Μεγάλα στοιχήματα μιας μεγάλης γιορτής

athina.jpg

Αθήνα 2018 Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου

Αναμφίβολα μια γιορτή είναι μια γιορτή. Με τις εκπλήξεις, τις συναντήσεις, τις συγκινήσεις της. Και η ανάγνωση βιβλίων είναι, μεταξύ άλλων, και μια γιορτή της γνώσης και της απόλαυσης, μια περιπέτεια συλλογική και ατομική. Ωστόσο, μια μεγάλη βιβλιοφιλική γιορτή και δη με παγκόσμιο χρώμα, έχει άλλο εύρος και βάρος.

Αλλά και ευθύνη. Τα στοιχήματα που θέτει η Αθήνα 2018 Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου είναι πολλά και ποικίλα. Κι αυτά τα στοιχήματα μεγεθύνονται καθώς καλούνται να εφαρμοστούν σε μια χώρα ζαλισμένη από απανωτές κρίσεις, σε μια πόλη που παλεύει να κρατήσει τον βηματισμό της, σε μια κοινωνία που το βιβλίο δεν αποτελεί βασική της προτεραιότητα.

Γι' αυτούς τους λόγους ευχόμαστε να πετύχει, σχεδόν επιβάλλεται να πετύχει το ερεθιστικό και φιλόδοξο πρόγραμμα που σχεδίασε η οργανωτική επιτροπή του Δήμου Αθηναίων σε συνεργασία μ' ένα δίκτυο προσώπων και φορέων, προτείνοντας 250 τουλάχιστον δράσεις και εκδηλώσεις, ενός μεγάλου εκφραστικού φάσματος, σε χρονικό ορίζοντα ενός χρόνου.

Οκτώ πρόσωπα, που εμπλέκονται ενεργά στην Πρωτεύουσα Βιβλίου, αποτυπώνουν τις οπτικές τους, τις προσδοκίες ή τις ανησυχίες τους. Κοινό υπόστρωμα στις τοποθετήσεις όλων, φρονώ πως είναι, όταν κλείσει ο κύκλος αυτής της πολυσυλλεκτικής πρότασης για την πόλη, το μυθικό άγγιγμα των βιβλίων όχι μόνο να συνεχιστεί, αλλά να αναδείξει και να εδραιώσει τα πολλά αναγνωστικά της πρόσωπα.

Δεν απευθυνόμαστε στους λίγους, αλλά σε πολλούς

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΜΙΝΗ*

Νομίζω ότι οι Ελληνες αγαπούν το βιβλίο, αλλά δεν το έχουν εντάξει στην καθημερινότητά τους. Η Αθήνα 2018, Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου θέλει να ανατρέψει αυτήν ακριβώς την αντίληψη, ότι το βιβλίο είναι συνδεδεμένο μόνο με την εκπαιδευτική διαδικασία ή είναι σ’ ένα βάθρο, κάτι δύσκολο και απαιτητικό. Με ένα πλούσιο, ποικίλο πρόγραμμα που περιέχει πάνω από 250 εκδηλώσεις και δράσεις και που διαρκώς εμπλουτίζεται, απευθυνόμαστε στον κάθε κάτοικο κι επισκέπτη της πόλης, κάθε ηλικίας, καταγωγής ή μορφωτικού επιπέδου. Ηδη ξεκινήσαμε με πάνω από 50 εκδηλώσεις και δράσεις μέχρι και τον Απρίλιο: Από τη νομπελίστα Χέρτα Μίλερ και τον δημοφιλή Ιαν ΜακΓιούαν, μέχρι εκθέσεις, αναγνώσεις σε πλατείες ή δράσεις με παιδιά σε γειτονιές και σε σχολεία. Δεν απευθυνόμαστε στους λίγους, αλλά σε πολλούς.

