι το κτίριο κατέληξε το 1918 στην ασφαλιστική εταιρεία «Πρόνοια».

Το πρώτο κτίριο του Χρηματιστηρίου είναι ένα άγνωστο στο κοινό νεοκλασικό που βρίσκεται καμουφλαρισμένο πίσω από μια βαριά σιδερένια πόρτα. Είναι ένα ιδιαίτερο κτίριο, άγνωστου αρχιτέκτονα που ακολουθούσε τις αρχές τους εκλεκτικισμού. Οι χώροι διατάσσονται σε σχήμα «Π», ενώ η τέταρτη πλευρά είναι καμπύλη. Η κεντρική αίθουσα συνεδριάσεων διαθέτει άφθονο φυσικό φωτισμό χάρη στους πολλούς φεγγίτες στη βάση της κεραμοσκεπής. Στο εσωτερικό της υπήρχε πλούσιος ζωγραφικός διάκοσμος, με ανθέμια και διακοσμητικά αετώματα, ενώ πανταχού παρούσα είναι η μορφή του Κερδώου Ερμή.

Οι εγκαταστάσεις στην οδό Πεσμαζόγλου χρησιμοποιήθηκαν από το Χρηματιστήριο ώς το 1934. Στη συνέχεια το κτίριο στέγασε για πολλά χρόνια την τράπεζα Κοσμαδόπουλου, ενώ αργότερα αξιοποιήθηκε από τον προμηθευτικό συνεταιρισμό της Κτηματικής Τράπεζας και οδηγήθηκε σε πλήρη παρακμή. Οι εκτεταμένες φθορές αποκαταστάθηκαν το 2003, με βάση τη μελέτη του καθηγητή του Πολυτεχνείου Γιάννη Κίζη, που επανέφερε το κτίριο στην αρχική του μορφή και πλέον είναι ιδανικός χώρος για να φιλοξενεί πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Η μεταφορά στο ιστορικό Χρηματιστήριο στην οδό Σοφοκλέους επιτεύχθηκε μετά από συμφωνία με την Εθνική Τράπεζα, που υπογράφηκε το 1928, ενώ το κτίριο εγκαινιάστηκε με επισημότητα στις 19 Δεκεμβρίου 1934. Είναι έργο του Νικόλαου Ζουμπουλίδη (1888-1969), που διετέλεσε πολλά χρόνια επικεφαλής των τεχνικών υπηρεσιών της τράπεζας. Γεννημένος στη Σινασό της Καππαδοκίας, σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών της Κωνσταντινούπολης και συνέχισε τις σπουδές του στο Βερολίνο, όπου εργάστηκε στο γραφείο του περίφημου αρχιτέκτονα Λ. Χόφμαν. Το 1915 εγκαθίσταται οριστικά στην Ελλάδα και δύο χρόνια αργότερα διορίζεται στην τράπεζα ως βοηθός του Αριστείδη Μπαλάνου, μέσω του οποίου αγάπησε την αρχαιολογία.

Στοιχεία της αρχιτεκτονικής της αρχαίας Ελλάδας κυριαρχούν στο μέγαρο της οδού Σοφοκλέους, κυρίως στη μνημειακή είσοδο, με τις μαρμάρινες σκάλες και τις εντυπωσιακές κολόνες που στηρίζουν το λιτό αέτωμα. Στο εσωτερικό, ενδιαφέρον παρουσιάζει η φατνωματική οροφή που είναι κατασκευασμένη από ενισχυμένο τσιμέντο. Στην αίθουσα συνεδριάσεων δέσποζε το ξύλινο ταμπλό των μετοχών.

Οι μεταβολές γίνονταν με το χέρι από εντεταλμένο υπάλληλο και κάθε αλλαγή προκαλούσε ένταση σε χρηματιστές και επενδυτές. Στα μαρμάρινα δάπεδα και τα περίτεχνα μωσαϊκά του γράφτηκαν τα σπουδαιότερα γεγονότα της σύγχρονης οικονομικής ιστορίας. Χρησιμοποιούνταν ώς τον Μάρτιο του 2001 οπότε οι τίτλοι έγιναν άυλοι και από τότε οι συναλλαγές μπορούν πλέον να γίνονται με ένα τηλεφώνημα. Μετά τη μεταφορά του Χρηματιστηρίου στη λεωφόρο Αθηνών το μέγαρο επανήλθε στην Εθνική Τράπεζα, η οποία κατέβαλε 13,3 εκατ. ευρώ. Ενα μέρος του έχει παραχωρηθεί με μακροχρόνια μίσθωση στο Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο.

 

1. Οδός διαφυγής και αντίστασης

Στο κτίριο της οδού Πεσμαζόγλου, κατά τη διάρκεια των εργασιών ανακαίνισης το 2003, αποκαλύφθηκε καταπακτή που οδηγούσε στον δρόμο, ένας ασύρματος και ένα δέμα με φύλλα του «Ριζοσπάστη» που είχαν τυπωθεί στις αρχές του 20ού αιώνα.

2. Το νέο Χρηματιστήριο

Το σημερινό Χρηματιστήριο στεγάζεται σε ένα μοντέρνο, μάλλον αδιάφορο κτίριο 6.700 τετραγωνικών στη λεωφόρο Αθηνών. Κατασκευάστηκε με το σύστημα της αντιπαροχής και οι εργολάβοι έχουν δικαίωμα να αξιοποιήσουν μέρος του οικοπέδου των 8 στρεμμάτων.

3. Η σφαγή των μικροαποταμιευτών

Η οδός Σοφοκλέους ταυτίστηκε με την οικονομική ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Η υψηλότερη τιμή καταγράφηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 1999, οπότε ο δείκτης έφτασε στις 6.484,38 μονάδες, λειτουργώντας ως κράχτης για μικροαποταμιευτές, οι οποίοι μέσα σε λίγα χρόνια έχασαν πάνω από εκατό δισ. ευρώ.