Αν είμαι ποιητής, το οφείλω στον Σεφέρη

Βιβλία στο προσκέφαλο: Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.

Πρόσωπο της ποίησης, των περιοδικών, της περιπλάνησης. Πριν από την ελληνική εμπλοκή του με παρεμβατικά λογοτεχνικά περιοδικά [«Ρεύματα», «(δέ)κατα], «Poetix], «Tranz.ito»] προηγήθηκε η αμερικανική («Wire», «Coffee House», «The Journal of the Hellenic Diaspora» κ.ά.) με έντυπα πιο πολιτικοποιημένα. Σπούδασε στις ΗΠΑ, τα χρόνια του κοινωνικού βρασμού και της ανέμελης ουτοπίας, όπου και εργάστηκε κατόπιν ως δημοσιογράφος και σύμβουλος Τύπου στην πρεσβεία της Ελλάδας στην Οτάβα και στα προξενεία της Ελλάδας στο Σαν Φρανσίσκο, στη Νέα Υόρκη και στη Βοστόνη. Ο ποιητής από την Τήνο (όπου τα τελευταία χρόνια διοργανώνει το Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Τήνου) εμφανίστηκε με την ποιητική συλλογή «Απόπειρα» (1969) κι ώς σήμερα έχει τυπώσει είκοσι έξι συλλογές ποίησης (το 2007 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης για την «Αυτοβιογραφία ενός στόχου») αλλά και πρόζα.

Το αίσθημα του ανέστιου, εντός κι εκτός Ελλάδας, η θαλπωρή του γενέθλιου τόπου, οι αντιφάσεις, οι ασυνέχειες, οι αγριότητες του σύγχρονου κόσμου, αλλά και η μνήμη, άλλοτε ερωτική κι άλλοτε πένθιμη, είναι κάποιες από τις εξακολουθητικές εμμονές του Ντίνου Σιώτη. Με γλώσσα που μετέρχεται κλιμακώσεις του παράλογου, του φαρσικού, του σαρκαστικού και αυτοσαρκαστικού για να πυκνώσει τον δραστικό λυρισμό ενός επίμονα διαψευσμένου ποιητικού υποκειμένου.

Εδώ, ο σημερινός φιλοξενούμενος της στήλης μας αναπολεί και ταξινομεί εποχές, μετακινήσεις, μετατοπίσεις, πρόσωπα και πράγματα της ανήσυχης λογοτεχνικής διαδρομής του σε ενιαία εξομολογητική αφήγηση.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

Το πρώτο πράγμα που θυμάμαι είναι μια εφημερίδα. Μεγάλωσα σε ένα σπίτι χωρίς βιβλία. Τα βράδια του χειμώνα, στην Τήνο, πηγαίναμε καμιά φορά με τη μητέρα μου βεγγέρα στο σπίτι ενός παπά που αγόραζε κάθε μέρα εφημερίδα. Μόλις την πρωτοείδα σαν κάτι να έπαθα. Ημουν τριών, τεσσάρων χρόνων. Την έπιασα στα χέρια μου και την κοιτούσα κι έκανα πως τη διάβαζα με σοβαρότητα. Ο παπάς, η παπαδιά και η μητέρα μου είχαν σκάσει στα γέλια, μιας και την κρατούσα ανάποδα. Ακόμη θυμάμαι τη μυρωδιά της τυπογραφικής μελάνης, γιατί τότε, τέλη της δεκαετίας του ’40, οι εφημερίδες μύριζαν μελάνι. Ισως έτσι εξηγείται ότι έγινα και τυπογράφος.

Το πρώτο σοβαρό ανάγνωσμα ήρθε με το Νόμπελ στον Σεφέρη τον Νοέμβριο του 1963. Ημουν δευτεροετής στη Νομική στην Αθήνα και εργαζόμουν παράλληλα σε δικηγορικό γραφείο. Δεν είχα ακούσει για τον Σεφέρη αλλά ούτε και για κανέναν άλλον ποιητή εκτός από εκείνους των σχολικών βιβλίων.

Είδα στο ράφι της βιβλιοθήκης του δικηγόρου τον τόμο του «Ικαρου» με τα ποιήματα του Σεφέρη. Μπορώ να το δανειστώ; ρώτησα. Ασφαλώς, μου είπε ο δικηγόρος, Παπαχαραλάμπους το όνομα, στην οδό Μαυροκορδάτου.

Αυτό ήταν. Σκάλιζα στίχους από μικρός, φυσικά αστεία πράγματα, αλλά διαβάζοντας Σεφέρη είδα το φως το αληθινόν, είχα μείνει άφωνος, άναυδος, κάτι σάλεψε, ήταν ποιήματα χωρίς κλειδιά κι εγώ ήμουν ελεύθερος να μπαίνω μέσα τους και να κυκλοφορώ κατά βούληση. Αφού διάβασα τον Σεφέρη και μαγεύτηκα, είπα στον εαυτό μου: «Ντίνο, αν είναι να γράψεις παρόμοια ποιήματα προσπάθησέ το, αλλιώς παράτα τα». Αλλά μετά το ίδιο είπα και για άλλους σπουδαίους ποιητές, έγραφα δηλαδή ποιήματα κατά μίμηση. Ξέρετε, ο μιμητισμός είναι το πρώτο βήμα για την εξασφάλιση της καλής συνέχειας.

Σε λίγους μήνες έπεσαν στα χέρια μου οι «Προσανατολισμοί» του Ελύτη. Τους διάβαζα έναν ολόκληρο χρόνο. Και το καλοκαίρι του 1965 στην Τήνο, όπου είχα γράψει 250 ποιήματα, το αντάλλαξα με τη «Ρωμιοσύνη»: έδωσα τον Ελύτη στον Κωνσταντίνο Αλαβάνο και μου έδωσε τον Ρίτσο. Οπότε αν θέλουμε να καταγράψουμε την πηγή, θα έλεγα ότι Σεφέρης, Ρίτσος και Ελύτης είναι οι τρεις πρωταρχικές πηγές που δημιούργησαν τους κρουνούς από όπου εκπορεύονται όλα. Από ξένη ποίηση δεν είχα ιδέα, αλλά βρήκα στο Γιουσουρούμ τεύχη του «Πάλι» του Νάνου Βαλαωρίτη, της «Αγγλοελληνικής Επιθεώρησης», των «Εποχών» και της «Επιθεώρησης Τέχνης».

Μ’ αυτά τα τέσσερα περιοδικά έκανα την πρώτη μου βουτιά στην ξένη ποίηση. Το 1971 έφυγα για την Αμερική, όπου, στην αγγλική γλώσσα, ανακάλυψα τη δυτική, τη λατινοαμερικανική και αργότερα την παγκόσμια λογοτεχνία. Βιβλία που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του ποιητικού μου χαρακτήρα είναι το «Trilce» του Καίσαρα Βαγιέχο, το «Leaves of Grass» του Ουόλτ Ουίτμαν, το «Sunstone» του Οκτάβιο Παζ. Και αργότερα το «Ουρλιαχτό» του Αλεν Γκίνσμπεργκ και τόμοι με τα «Collected Poems» του Εζρα Πάουντ, του Ουάλας Στίβενς, της Ελίζαμπεθ Μπίσοπ, του Κένεθ Ρέξροθ.

Αλλά εδώ θα πρωτοτυπήσω και θα πω ότι σημαντικό ρόλο έπαιξαν και καθόρισαν την ποιητική μου πορεία και ταυτότητα και λογοτεχνικά περιοδικά. Μιλάμε για την εποχή που έμενα στην Αμερική και αναφέρομαι στο «Paris Review», το «Partisan Review», το «Grand Street», το «Conjunctions», το «Kenyon Review», το «Granta» και άλλα λιγότερα γνωστά, όπως τα «Kayak», «Manroot», «Osiris», «Isthmus», «Inkblot», «Bastard Angel», «Exquisite Corpse», «Velocities», «Fervent Valley», «Oboe» αλλά και τα «New Yorker», «Harper’s magazine», «Atlantic monthly» και «The New York Review of Books». Τα τέσσερα τελευταία μπορεί να μην είναι ακραιφνώς λογοτεχνικά περιοδικά, όμως εκεί διάβαζα και εξακολουθώ να διαβάζω ό,τι καλύτερο από δοκίμιο, διήγημα και ποίηση γράφεται στην Αμερική.

Ισως φανεί περίεργο, αλλά όλα αυτά τα περιοδικά έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση της λογοτεχνικής μου προσωπικότητας, εξίσου σημαντικό όσο και τα βιβλία, και υπήρξαν και αυτά, μαζί με τα βιβλία, η έξοδός μου προς την ποίηση.

 Τελευταίο βιβλίο του Ντ. Σιώτη είναι η συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα, 1969-1999» (Κέδρος, 2018).
Έντυπη έκδοση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας