Μέρες του '67: Ο Καραμανλής και η «αξιοποίηση» της χούντας

karamanlis-psarras.jpg

«Το μυστικό του Εθνάρχη» Απόσπασμα από το βιβλίο του Δημήτρη Ψαρρά «Το μυστικό του εθνάρχη. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και η χούντα»

Την ιδιαίτερη σχέση του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τη δικτατορία περιγράφει ο Δημήτρης Ψαρράς στο νέο του βιβλίο, που διανέμει η «Εφημερίδα των Συντακτών». Παρουσιάζουμε ένα απόσπασμα στο οποίο καταγράφονται οι εκτιμήσεις του «Εθνάρχη» για τη χούντα και η χλιαρή αντίδρασή του μετά το πραξικόπημα.

Από τα όσα περιγράφονται στο πέμπτο κεφάλαιο, με τίτλο «Μέρες του 1967», παρακολουθούμε τις κινήσεις και εκτιμήσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή λίγες ημέρες πριν το πραξικόπημα, αλλά και τις πρώτες του αντιδράσεις μετά την εγκαθίδρυση της δικτατορίας.

Ο φυσικός ηγέτης της ΕΡΕ, όπως σημειώνει ο Δημήτρης Ψαρράς «προβλέπει (ή εύχεται) εκτροπή και ζητά να μην αναμιχθεί η ΕΡΕ, ώστε να μπορεί στη συνέχεια να πρωταγωνιστήσει ο ίδιος στην αποκατάσταση της δημοκρατίας. Και ταυτόχρονα ζητά επίθεση χωρίς “ιπποτισμό” στον Παπανδρέου».

Μερικές ημέρες αργότερα, στις 23 Απριλίου θα γίνει ο μοναδικός πολιτικός ηγέτης της περιόδου που δεν θα αντιδράσει έντονα κατά του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου.

Διαβάστε ολόκληρο το πέμπτο κεφάλαιο με τίτλο «Μέρες του 1967»

Ένα χαρακτηριστικό σημείο από το πέμπτο κεφάλαιο:

Αντίθετα από όσα έλεγε ο Καραμανλής στις επαφές του με τους Αμερικανούς, ο αρχηγός της ΕΡΕ Παναγιώτης Κανελλόπουλος δεν δίσταζε σε επιστολή προς τον προκάτοχό του τον Μάρτιο του 1967 να πει τα πράγματα με το όνομά τους, ως προς τον πραγματικό κίνδυνο για τη δημοκρατία:

«Είμαι βέβαιος -υπερβέβαιος- ότι αι “βόμβαι” των τελευταίων δέκα ημερών είναι έργον ηλιθίων εγκεφάλων της ιδικής μας παρατάξεως. Αριστεροί και κεντρώοι ουδέν συμφέρον είχον να ενεργήσουν κατ’ αυτόν τον τρόπον. Φοβούνται, άλλωστε, εκτροπήν και δεν θέλουν να την προκαλέσουν. Εάν συνεχισθή η τακτική των “βομβών”, πρέπει να αποκαλυφθούν οπωσδήποτε οι δράσται. Εκάλεσα χθες το βράδυ τον στρατηγόν Τζανετήν (υπουργόν της Ασφαλείας) και του επέστησα την προσοχήν επί της ανάγκης να συλληφθούν οι ηλίθιοι ή παλαβοί που πάνε να καταστρέψουν, την τελευταίαν ώραν, ό,τι επί τρία έτη επαλεύαμεν διά να επιτύχωμεν. Είμεθα εις τα πρόθυρα της νίκης και πράττομεν το παν διά να οδηγήσουν τον τόπον εις ανωμαλίαν».(1) 

Η αποκαλυπτική αυτή παράγραφος λείπει από την επιστολή Κανελλόπουλου που δημοσιεύεται στο Αρχείο Καραμανλή.(2) Λίγες μέρες αργότερα, στις 3 Απριλίου 1967, θα αναλάμβανε ο ίδιος ο Κανελλόπουλος τον σχηματισμό κυβέρνησης. Ο Καραμανλής θα τον συγχαρεί δημοσίως, αλλά θα εκφράσει τις αμφιβολίες του προς τον Κ. Τσάτσο, ο οποίος μετείχε στην κυβέρνηση ως υπουργός Δικαιοσύνης: 

«Δεν είμαι βέβαιος αν η δοθείσα λύσις ήταν η καλύτερη. Και δεν είμαι βέβαιος γιατί δεν ξέρω ούτε τας προθέσεις των εμπνευστών της ούτε τας δυνατότητας των φορέων της. [...] Την ανωμαλία τη σημερινή τη δημιουργεί ο φόβος ότι η πλειοψηφία Παπανδρέου-ΕΔΑ θα οδηγήση στην ανατροπή των πάντων. […] Αν ο φόβος είναι βάσιμος και πρόκειται στις εκλογές να παίξητε κορώνα-γράμματα τον τόπο, τότε θα πρέπει, καταψηφιζόμενοι, να μην προχωρήσητε σε διάλυση, αλλά να γίνη νέα προσπάθεια κυβερνήσεως από τη Βουλή, η οποία αναβάλλουσα τις εκλογές για τον Νοέμβριο, θα φροντίση εν τω μεταξύ για τη βελτίωση του κλίματος. Δεν ξέρω βέβαια τι δυνατότητες υπάρχουν προς την κατεύθυνση αυτή, αφού όλοι έχουν τρελλαθή. Εάν οδηγηθεί ο τόπος παρ’ ελπίδα σε καμμία εκτροπή, τότε το κόμμα θα πρέπει να βρεθή οπωσδήποτε έξω από την περιπέτεια. Γιατί αυτό επιβάλλει και το δικό του και το συμφέρον της χώρας. Και μην ξεχνάς αυτό που σου είπα όταν ήσουν εδώ. Δεν μπορείτε να κάνετε εκλογές χωρίς να αποκαλύψετε τα σφάλματα του Παπανδρέου. Ο Τσώρτσιλ είπε κάποτε ότι ο Ιπποτισμός μέσα σε μια έξαλλο Δημοκρατία αποτελεί βλακεία».(3)

Η τελευταία φράση και πάλι έχει παραλειφθεί από το δημοσιευμένο Αρχείο. Αλλά είναι σαφέστατη. Ο Καραμανλής προβλέπει (ή εύχεται) εκτροπή και ζητά να μην αναμιχθεί η ΕΡΕ, ώστε να μπορεί στη συνέχεια να πρωταγωνιστήσει ο ίδιος στην αποκατάσταση της δημοκρατίας. Και ταυτόχρονα ζητά επίθεση χωρίς «ιπποτισμό» στον Παπανδρέου.
Συνεπής προς αυτές τις απόψεις που διατύπωνε σταθερά κατά την τελευταία προδικτατορική διετία, ο Καραμανλής είναι ο μοναδικός πολιτικός ηγέτης της περιόδου που δεν θα αντιδράσει έντονα κατά του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου. Οι δηλώσεις του στις 23 Απριλίου του 1967 θα σημαδέψουν τη στάση του απέναντι στους πραξικοπηματίες μέχρι την κατάρρευση του δικτατορικού καθεστώτος. Ο Καραμανλής θα εκφράσει τη λύπη του, θα επαναλάβει ότι η απόσυρσή του από την πολιτική είναι οριστική, αλλά θα ρίξει όλες τις ευθύνες, όχι στους πραξικοπηματίες, αλλά στον Γεώργιο Παπανδρέου:

«Ως αληθής δημοκράτης ελυπήθην βαθύτατα διά την δραματικήν τροπήν την οποίαν έλαβεν η εν Ελλάδι κατάστασις. Η χώρα συγκλονιζομένη από άγρια πολιτικά πάθη ευρίσκετο ουσιαστικώς εις ανωμαλίαν από τριετίας. Τας εξελίξεις αυτάς άλλωστε τας προέβλεψα και προσεπάθησα να σώσω την ασταθή ελληνικήν Δημοκρατίαν διά της εξημερώσεως των πολιτικών μας ηθών και του εκσυγχρονισμού του πολιτεύματος της χώρας. Και όταν διεπίστωσα ότι ματαιοπονούσα απεχώρησα οριστικώς της πολιτικής. Εκτοτε διεπράχθησαν πολλά σφάλματα και εξ όλων των πλευρών. Το πρωταρχικόν όμως αμάρτημα, εκ του οποίου απέρρευσαν και τα βασικά σφάλματα, βαρύνει τον αρχηγόν της Ενώσεως Κέντρου. Εις αυτόν ενεπιστεύθη ο λαός, και μάλιστα με την εύνοιαν του Στέμματος, την τύχην της χώρας. Εάν ο κ. Παπανδρέου επολιτεύετο με στοιχειώδη σύνεσιν ουδέποτε η χώρα θα έφθανεν εις την παρούσαν επικίνδυνον περιπέτειαν. Αντ’ αυτού διέπραξε το σφάλμα να εξαπολύση θύελλαν παθών και απειλών θεσμούς και πρόσωπα να δημιουργήση το κλίμα το οποίον εξέθρεψε και το προχθεσινόν πραξικόπημα».(4) 

Η επίθεση του Καραμανλή προς τον Παπανδρέου, ο οποίος βρισκόταν ήδη κρατούμενος της χούντας, ήταν ασφαλώς το καλύτερο δώρο προς τους πραξικοπηματίες, οι οποίοι στήριζαν τις πρώτες μέρες το εγχείρημά τους στην κατασυκοφάντηση του πολιτικού κόσμου και τη διεκτραγώδηση των πολιτικών συνθηκών που τους «υποχρέωσαν να βάλουν τη δημοκρατία στον γύψο». Ακόμα και ο συντάκτης των σχολίων στο δημοσιευμένο Αρχείο Καραμανλή παραδέχεται ότι «η διατύπωση αυτή έτεινε να αντιδιαστείλει τη στάση του πάνω στο ελληνικό πρόβλημα από την πλειονότητα των εκπροσώπων του πολιτικού κόσμου».(5) 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας