Φαρενάιτ 451

Ανάμεσα στις κορυφαίες λογοτεχνικές δυστοπίες του 20ού αιώνα, που περιλαμβάνουν έργα όπως το «1984» του Οργουελ, καταγγελία του ολοκληρωτικού κρατικού ελέγχου, και τον «Γενναίο νέο κόσμο» του Χάξλεϊ, εφιαλτική καταγραφή της ανεξέλεγκτης χρήσης της βιολογίας, το «Φαρενάιτ 451» του Μπράντμπερι κατέχει μια ξεχωριστή θέση.

Είναι ο θρήνος για τα βιβλία όταν αυτά γίνονται ο στόχος των φανερών και των υπόγειων ολοκληρωτισμών, αλλά και ο ύμνος προς τους ανθρώπους εκείνους που κυριολεκτικά τα ενσωματώνουν, γίνονται οι ίδιοι βιβλία/σώματα στη θέση των βιβλίων, διακινδυνεύοντας για να σώσουν τα ίδια και τον πολιτισμό που βρίσκει καταφύγιο στις σελίδες τους: Στο δάσος όπου έχουν καταφύγει οι υπερασπιστές των βιβλίων ταυτίζονται τόσο με αυτά, που γίνονται οι ίδιοι βιβλία, παίρνουν το όνομά τους και σώζουν σωματοποιημένο τον λόγο τους.

Από το εξαιρετικό ομότιτλο έργο του Φρανσουά Τριφό του 1966 ένας χαρακτήρας λέει σε έναν άλλο δείχνοντάς του ένα κορίτσι: «Σου συστήνω την Πολιτεία του Πλάτωνος».

Ο ίδιος ο Μπράντμπερι, που κέρδισε με το βιβλίο του αυτό, βιβλίο πρόμαχο των βιβλίων, αμερικανικές και άλλες διακρίσεις, είχε, όπως δήλωσε, κατά νου την εποχή του μακαρθισμού και το κυνήγι μαγισσών που αυτός εξαπέλυσε εναντίον όχι μόνον του κομμουνισμού, αλλά και εναντίον κάθε σκέψης καθώς και των κοινωνικών κατακτήσεων του Νιου Ντιλ του Ρούζβελτ.

Αλλά το μήνυμα του βιβλίου και της ταινίας είναι ευρύτερο, αφορά το σχετικά πρόσφατο και το απώτερο παρελθόν της ανθρωπότητας, το κάψιμο του καταλόγου των απαγορευμένων βιβλίων από την Ιερά Εξέταση και των άλλων που έκαψαν οι ναζί μαζί με τα σώματα στα κρεματόρια. Και όχι μόνον.

Παραπέμπει και σε ένα όχι φωτεινό μέλλον που σήμερα είναι ήδη παρόν. Στις μέρες μας, απ’ όσο ξέρω, τα βιβλία δεν καίγονται. «Απλώς» παραγκωνίζονται, απαξιώνονται, καταργούνται πριν ακόμα πολτοποιηθούν.

Μέσα στην οικονομική κρίση και την επέλαση της άκριτης χρήσης της τεχνολογίας καθώς και στη δικτατορία της εικόνας (που δήθεν αξίζει χίλιες λέξεις) η έκδοση ενός βιβλίου καταντά άθλος και η αναφορά αυτό αφέλεια.

Υπάρχουν όμως πάντα και οι πράξεις αντίστασης. Τα έργα του Παπαδιαμάντη τα πρωτοβρήκα σε καροτσάκια και ακόμη τα γνώρισα από ευλογημένους πλασιέδες που τα πουλούσαν πόρτα πόρτα.

Σήμερα επανακάμπτουν, δραπετεύουν από την εξορία του βιβλίου και κατακτούν τις θεατρικές σκηνές.

Ανάμεσα στις παραστάσεις τους σημειώνω με συγκίνηση και αυτή μιας νέας σκηνοθέτιδος, της Ιωάννας Μπακαλάκου, που με την παράσταση «Ο Α.Π. στο σπίτι μας» διάλεξε να μας θυμίσει, εν-σωματώνοντας με δραστική λιτότητα τον λόγο του, μια ουσιώδη και γι’ αυτό παραγκωνισμένη παγανιστική διάσταση του έργου του.