Δεν περιοριζόμαστε μόνο σε βιβλιόφιλους, ούτε μόνο στη λογοτεχνία. Με αφετηρία και έμφαση στο κείμενο, συνδυάζουμε το βιβλίο με θέατρο, χορό, μουσική, τεχνολογία, μαθηματικά, γαστρονομία, εικαστική δημιουργία. Με κινητές και πλανόδιες βιβλιοθήκες και βιβλία σε ρόδες, με συνεργασία με ενεργούς φορείς της πόλης, φορείς του βιβλίου, πολιτιστικούς οργανισμούς, ομάδες πολιτών, πρεσβείες και ινστιτούτα, με δράσεις σε θεματικές ενότητες όπως οι «Ανοικτές Συλλογές», «Η μεγάλη γιορτή της ανάγνωσης» ή «Ανακαλύπτοντας θησαυρούς», που υλοποιούνται σε κάθε γειτονιά της πόλης, φέρνουμε το βιβλίο και τη χαρά της ανάγνωσης πιο κοντά στους κατοίκους και τους κάνουμε, από απλούς θεατές, συμμέτοχους στα δρώμενα.

Παράλληλα δημιουργούμε συνεργασίες, δίκτυα, βάση για διάλογο, εμβαθύνουμε δηλαδή στον τρόπο που ήδη δουλεύουμε, γιατί αυτό είναι πολιτισμός! Και βέβαια η διεθνής αυτή διάκριση είναι άλλη μια μεγάλη ευκαιρία για την ανάδειξη της Αθήνας και καθιέρωσής της ως πολιτιστικού προορισμού στον παγκόσμιο χάρτη. Αυτό είναι και η προστιθέμενη αξία, το αποτύπωμα που θέλουμε να αφήσει η διοργάνωση αυτή, ως μια επένδυση στο μέλλον. Οπως επισήμανε ο εκπρόσωπος της UNESCO κατά την παρουσία του στην έναρξη, η UNESCO επιλέγει κάθε πόλη ανάλογα με τις ανάγκες της. Η πρόταση του Δήμου Αθηναίων διακρίθηκε λόγω της σύνδεσης του βιβλίου με τη χαρά και τη δημιουργία, των συνεργειών που εμπλουτίζουν τη διοργάνωση και της ένταξης και συμμετοχής όλων των πληθυσμών που ζουν στην Αθήνα.

*Δήμαρχος Αθηναίων και πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής Αθήνα 2018, Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου

Ενας τίτλος προς απόδειξη

Του ΠΑΝΤΕΛΗ ΜΠΟΥΚΑΛΑ*

Χαίρομαι να μπαίνω σε βιβλιοπωλεία και να βλέπω ανθρώπους, μακάρι νέους, να ξεφυλλίζουν βιβλία, με μια λάμψη ταξιδιώτη στο βλέμμα τους, ν’ αποφασίζουν, ν’ αγοράζουν. Συμβαίνει -αλλά όχι τόσο συχνά όσο θα το ’θελαν οι δάσκαλοι, πριν από συγγραφείς, κριτικούς, εκδότες και βιβλιοπώλες. Χαίρομαι να συναντάω στα βιβλιοπωλεία εργαζόμενους γνώστες, να μη χρειάζονται τις επισφαλείς πληροφορίες του διαδικτύου. Συμβαίνει - αλλ’ όχι παντού, όχι πάντα. Γι’ αυτό και διαλέγει κανείς με τα χρόνια τα βιβλιοπωλεία όπου νιώθει σαν στο σπίτι του· ανάμεσά τους δεν είναι τα πολύ μεγάλα, που δυστυχώς δεν φτιάχτηκαν για να υπηρετούν το διάβασμα που και την όρεξη για άλλο διάβασμα ανοίγει και μνήμη γερή αφήνει.

Για την Αθήνα μιλάω. Με τους αναγνώστες της λιγοστούς αρκετά πριν μας στενέψει κι άλλο η κρίση. Ο τίτλος «Παγκόσμια Πρωτεύουσα του Βιβλίου», βαρύς για οποιαδήποτε πόλη επιλέγει η UNESCO για την καλοπροαίρετη σκυταλοδρομία της, πέφτει συνθλιπτικά βαρύτερος στους ώμους της Αθήνας, ήδη λυγισμένους από το βάρος μιας κληρονομιάς στην οποία ανταποκρίνεται συνήθως με τη ρητορική της καύχησης, όχι με την ανάληψη ευθύνης.

Μακάρι να τον αποδείξει τον τίτλο της η πόλη· να τον επικυρώσει. Μακάρι τέτοιον καιρό του χρόνου να ’χει να λέει μόνον ωραίες ιστορίες, για χαρούμενους νεοπροσήλυτους στην τέχνη της ανάγνωσης ή για ένταξη των δημόσιων βιβλιοθηκών στην καθημερινότητα τουλάχιστον των σπουδαζόντων. Να μη θυμάται την περιπέτεια σαν μία επιπλέον χαμένη ευκαιρία στο σύνολό της, παρ’ όλες τις πιθανές επιμέρους μικρές ανάσες. Πώς χάθηκε κάτω από τα σκέλεθρα της φαραωνικής «ολυμπιακής κληρονομιάς» η ευκαιρία της Αθήνας ν’ αποκτήσει λίγο περισσότερους ανοιχτούς χώρους; Και πώς χάθηκε για άλλες πόλεις η ευκαιρία που τους δόθηκε διά του επίσης βαρύηχου τίτλου «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης»;

* Ποιητής και αρθρογράφος στην Καθημερινή. Συμμετέχει στη Σκυταλοδρομία Λόγου

Βιβλία πάντοτε;

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΧΟΥΛΙΑΡΑ*

Η ανακήρυξη της Αθήνας ως Παγκόσμιας Πρωτεύουσας Βιβλίου αποτελεί σημαντική διάκριση που διαμορφώνει τη στάση όσων ενδιαφέρονται να υπάρχουν «βιβλία παντού». Αλλωστε, όπως γνώριζε ο Μαλαρμέ, ο κόσμος είναι φτιαγμένος για να καταλήξει σε ένα βιβλίο. Ο βιωμένος χρόνος όμως προηγείται κάθε αθανασίας. Γι» αυτό, μετά τις 23 Απριλίου 2019, το ερώτημα θα είναι: είμαστε μήπως πιο κοντά στο να υπάρχουν «βιβλία πάντοτε»; Θα διαβάζονται περισσότερα βιβλία από βιβλιοθήκες; Θα έχουν μεγαλύτερη κίνηση τα βιβλιοπωλεία; Θα στηρίζονται πιο φιλότιμα εκδόσεις, μεταφραστές, περιοδικά, ένθετα βιβλίων, συγγραφείς και συλλογικοί φορείς τους, όπως η Εταιρεία Συγγραφέων; Θα ισχύουν αυτά σε υποβαθμισμένες περιοχές; Θα έχουν δημιουργηθεί νέες αναγνωστικές κοινότητες;

«Συγγραφέας του Φαρενάιτ 451», γράφει στον τάφο του Ρέι Μπράντμπερι, αναφέροντας το ομώνυμο μυθιστόρημά του. Ο τίτλος παραπέμπει στη θερμοκρασία στην οποία αναφλέγεται το χαρτί. «Υπάρχουν χειρότερα εγκλήματα από το να καις βιβλία» όμως, έχει πει ο ίδιος. «Ενα από αυτά είναι να μη τα διαβάζεις.»

* Ποιητής και πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων

Το παρόν και το μέλλον των βιβλιοπωλείων

Της ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΜΠΙΖΗ *

Για ένα μικρό βιβλιοπωλείο, ιδίως για ένα αμιγές βιβλιοπωλείο, η κατάσταση μοιάζει παράδοξη και αντιφατική. Από τη μια πλευρά η χαοτική καθημερινότητα -(ημι)καταργημένος ο νόμος για την ενιαία τιμή βιβλίου και ανεπαρκές το δίκτυο των βιβλιοθηκών- και από την άλλη, η Αθήνα 2018, Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου, μια μεγάλη γιορτή με σύνθημα «Βιβλία παντού».

Γιατί, όμως, αυτή η αντίφαση; Γιατί μια χώρα που καταφέρνει να πετύχει μια τιμητική διεθνή διάκριση δεν είναι σε θέση να δημιουργήσει μια σοβαρή πολιτική για το βιβλίο; Τα βιβλιοπωλεία έχουν διττό χαρακτήρα: είναι εστίες πολιτισμού και, ταυτόχρονα, επιχειρήσεις. Την ίδια στιγμή που η πολιτεία αδιαφορεί για το πρώτο χαρακτηριστικό, αρκετοί αναγνώστες τείνουν να ξεχνούν το δεύτερο, προσδοκώντας από αυτά υπηρεσίες που μόνο άλλοι φορείς μπορούν να προσφέρουν.

Ακόμα, όμως, και αν οι συνθήκες απέχουν πολύ από το να είναι ιδανικές, η διοργάνωση παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον. Η Αθήνα 2018, Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου «εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη ορατότητα για το βιβλίο», όπως έχει εύστοχα λεχθεί, μπορεί να προωθήσει την κουλτούρα της ανάγνωσης και να συμβάλει στην αύξηση του αναγνωστικού κοινού. Θα είναι πολύ σημαντικό αν, με το κύρος του θεσμού που την περιβάλλει, μπορέσει να αποτελέσει και μια ευκαιρία για ουσιαστική (επαν)εξέταση βασικών ζητημάτων που αφορούν το παρόν και το μέλλον των βιβλιοπωλείων.

*Μαζί με τον Αλκη Τεμπονέρα, ως ιδιοκτήτες του βιβλιοπωλείου «Πλειάδες» στο Παγκράτι, συμμετείχαν στην Ημέρα Μικρών Βιβλιοπωλείων μαζί με άλλα 45 βιβλιοπωλεία όλης της χώρας στις 28 Απριλίου

Αξιοποίηση υπαρχουσών δομών

Της ΑΝΝΑΣ ΠΑΤΑΚΗ*

Τον θεσμό της πόλης-παγκόσμιας πρωτεύουσας του βιβλίου τον μάθαμε οι περισσότεροι εδώ, ακόμη και οι επαγγελματίες του βιβλίου, με την αναγόρευση της Αθήνας. Ενας χρόνος είναι μεγάλο διάστημα και είναι μια ευκαιρία, κατά τη γνώμη μου, να μπουν οι βάσεις στην Αθήνα (που είναι μια πόλη με ούτως ή άλλως έντονη πολιτιστική ζωή τα τελευταία χρόνια, σε πείσμα των καιρών και των δυσχερειών) για τη δημιουργία, μέσα από την εμπειρία αυτή, μιας καλύτερης οργανωτικής δομής από την πλευρά του δήμου. Για την αξιοποίηση των βιβλιοθηκών, των ιστορικών μνημείων, των υπαρχουσών δομών σε σχέση με δραστηριότητες που είναι μέσα στις δυνατότητες και την αποστολή του δήμου.

*Εκδότρια

Αθήνα, ένας κρυφός χαρακτήρας

Της ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΤΡΑΝΤΑ*

Συμμετείχα στο πρόγραμμα της Αθήνας ως Παγκόσμιας Πρωτεύουσας Βιβλίου, μέσα από το έργο του Μένη Κουμανταρέα, ενός πεζογράφου που ο πολεοδομικός ιστός της πρωτεύουσας συχνά αποτελεί έναν λανθάνοντα, έναν κρυφό χαρακτήρα των βιβλίων του. Ακολουθώντας τα μυθοπλαστικά ίχνη του συγγραφέα, όσοι παραβρέθηκαν στον λογοτεχνικό περίπατο αναγνώρισαν τους ήρωες των Γραφείων στη Στοά των Τεκτόνων, μυήθηκαν στις συζητήσεις που έγιναν στο γραφείο του Παρέδρου στο κτίριο της Βουλής, αφουγκράστηκαν τις σκέψεις της κυρίας Κούλας στη διαδρομή με τον ηλεκτρικό από το Μοναστηράκι έως την Κηφισιά.

Κι όχι μόνο. Ανακάλυψαν κτίρια που άλλοτε στέγαζαν παλιές βιοτεχνίες, υαλικών και όχι μόνο, που ίσως αποτέλεσαν το σκηνικό για τα όνειρα και τις διαψεύσεις των ιδιοκτητών τους. Ο περίπατος βασίστηκε στα βιβλία: Βιοτεχνία υαλικών (Γκάζι), Ο ωραίος λοχαγός (Σύνταγμα, Κολωνάκι-Βασιλίσσης Σοφίας-Βουλή), Η κυρία Κούλα (Μοναστηράκι και διαδρομή με τον ηλεκτρικό), Ο θησαυρός του χρόνου (Σύνταγμα, πλ. Βικτωρίας και Κυψέλη).

*Διαχειρίστρια του έργου του Μένη Κουμανταρέα (στις 12 Μαΐου ξενάγησε βιβλιόφιλους στην αθηναιογραφία του Κουμανταρέα)

Μεγιστοποίηση και ευαισθητοποίηση

Της ΑΡΓΥΡΩΣ ΣΠΥΡΙΔΑΚΗ*

Μέσα από τις δράσεις του Αθήνα 2018, Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου προσβλέπουμε ουσιαστικά στη μεγιστοποίηση της επαφής των ανθρώπων που ανήκουν σε ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες με τη λογοτεχνία, αλλά και στην ευαισθητοποίηση μεγάλου μέρους των πολιτών σχετικά με τη φιλαναγνωσία και την προσβασιμότητα στην ανάγνωση.

Καθώς όραμα του «Διαβάζω για τους Αλλους» (που ξεκίνησε το 2015, από μια μικρή ομάδα εθελοντών, και σήμερα αριθμεί άνω των 3.000 εθελοντών διασκορπισμένων σε τέσσερις πόλεις με ποικίλες δράσεις) είναι μια κοινωνία που η πρόσβαση στη λογοτεχνία δεν θα είναι προνόμιο πολλών αλλά δικαίωμα όλων. Για τον λόγο αυτό οι δράσεις μας (πραγματοποιούνται με την υποστήριξη της αμερικανικής πρεσβείας) θα πραγματοποιούνται επί ένα ολόκληρο έτος, μέχρι τον Απρίλιο του 2019. Για έναν ολόκληρο χρόνο, λοιπόν, οι εθελοντές του «Διαβάζω για τους Αλλους» θα διαβάζουν σταθερά μία μέρα την εβδομάδα σε είκοσι διαφορετικά γηροκομεία στην Αθήνα και σε δέκα στην Κρήτη, αφού πρώτα φυσικά εκπαιδευτούν.

Επίσης, παιδιά Γυμνασίου και Λυκείου θα αφηγούνται λαϊκά παραμύθια σε ηλικιωμένους με στόχο τη δημιουργία αλληλοσεβασμού και αλληλοκατανόησης μεταξύ των δύο γενεών. Τέλος, αποσπάσματα αμερικανικής λογοτεχνίας ηχογραφημένα από εθελοντές του «Διαβάζω για τους Αλλους» θα ακούγονται από τα μεγάφωνα του Μετρό την πρώτη Κυριακή κάθε μήνα και για έναν ολόκληρο χρόνο.

*Πρόεδρος της εθελοντικής οργάνωσης «Διαβάζω για τους Αλλους»

Δύο γενιές Ισραηλινών συγγραφέων

Του ΙΩΝΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ*

Το 2018, το Ισραήλ εορτάζει τα 70 χρόνια από την ίδρυσή του. Είναι μια ευκαιρία ανασκόπησης, όπως και προβολής του πώς βλέπουν οι Ισραηλινοί τον εαυτό τους και τον σύγχρονο κόσμο, μέσα από το βάθος, την πυκνότητα και τις λεπτές αποχρώσεις της λογοτεχνίας. Το 2018 είναι επίσης η χρονιά που η Αθήνα είναι Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου. Μια εξαιρετική ευκαιρία για να γνωρίσει ο Ελληνας αναγνώστης έξι Ισραηλινούς συγγραφείς, να συζητήσει μαζί τους, να ανακαλύψει πώς βλέπουν την ίδια τους τη χώρα, ποια κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα τους απασχολούν, αλλά και πώς αντιμετωπίζουν θέματα που δεν γνωρίζουν σύνορα, όπως η ανθρώπινη συνθήκη σε καιρούς κρίσης και η λογοτεχνική γραφή.

Δύο γενιές συγγραφέων θα εκπροσωπήσουν στην Αθήνα, το ευρύ φάσμα και τον μεγάλο πλούτο της ισραηλινής λογοτεχνίας. Μια από τις μεγαλύτερες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ο πολυμεταφρασμένος στα ελληνικά A.B. Yehoshua, ο επίσης μεταφρασμένος στα ελληνικά Eshkol Nevo, από τους διασημότερους της νέας γενιάς Ισραηλινών συγγραφέων, καθώς και η Judith Katzir, η Esty Hayim, η Iris Eliya Cohen και ο Ilan Sheinfeld θα συζητήσουν για θέματα σύγχρονης λογοτεχνίας σε δύο συζητήσεις στρογγυλής τράπεζας. Την Τρίτη 15 Μαΐου, ώρα 20.30, στο Βιβλιοπωλείο Ιανός με θέμα Life-changing moments in literature και την Τετάρτη 16 Μαΐου, ώρα 18.30, στο Polis Art Café με θέμα History and writing

* Υπεύθυνος Πολιτιστικών Θεμάτων στην πρεσβεία του Ισραήλ

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας