Από την Αθήνα στο Λονδίνο με τελικό προορισμό τη Σκύρο

Ενα πολύ ενδιαφέρον και καλογραμμένο αυτοβιογραφικό βιβλίο από κάποιον ελάχιστα γνωστό –στην Ελλάδα– ιστορικό και συγγραφέα, που μας ταξιδεύει σε πολλές θάλασσες της μεταπολεμικής εποχής μέχρι και εκείνες των ημερών μας.

Πρόκειται για ταξίδι με ιστιοφόρο, αυτή είναι η κυρίαρχη γεύση που αφήνει στον αναγνώστη και, συνεπώς, η επιλογή του εξωφύλλου δεν θα μπορούσε να είναι καλύτερη.

Γεννημένος στην Αθήνα στα τέλη του 1939, ο Γιάννης Ανδρικόπουλος έζησε και θυμάται την Κατοχή, την Απελευθέρωση και τη διαδήλωση τον Δεκέμβριο του 1944 στο Σύνταγμα – τα πολύ λίγα που θα μπορούσε με αξιοπιστία να θυμάται ένα παιδί σε τόσο μικρή ηλικία.

Σημαδεύτηκε, όπως γράφει, από τις τραυματικές οικονομικές δυσκολίες της οικογένειάς του κατά την πρώτη μετεμφυλιακή δεκαετία, αλλά και τις επιπρόσθετες πολιτικές, λόγω της ένταξης του πατέρα του στο ΕΑΜ.

Φοιτητής στην Αθήνα αρχικά, συνέχισε τις σπουδές του στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960.

Μιας δεκαετίας που, κατά τη δική μου τουλάχιστον ανάγνωση, διαμόρφωσε τα κριτήρια των πολιτικών ή άλλων επιλογών του ενδιαφέροντος βίου του.

Το πνεύμα της, το στρατευμένο πνεύμα των «σίξτις», σε μία από τις ποικίλες παραλλαγές του, εμφανώς ή «με πολιτικά», δηλώνει παρόν σε όλες σχεδόν τις σελίδες του βιβλίου.

Πριν από τα μέσα της συγκεκριμένης δεκαετίας, ο Ανδρικόπουλος «εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του προς την πατρίδα», κατά τη γνωστή όσο και χαρακτηριστική φράση που αναφέρεται πάντα στη στρατιωτική θητεία και ποτέ, ας πούμε, στην εφορία, και το 1964 άρχισε να εργάζεται στην «Αυγή» ως δημοσιογράφος.

Ενα επάγγελμα στο οποίο θήτευσε για περισσότερα από τριάντα χρόνια. Σημείο καμπής στη ζωή του χαρακτηρίζει εκείνο το ξεκίνημα.

Οι πρώτες εντυπωσιακές αλλαγές στην καθημερινότητα ενός (ακόμα) πτυχιούχου της Παντείου, γράφει, ελαφρώς αυτοσαρκαζόμενος, ήταν η εγκατάσταση τηλεφωνικής γραμμής στο σπίτι του, ο θαυμασμός της γειτονιάς και η κατακόρυφη άνοδος των μετοχών του στο χρηματιστήριο του άλλου φύλου.

Εκείνο που δεν μνημονεύεται ήταν το –σχεδόν μυθικό στα μάτια όλων των μη δημοσιογράφων– προνόμιο της δωρεάν εισόδου στους κινηματογράφους!

Η δημοσιογραφική καριέρα

Ανταποκριτής της «Αυγής» στο Λονδίνο από τις αρχές του 1967 μέχρι την 21η Απριλίου του 1967, θα επιχειρήσει, από τη Βρετανία όπου έκτοτε ζει, να εξασφαλίσει τον επιούσιο ως πάροχος ειδήσεων για ελληνικά θέματα σε διάφορα ευρωπαϊκά έντυπα.

Πενιχρά τα αποτελέσματα και για τον λόγο αυτό θα χρειαστεί να καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες, τότε αλλά και αργότερα, αμέσως μετά την κατάρρευση της στρατιωτικής δικτατορίας, προκειμένου να εξασφαλίσει ένα σταθερό εισόδημα.

Από τις διασκεδαστικότερες, εκ των υστέρων ασφαλώς, σελίδες του βιβλίου του είναι εκείνες όπου, με κάθε ειλικρίνεια, καταγράφει αυτές ακριβώς τις προσπάθειες που έκανε, κινούμενος από υπερβολική αισιοδοξία, στα όρια της αφέλειας σε ορισμένες περιπτώσεις.

Ο προσεκτικός αναγνώστης, που θυμάται τι διάβασε σε προηγούμενα κεφάλαια, θα μπορούσε ίσως να αναρωτηθεί στο σημείο αυτό γιατί δεν αναζήτησε εργασία με σταθερή αμοιβή εκμεταλλευόμενος ένα εφόδιο σχεδόν μοναδικό που είχε αποκτήσει στον ελληνικό στρατό.

Εκεί, αντί, μετά την εξάμηνη βασική εκπαίδευση, να σταλεί σε «κανονική» μονάδα, κρατήθηκε για λόγους εθνικής ασφαλείας –ο Ανδρικόπουλος ήταν τότε μέλος της Νεολαίας της ΕΔΑ– στα κέντρα νεοσυλλέκτων για μια διετία και επανεκπαιδεύτηκε ακόμα τρεις φορές!

Στην Αγγλία δε, ήδη από το 1960, έτος που καταργήθηκε η υποχρεωτική θητεία, υπήρχαν πάντα αφίσες έξω από τα κέντρα ευρέσεως εργασίας, αλλά και άλλα δημόσια κτίρια, που έγραφαν «Ελα στον Στρατό. Ταξίδεψε στον κόσμο. Γνώρισε ανθρώπους από διαφορετικές χώρες».

Και πυροβόλησέ τους! συμπλήρωναν κάποιοι/ες με μαρκαδόρο.

Τελικώς ταξίδεψε πολύ ο συγγραφέας –χωρίς να χρειαστεί να ξανακαταταγεί– ως εκ νέου ανταποκριτής της «Αυγής» κατά τη μεταπολίτευση και στη συνέχεια της «Ελευθεροτυπίας», γνώρισε πολλούς από τους πρωταγωνιστές της ελληνικής και της διεθνούς πολιτικής σκηνής και συνεργάστηκε με σημαντικούς ανθρώπους των γραμμάτων και του φιλοσοφικού στοχασμού, ως εκδότης και διευθυντής, λίγο αργότερα, του πολύ ενδιαφέροντος λονδρέζικου εναλλακτικού περιοδικού «Eye to Eye».

Τα καταγράφει όλα αυτά στα αντίστοιχα κεφάλαια του βιβλίου του, μαζί με τις δικές του εμβόλιμες παρατηρήσεις, σκέψεις, συγκρίσεις και συνειρμούς, κατά τρόπο γλαφυρό και με το είδος εκείνο του χιούμορ που ενισχύει, αντί να υποσκάπτει, τη σοβαρότητα της άποψης ή του επιχειρήματος.

Αλλαγή πλεύσης

Μετά από ένα διδακτορικό, δύο παιδιά, τρία ειδικά ταξίδια στην Ελλάδα και τέσσερα βιβλία Ιστορίας στα ελληνικά (τα περισσότερα για την περίοδο του Μεσοπολέμου), ο Ανδρικόπουλος αποφασίζει να εγκαταλείψει τη δημοσιογραφία –από την ΕΔΑ και το ΚΚΕ εσωτερικού είχε ήδη αποχωρήσει– και να ασχοληθεί με τις «εναλλακτικές διακοπές» συνιδρύοντας στη Χώρα της Σκύρου με την τότε σύζυγό του, τη γνωστή Αμερικανίδα ψυχοθεραπεύτρια Dina Glauberman, το Skyros Centre και λίγο αργότερα ένα δεύτερο κέντρο στην Ατσίτσα.

Δύο χώρους όπου οι επισκέπτες, Βρετανοί στην πλειονότητά τους, αλλά και άλλοι ξένοι από πολλές χώρες του κόσμου, επιτυχημένοι επαγγελματίες αρκετοί/ες από αυτούς/ες, ενθαρρύνονται να προχωρήσουν σε μια ενδοσκόπηση προκειμένου να ανακαλύψουν τη δημιουργική πλευρά του εαυτού τους και το τι πραγματικά θέλουν σε έναν κόσμο που έχει κάνει το κυνήγι του κέρδους αυτοσκοπό, κατά τα δόγματα του μαινόμενου θατσερισμού.

Μπορούν επίσης (ή μόνο) να επιλέξουν την παρακολούθηση μαθημάτων σερφ, γιόγκα, χορού, φωτογραφίας, δημιουργικής γραφής, κ.ά.

Στο πνεύμα του Εριχ Φρομ

Αλλαγή επαγγέλματος για τον Ανδρικόπουλο αλλά όχι και αλλαγή στόχων, δεδομένου ότι το κίνημα της ουμανιστικής ψυχολογίας του Εριχ Φρομ, εμπλουτισμένο με κάποια επικαιροποιημένα στοιχεία της «άμεσης δημοκρατίας» της αρχαίας Αθήνας, οι βάσεις δηλαδή πάνω στις οποίες στηρίχτηκε εν πολλοίς το επιτυχημένο πείραμα της Σκύρου, συμπίπτουν με τη μόνιμη μέριμνα που διατρέχει ολόκληρη την αυτοβιογραφική αφήγησή του: Nα βοηθηθούν οι άνθρωποι να αναγνωρίσουν την παγίδα των θρησκόληπτων τζιχαντιστών της αγοράς και να κάνουν κάτι για να ξεφύγουν από αυτήν.

Καρπός αυτής της εμπειρίας ήταν τρία βιβλία για τις τρέχουσες «αξίες» και τα αδιέξοδα της σύγχρονης νεοφιλελεύθερης «κουλτούρας», που εκδόθηκαν το 2008 στην Αγγλία και στις ΗΠΑ –η «τριλογία» του έκανε δεύτερη έκδοση το 2011–, καθώς και πολλά από τα τελευταία κεφάλαια του παρόντος βιβλίου, όπου ο λόγος είναι περισσότερο δοκιμιακός παρά περιγραφικός.

Ενός βιβλίου πολύ αξιόλογου, που το διακρίνει η απόλυτη ειλικρίνεια, και που, εκτός από μια εμπεριστατωμένη κριτική του μεταμοντερνισμού και του κινήματος New Age, αυτά μεταξύ πολλών άλλων, προσφέρει συνεχώς εναύσματα για σκέψεις, προβληματισμούς και γόνιμα ερωτήματα.

Είτε συμφωνεί κανείς, εν όλω ή εν μέρει, είτε όχι με τις απόψεις του για τους πολιτικούς και την πολιτική γενικώς, ορισμένες κρίσεις του, συχνά με ηθικιστική αφετηρία, για συγκεκριμένα πρόσωπα και καταστάσεις, κάποιες πρωτοβουλίες του όταν ήταν για ένα διάστημα –επί δικτατορίας– επικεφαλής της ΕΦΕΕ εξωτερικού ή σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο ζήτημα.

Ενα καταληκτικό σχόλιο για την ποιότητα του γραπτού λόγου του Ανδρικόπουλου: με αφετηρία τα αγγλικά επιπέδου Ταρζάν, όπως γράφει (σελ. 61), καθώς εκεί περίπου βρισκόταν όταν έφυγε από την Ελλάδα –μι Τάρζαν, γιου Τζέιν–, κατόρθωσε να εξελιχθεί σε στιλίστα της αγγλικής γλώσσας, πράγμα που συχνά επισημαίνεται σε κριτικές και σχόλια που γράφτηκαν στο εξωτερικό γι' αυτό το βιβλίο.

Εργο ενός ανθρώπου με πολλά ταλέντα και πολλή ακόμα αξόδευτη ενεργητικότητα, που ποτέ δεν έκανε αίτηση για να αποκτήσει και τη βρετανική υπηκοότητα.

Την υπηκοότητα μιας χώρας στην οποία ζει επί πενήντα παρά ένα χρόνια και την οποία ρητά θεωρεί δεύτερη πατρίδα του. Εκτός του ότι, εδώ και πολύ καιρό, οι ουσιαστικές πληροφορίες του για την Ελλάδα είναι, σχεδόν αποκλειστικά, δημοσιευμένα κείμενα. Γιατί λοιπόν αυτή η επιλογή;

Ισως διότι, πράγματι, η μοναδική πατρίδα μας είναι η παιδική μας ηλικία.

Yannis Andricopoulos, «History, Politics and Dreams», Grosvenor House, Guildford, UK, 2015

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας