Η Novartis δεν είναι η εξαίρεση

Το φάρμακο, παρά το γεγονός ότι αποτελεί ένα κατ' εξοχήν κοινωνικό αγαθό, δεν βρίσκεται στα χέρια του Δημοσίου, αλλά σε πολυεθνικούς κολοσσούς που αναγνωρίζουν ως μοναδική κινητήρια δύναμη το κέρδος.

Στις πολυδαίδαλες διαδρομές της έρευνας, της παραγωγής και της διάθεσης του φαρμακευτικού σκευάσματος ο ιατρικός κόσμος χρησιμοποιείται ως ενδιάμεσος για την προώθηση του προϊόντος, ελεγκτικοί μηχανισμοί και πολιτικά πρόσωπα εμπλέκονται σε ένα διευρυμένο δίκτυο διαφθοράς και διαπλοκής και οι φαρμακευτικές εταιρείες επιτυγχάνουν να αποκρύπτουν τις ανεπιθύμητες παρενέργειες των σκευασμάτων τους και να υπερθεματίζουν για τις -ενίοτε- ανύπαρκτες θετικές.

Σε ό,τι αφορά δε την ψυχική υγεία, με έναν μαγικό τρόπο επινοούνται νέες διαγνωστικές κατηγορίες για τις οποίες υπάρχει ήδη έτοιμο προς προώθηση στην αγορά ένα καινούργιο χάπι.

Ο ψυχίατρος Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου
Στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 23 Φεβρουαρίου από την Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα για την Ψυχική Υγεία, ο διακεκριμένος ψυχίατρος Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου (φωτ.), εκ των πρωτεργατών της αποασυλοποίησης στη χώρα μας, αποδόμησε εξ ολοκλήρου τη ρητορική περί μεμονωμένης περίπτωσης σε ό,τι αφορά τη Νovartis.

Το σκάνδαλο της εν λόγω πολυεθνικής δεν συνιστά κεραυνό εν αιθρία, αλλά την αυτονόητη πρακτική λειτουργίας των φαρμακοβιομηχανιών.

Στην πρώτη του θητεία ο Αμερικανός πρόεδρος Τζ. Μπους ανακοίνωσε ότι προωθεί ένα υποχρεωτικό πρόγραμμα ψυχικής υγείας που αφορά τον έλεγχο όλου του πληθυσμού των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων και των παιδιών, ακόμη και αυτών της προσχολικής ηλικίας, προκειμένου να ελεγχθεί η πιθανότητα ψυχικών διαταραχών, υφιστάμενων ή εν δυνάμει να εμφανιστούν, έτσι ώστε τα «πάσχοντα» παιδιά να υποβληθούν σε έγκαιρη θεραπεία με ψυχοφάρμακα, αντιψυχωσικά και αντικαταθλιπτικά.

Για τον σκοπό αυτόν, η κυβέρνηση Μπους όρισε μία επιτροπή με το όνομα «Πρωτοβουλία Νέας Ελευθερίας» για να μελετήσει το σύστημα παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας στη χώρα.

Η εν λόγω επιτροπή κατέληξε ότι απαιτείται ο ολοκληρωτικός έλεγχος της ψυχικής υγείας των καταναλωτών όλων των ηλικιών της χώρας.

Ο πρόεδρος Μπους κατά τη θητεία του ως κυβερνήτης του Τέξας είχε ήδη εφαρμόσει ένα πιλοτικό πρόγραμμα στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας και στο σωφρονιστικό σύστημα, γνωστό ως «Texas Medication Algorithm» (ΤΜΑΡ) με τη χρηματοδότηση αρκετών μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών και με τη θερμή υποστήριξη της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας.

Το ΤΜΑΡ προώθησε τη χρήση νέων και πανάκριβων αντιψυχωσικών και αντικαταθλιπτικών ακόμη και σε παιδιά προσχολικής ηλικίας τα οποία είχαν διαγνωστεί με προβλήματα συμπεριφοράς.

Το πρόγραμμα Μπους, όμως, περί της ψυχικής υγείας δέχτηκε ηχηρό ράπισμα όταν αξιωματούχος της Πενσιλβάνια, ο Allen Jones, αποκάλυψε ότι «ανώτεροι υπάλληλοι σε κρίσιμα πόστα για την υλοποίηση του σχεδίου χορήγησης των φαρμάκων έλαβαν χρήματα και δώρα από τις φαρμακευτικές εταιρείες που ενδιαφέρονται για τον φαρμακευτικό αλγόριθμο», καθώς και ότι «η ίδια πολιτικο-φαρμακευτική συμμαχία, που βρισκόταν πίσω από το ΤΜΑΡ, χρησιμοποιούσε την “Πρωτοβουλία Νέας Ελευθερίας” για να ενισχύσει το ΤΜΑΡ ώστε να γίνει ολοκληρωμένη εθνική πολιτική για τη θεραπεία των ψυχικών διαταραχών με ακριβά και πατενταρισμένα φάρμακα, που έχουν αμφίβολα αποτελέσματα και θανάσιμες παρενέργειες, και να αναγκάσει τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες να πληρώνουν αυτά τα φάρμακα». Και δεν περιορίστηκε σε αυτές τις καταγγελίες.

Οπως δήλωσε, οι εταιρείες που συμμετείχαν στο πιλοτικό πρόγραμμα του Τέξας υπήρξαν και οι μεγάλοι χρηματοδότες της προεκλογικής εκστρατείας του Μπους.

Μάλιστα, κύκλοι μέσα στο ίδιο το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα δήλωναν ευθαρσώς ότι «η φαρμακευτική βιομηχανία έπεισε τον πρόεδρο Μπους να υποστηρίξει τον υποχρεωτικό έλεγχο της κατάστασης ψυχικής υγείας κάθε παιδιού στις ΗΠΑ». Πάντως, γι' αυτές τις αποκαλύψεις του ο Jones επιβραβεύτηκε με... την απόλυσή του.

Ως προς τα νέα αντιψυχωσικά φάρμακα που προωθήθηκαν στην αγορά, το κόστος τους ήταν πολλαπλάσιο από τα παλαιότερα. Οταν δε το 2002 ο Μπους υπέγραψε την Homeland Security Act για να «θωρακίσει» τη χώρα έναντι της τρομοκρατίας, δεν παρέλειψε, όπως αποκάλυψαν οι New York Times, στις 25 Νοέμβρη 2002, να περάσει την τελευταία στιγμή ένα πρωτοφανές άρθρο, θαμμένο μέσα στον όγκο του νομοσχεδίου, που απέβλεπε στην προστασία της φαρμακευτικής εταιρείας Eli Lilly -και μερικών ακόμη- από μηνύσεις γονέων που διαπίστωσαν ότι τα παιδιά τους είχαν υποστεί βλάβες από το thimerosal, ένα συντηρητικό που περιέχει υδράργυρο και χρησιμοποιούνταν στην παρασκευή εμβολίων.

Ποια ήταν όμως -όπως αποδείχθηκε- η σχέση της οικογένειας Μπους με την Eli Lilly; Ο πατήρ Μπους, πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, ήταν και πρώην μέλος του συμβουλίου διευθυντών της Lilly, o γενικός διευθυντής της Lilly, S. Taurel, διορίστηκε από τον Μπους τον νεότερο μέλος της Υπηρεσίας Εσωτερικής Ασφάλειας, ο διευθυντής διαχείρισης του προϋπολογισμού του Μπους ήταν και πρώην αντιπρόεδρος της Lilly και ούτω καθεξής...

Μία εξόχως ενδιαφέρουσα ιστορία πολιτικής, συμφερόντων και διαπλοκής, που με εύγλωττο τρόπο αφηγήθηκε στο ακροατήριό του ο ψυχίατρος κ. Μεγαλοοικονόμου.

Μεγιστοποίηση των αναγκών - μεγιστοποίηση του κέρδους

«Οταν παράγεις ένα προϊόν για να έχεις κέρδος, θα πρέπει να υπάρξει ζήτηση γι' αυτό. Αυτή οφείλει να είναι μεγάλη και, εάν δεν είναι, να την κατασκευάσεις. Να αποδείξεις ότι το προϊόν -εν προκειμένω το φάρμακο- είναι καινούργιο. Να διευρύνεις τη χρήση του για πολλές ασθένειες. Στο μάρκετινγκ να πλασάρεις ότι το προϊόν είναι καλό, δίχως παρενέργειες, και να φροντίσεις έτσι ώστε οι αρνητικές επιπτώσεις του να μην αποκαλυφθούν ποτέ, όπως ότι δεν θα αποκαλυφθούν οι ανύπαρκτες σε πολλές των περιπτώσεων θετικές ιδιότητες που σε αυτό προσδίδονται. Να ρίξεις στην αγορά όταν λήξει η πατέντα ενός φαρμάκου το ίδιο φάρμακο με άλλο όνομα, διαφοροποιώντας ένα μόριο. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως σύμφωνα με τα στοιχεία που υπάρχουν το ένα τέταρτο του κόστους των φαρμακευτικών εταιρειών αφορά την προώθηση των σκευασμάτων που αυτές παράγουν», είπε χαρακτηριστικά ο ψυχίατρος προσθέτοντας ότι σε κάθε περίπτωση η συζήτηση δεν έχει στόχο τη δαιμονοποίηση του φαρμάκου αλλά να καταδείξει πως όταν η παραγωγή, η έρευνα και η διάθεσή του γίνονται από ιδιωτικές επιχειρήσεις με κίνητρο το κέρδος, οι εν λόγω πρακτικές καθίστανται κατά το μάλλον ή ήττον αναπόφευκτες.

Στο πλαίσιο αυτό, η έρευνα των πανεπιστημιακών επιστημόνων χρηματοδοτείται από τις εταιρείες που επιβεβαιώνουν την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου.

Παράλληλα, εμφανίζονται επιστημονικά υποτίθεται άρθρα για τη δράση και τα οφέλη των φαρμάκων τα οποία δημοσιεύονται σε γνωστά και εν πολλοίς έγκυρα ιατρικά περιοδικά και υπογράφονται από επιστήμονες κύρους, ενώ στην πραγματικότητα έχουν γραφτεί από στρατολογημένους συγγραφείς-φαντάσματα που πληρώνονται από φαρμακευτικές εταιρείες, ενώ γνωστοί γιατροί βάζουν το όνομά τους κάτω από το άρθρο και πληρώνονται αδρά γι' αυτόν τον κόπο τους...

«Η ίδια η εκπαίδευση των γιατρών βρίσκεται στα χέρια των φαρμακευτικών εταιρειών μέσω των διαφόρων προγραμμάτων και συνεδρίων» τόνισε ο κ. Μεγαλοοικονόμου.

Οι ανεξάρτητοι θεσμοί

Χαρακτηριστική είναι και η χειραγώγηση των δικαστηρίων που γίνεται από τις κολοσσιαίες φαρμακευτικές εταιρείες.

Η φαρμακευτική Lilly δέχτηκε μήνυση που υπέβαλαν τα θύματα του Josheph Wesbecker, ο οποίος το 1989, μετά τη λήψη επί ένα μήνα του Prosac, τράβηξε το όπλο του, σκότωσε 8 άτομα και τραυμάτισε 12 πριν αυτοκτονήσει.

Μέχρι το 1994 περισσότερες από 150 μηνύσεις για το Prosac είχαν ήδη τεθεί στο αρχείο. Η φαρμακευτική πολυεθνική δεν ανησύχησε ιδιαίτερα αφού το FDA (o αντίστοιχος ΕΟΦ) που ερευνούσε την πιθανή σχέση μεταξύ Prosac και βίας είχε αποφανθεί ότι δεν απαιτείται ειδική σήμανση για την πιθανότητα πρόκλησης βίας. Βέβαια πέντε εκ των εννέα μελών της επιτροπής είχαν δεσμούς με τις μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες και δυο από αυτά ήταν ερευνητές της Lilly.

Οταν κατά την ακροαματική διαδικασία η φαρμακευτική εταιρεία ζορίστηκε, πλήρωσε μάρτυρες για να μην εμφανιστούν στο δικαστήριο.

Οταν αυτό έγινε γνωστό, η υπόθεση κατέληξε σε συμβιβασμό.

Οταν οι διαταραχές πολλαπλασιάζονται

Ως προς τις ψυχικές ασθένειες, είναι σαφές ότι τα ψυχοφάρμακα αποτελούν σημαντικό εργαλείο για τη θεραπευτική τους αντιμετώπιση.

Τα ψυχοφάρμακα, όμως, είναι μόνον ένα εργαλείο μεταξύ πολλών άλλων. «Δεν σε κάνουν καλά τα φάρμακα από μόνα τους. Τις τελευταίες δεκαετίες έχει εγκαθιδρυθεί στην ψυχιατρική το λεγόμενο βιολογικό ή φαρμακευτικό μοντέλο, υπηρετώντας την επιδίωξη των φαρμακευτικών εταιρειών για αύξηση των κερδών τους» επισήμανε ο κ. Μεγαλοοικονόμου.

Γεγονός που αποτυπώνεται ανάγλυφα στην ιστορική διαδρομή των νοσολογικών προτύπων του αμερικανικού ταξινομικού συστήματος από το DSM 1 έως και το DSM IV.

Ετσι, η εμφάνιση το 1980 του DSM III σήμανε την εγκαθίδρυση της «διαγνωστικής ψυχιατρικής» ώς και την επικράτηση του βιο-ιατρικού νοσολογικού μοντέλου έναντι της ψυχαναλυτικής ψυχιατρικής, που έως τότε κυριαρχούσε.

Επομένως, δεν πρέπει να εκπλήσσει το γεγονός ότι το DSM περιείχε στην έκδοση του 1968 180 διαφορετικές διαταραχές, στην έκδοση του 1980 265, του 1987 292, στην έκδοση του 1994 297 και στη συνέχεια στην έκδοση του DSM IV 374...

«Γνωρίζουμε ότι η αναγωγή του κοινωνικού στο ατομικό-ψυχολογικό και εσχάτως στο μοριακό ήταν και είναι περισσότερο από ποτέ η κύρια στρατηγική της βιοεξουσίας» υπογράμμισε ο κ. Μεγαλοοικονόμου.

Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα: Παραδοσιακά η ψυχιατρική θεωρούσε τον πανικό μέρος της αγχώδους νεύρωσης, δηλαδή κατάσταση που χαρακτηρίζεται από υπερβολικό άγχος που μπορεί να φτάσει μέχρι και τον πανικό, ο οποίος συνοδεύεται συχνά και με σωματικά συμπτώματα.

Το 1964, μία εργασία ενός Αμερικανού πανεπιστημιακού ερευνητή, που χρηματοδοτούνταν από φαρμακευτικές εταιρείες, συμπέρανε ότι ο πανικός είναι μία διαφορετική νοσολογική οντότητα από το άγχος.

Ο συγκεκριμένος ερευνητής ήταν μέλος της ομάδας εργασίας για τη συγκρότηση του DSM III, που δημοσιεύτηκε το 1980 και στο οποίο η διαταραχή πανικού επήλθε ως ξεχωριστή νοσολογική οντότητα χαρακτηριζόμενη από «αιφνίδια έναρξη έντονου τρόμου, με φυσικά σημεία, όπως εφίδρωση και λιποθυμία».

Καθώς δε η ψυχιατρική διάγνωση χειραγωγούνταν, όλο και περισσότερο, από τις φαρμακευτικές εταιρείες, ήρθε το Prosac, που έμελλε να γίνει το φάρμακο που δεν έλειπε από κανένα νοικοκυριό - αφού, μεταξύ άλλων θαυμαστών, αδυνατίζει.

Οταν κυκλοφόρησε το Valium, τόσο οι ασθενείς όσο και οι γιατροί τους ήταν πρόθυμοι να αναγνωρίσουν τη δυσφορία τους ως άγχος, αφού υπήρχε ένα αποτελεσματικό φάρμακο να το καταπολεμά.

Οταν έφτασε στο προσκήνιο το Prosac, ένα φάρμακο για την κατάθλιψη, η έμφαση έπεσε στην κατάθλιψη ως την κύρια μορφή δυσφορίας.

Αργότερα, το 1998, ήρθε η σειρά της «διαταραχής κοινωνικού άγχους», η οποία χαρακτηριζόταν από το DSM ως εξαιρετικά σπάνια. Αυτό μέχρις ότου η GlaxoSmithKline πήρε την ένδειξη για την παροξετίνη.

Ξεκίνησε, τότε, μέσω εταιρειών που δεν φαινόταν να έχουν καμιά άμεση σχέση με αυτήν, διαφημιστική εκστρατεία προβολής της διαταραχής αυτής σε όλη τη χώρα. «Φαντάσου ότι είσαι αλλεργικός στους ανθρώπους», έβλεπες παντού γραμμένο.

Στους δημοσιογράφους δίνονταν προς δημοσίευση ποσοστά για την επικράτηση της «διαταραχής κοινωνικού άγχους», τα οποία άγγιζαν το 13% του πληθυσμού, τη στιγμή που τα ταξινομικά εγχειρίδια αναφέρουν ποσοστό μόλις 2%, στο οποίο μπορεί να μπει πραγματικά η διάγνωση της «κοινωνικής φοβίας».

Αντίστοιχα κινήθηκε και η Pfizer για τους σκοπούς της προώθησης του Zoloft, ως «του φάρμακου» για τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρές (PTSD).

Και από εκεί που η PTSD είχε συνδεθεί σχεδόν αποκλειστικά με τους βετεράνους του Βιετνάμ και τα θύματα βίαιων εγκλημάτων, η Pfizer ξεκίνησε εκστρατεία (με την ευγενική συνεργασία των ΜΜΕ) προκειμένου να πείσει τους Αμερικανούς και κατ' επέκταση όλο τον πλανήτη ότι η PTSD αφορά τον καθένα.

Το 2001, στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, παρουσιάστηκε μεγάλη μελέτη για μια νέα «κρυμμένη επιδημία», το «compulsive shopping», το οποίο -όπως υποστήριξαν- έχει πλήξει περίπου 20 εκατομμύρια Αμερικανούς.

Η λύση βέβαια για όλα αυτά είναι ένα μαγικό χάπι ευτυχίας.

Το χάπι της υπακοής

Ακόμη και η φυσιολογική ζωηράδα της παιδικής και εφηβικής ηλικίας βρέθηκε στο στόχαστρο των φαρμακευτικών και των πρόθυμων συνοδοιπόρων τους.

Ετσι, όπως επισήμανε ο κ. Μεγαλοοικονόμου, «μετά τη δεκαετία του '60 αυτή η συμπεριφορά άρχισε να παίρνει μια σειρά από διαγνώσεις που την ορίζουν ως παθολογική. Οπως “ελαφρά εγκεφαλική δυσλειτουργία”, “διαταραχή της προσοχής και υπερκινητικότητα”. Η δε ριταλίνη με τις τόσες παρενέργειες, που παρεμπιπτόντως παράγεται από τη Νοvartis, κατέστη το χάπι της “υπακοής”».

Πάντως, το 2006 έγινε γνωστό πως οι αποφάσεις για τα περιεχόμενα του DSM λαμβάνονται από ομάδες ψυχιάτρων που οι περισσότεροι από αυτούς έχουν οικονομικούς δεσμούς με τις φαρμακευτικές εταιρείες.

Ειδικότερα, για το DSM IV εργάστηκαν 170 εμπειρογνώμονες. Από αυτούς οι μισοί χρηματοδοτήθηκαν για τις έρευνές τους από τις φαρμακευτικές εταιρείες, το 22% ήταν σύμβουλοι και το 15% ομιλητές σε πάνελ.

Πώς ονομάζεται αυτό; Εκλεκτικές συγγένειες...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας