Η εγγύς πλευρά της Ιστορίας

[...] και στον πιο αδύναμο άνθρωπο, τις στιγμές

που είναι μόνος του αυτός και ο εαυτός του, έχω

βρει φλέβες δύναμης, σαν τις φλέβες του χρυσού

μέσα στην άθλια πέτρα· στον πιο σκληρό και άκαρδο

άνθρωπο είδα αστραπές τρυφερότητας και συμπόνιας

Τον Αμερικανό συγγραφέα Τζον Ουίλιαμς (1922-1994) το ελληνικό κοινό τον γνώρισε μέσα από το χαμηλόφωνο μα εξαιρετικό μυθιστόρημα «Στόουνερ» (Εκδ. Gutenberg, 2017), όπου η αφήγηση σκάβει υπομονετικά της ρυτίδες της ζωής και του χρόνου στο πρόσωπο του ήρωα. Κι αν ο «Στόουνερ» ήταν το μυθιστόρημα μέσω του οποίου η αγγλόφωνη αγορά ξανανακάλυψε τον Ουίλιαμς, εκείνος είχε ήδη βραβευτεί στις ΗΠΑ με το σημαντικό Εθνικό Λογοτεχνικό Βραβείο (εξ ημισείας με τη «Χίμαιρα» του σπουδαίου Τζον Μπαρθ).

Το βραβείο αυτό όμως του είχε απονεμηθεί για το ιστορικό μυθιστόρημα «Αύγουστος», το οποίο ο Ουίλιαμς επιθυμούσε διακαώς να γράψει—και το οποίο, όπως μας αποκαλύπτουν οι επιστολές που αντάλλασε με την ατζέντισσά του από την εποχή που το προετοίμαζε, ο ίδιος θεωρούσε σημαντικότερο από τον «Στόουνερ» που είχε ήδη ολοκληρώσει και δυσκολευόταν να εκδώσει (σ.σ. τις πληροφορίες αυτές τις βρίσκει κανείς στο επίμετρο της έκδοσης του «Στόουνερ» από την NYRB).

«Αύγουστος» του John Williams

Στον «Αύγουστο» πρωταγωνιστεί ο Οκταβιανός Αύγουστος, ο Ρωμαίος που κατάφερε, στον απόηχο της δολοφονίας του Ιούλιου Καίσαρα, να επιβάλει την Pax Romana στη ρωμαϊκή επικράτεια, να ισορροπήσει τις χαοτικές και υπόγειες διεργασίες των κέντρων εξουσίας στη Ρώμη και να θεωρείται ιστορικά καθοριστική φιγούρα για την Ιστορία της ευρωπαϊκής ηπείρου στο σύνολό της. Στο βιβλίο η πλοκή αναπτύσσεται μεσά από επιστολές (πρωτίστως) και ημερολογιακές (δευτερευόντως) καταγραφές, ενώ συχνά πυκνά εμφανίζονται και αποσπάσματα γραπτών από ποιητές, φιλοσόφους, ιστορικούς ή στρατιωτικούς της εποχής.

Τα πρόσωπα εναλλάσσονται, ο χρόνος κυλά γραμμικά, η Ιστορία ούτε παρουσιάζεται (σημαντικά) αλλοιωμένη, ούτε ριζικά παραχαραγμένη. Ο Ουίλιαμς αφιέρωσε πολύ χρόνο στην ιστορική έρευνα για το εν λόγω βιβλίο (ξανά με βάση τις επιστολές του), μα δεν δίστασε να αλλάξει ή να επινοήσει μικρότερες ή μεγαλύτερες λεπτομέρειες της ιστορικής αλήθειας προς όφελος της πειστικότητάς της αφήγησης, τόσο λογοτεχνικά όσο και από πλευράς πλοκής.

Παρά το γεγονός όμως πως, ειδολογικά τουλάχιστον, ο «Αύγουστος» βρίσκεται στον αντίποδα του «Στόουνερ», η χαμηλόφωνη αφήγηματική του Ουίλιαμς, η αργή και υπόρρητη συσσώρευση της έντασης, το εντατικό σκάψιμο των μύχιων πτυχών των χαρακτήρων, κάθε άλλο παρά λείπει (και) από το μυθιστόρημα αυτό.

Σε αντίθεση με ό,τι ενδεχομένως θα περίμενε κάποιος -ρωμαϊκά όργια για παράδειγμα και μια γενικευμένη εικόνα παρακμής, διαδοχικών πισώπλατων μαχαιρωμάτων και έντονης δράσης- η αφηγηση φωτίζει εντελώς διαφορετικά θέματα: την ενηλικίωση, τις ισορροπίες στις σχέσεις ατόμου-εξουσίας, τα διλήμματα που θέτει στον άνθρωπο η δόξα, το αίσθημα ευθύνης, η φιλία ή το ιστορικό και οικογενειακό κληροδότημα του καθενός μας. Κι αν κάτι είναι ακόμα πιο παράδοξο σε αυτό εδώ το έργο του Ουίλλιαμς (και αναπαρίσταται γλαφυρά στην εξ ημίσειας βράβευσή του με τον Μπαρθ), είναι πως εν μέσω μιας ισχυρής πνοής του λογοτεχνικού μοντερνισμού, εν μέσω πολιτικών ζυμώσεων και φοιτητικών κινημάτων για τον πόλεμο του Βιετνάμ, ο «Αύγουστος» έμοιαζε μάλλον με ανορθογραφία -και δεν θύμιζε φυσικά σε τίποτα τις καλογυαλισμένες και θεαματικές προσεγγίσεις της ρωμαϊκής ιστορίας από τη βιομηχανία του Χόλιγουντ.

Ετσι στα τρία βασικά μέρη του βιβλίου ο αναγνώστης παρακολουθεί, αποσπασματικά και πολυπρισματικά, την αναπάντεχη ανέλιξη του Οκταβιανού στην εξουσία μετά τη δολοφονία του Ιούλιου Καίσαρα και παρά τις δολοπλοκές εις βάρος του. Αυτή η «βίαιη» και γρήγορη ενηλικίωση του πρωταγωνιστή καθορίζει την προσωπικότητά του.

Στο δεύτερο μέρος η ζωή του Αύγουστου και του κοντινού του περίγυρου, ιδιαίτερα της κόρης του και της απόφασης να εξοριστεί, εν μέσω ιδιωτικών τρικυμιών και θυσιών προκειμένου να μη βγει εκτός της πορείας που είχε χαράξει. Ενώ, στο τρίτο (και μάλλον πιο δυνατό) μέρος του βιβλίου ο Αύγουστος, πιο κοντά στη δύση της ζωής του, αναστοχάζεται την ιστορία του, τα γεγονότα που τον καθόρισαν, συχνά ερήμην του, το απόσταγμα των σωστών και των λανθασμέων αποφάσεών του.

Κι αν θα έπρεπε κανείς να ξεχωρίσει ένα μόνο πράγμα το οποίο ο Ουίλιαμς κάνει καλά στον «Αύγουστο», αυτό θα ήταν η διαχρονία των ζητημάτων που αγγίζει -κυρίως σε ό,τι αφορά τις σχέσεις εξουσίας-ανθρώπων, είτε αυτές αφορούν πληβείους είτε ανώτατους άρχοντες. Ο άνθρωπος βρίσκεται διαρκώς σε μια αμφίδρομη τροχιά σύγκρουσης, πότε με τους κανόνες του κόσμου γύρω του, πότε με τον εαυτό του, και είναι οι συγκυρίες, των οποίων σπάνια έχει κανείς τον παραμικρό έλεγχο, που λειτουργούσαν και λειτουργούν υπέρ της μίας ή της άλλης πορείας και οι οποίες, αργά και μεθοδικά (ακριβώς όπως η πρόζα του Ουίλιαμς), λαξεύουν συν τω χρόνω τον χαρακτήρα μας, συνήθως στρογγυλεύοντας τις πιο οξείες ακμές του.

Τέλος, ιδιαίτερη μνεία, για ακόμη μία φορά, χρήζει η σειρά Aldina του Gutenberg, με τις καλές και επιμελημένες μεταφράσεις και την ποιότητα της έκδοσης αυτής καθεαυτήν.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας