«Από τη φυλακή του Χαϊδαρίου πέρασε μια ολόκληρη κοινωνία»

pantelis_voylgaris.jpg

Παντελής Βούλγαρης Ο Παντελής Βούλγαρης μας λέει ότι «ούτε καρέκλες επιζήτησα ούτε απέκτησα ποτέ» | ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Εξαιρετικές παραστάσεις θεάτρου, χορού και μουσικής παρουσιάζονται από απόψε στο Διεθνές Φεστιβάλ της Ανδρου (29/7-25/8), που διοργανώνεται για τρίτη χρονιά υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Παντελή Βούλγαρη και φιλοξενείται στο ολοκαίνουργιο θέατρο της Χώρας, προσφορά του Αλκιβιάδη Τάττου.

Νεοσύστατο, αυτοχρηματοδοτούμενο το φεστιβάλ, το οποίο στηρίζουν ορισμένοι εφοπλιστές και πλήθος Ανδριωτών που προσφέρουν από υλικές υποδομές μέχρι την εθελοντική εργασία και τη θερμή συμμετοχή τους, διαμορφώνει το προφίλ του για το μέλλον και σχεδιάζει για την επόμενη χρονιά αφιέρωμα στον Κώστα Γαβρά.

Με αφορμή τη διοργάνωση, στην οποία η «Εφ.Συν.» είναι χορηγός επικοινωνίας, συναντηθήκαμε με τον Παντελή Βούλγαρη στο επιβλητικό νεοκλασικό στο Θησείο, εκεί όπου μαζί με τον Σπύρο Λάσκαρη δουλεύουν το μοντάζ της καινούργιας ταινίας του «Το τελευταίο σημείωμα» (βγαίνει στις αίθουσες στις 26/10/17).

Η ιστορία εστιάζει στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου, λίγο πριν από την Πρωτομαγιά του ’44. Εκεί ζουν τις τελευταίες τους ημέρες οι 200 κομμουνιστές αγωνιστές που θα εκτελεστούν ως αντίποινα για τη δράση της Εθνικής Αντίστασης στους Μολάους, όπου σε ενέδρα σκοτώθηκαν τέσσερις Γερμανοί. Κεντρικό πρόσωπο είναι ο Ναπολέων Σουκατζίδης.

Η συζήτηση με τον σκηνοθέτη ξεκίνησε από το φεστιβάλ, την αγαπημένη του Ανδρο και επεκτάθηκε στην ταινία, στον μαρτυρικό τόπο του Χαϊδαρίου, στο σενάριο που συνυπογράφει με την Ιωάννα Καρυστιάνη, αλλά και στον Αλέξη Τσίπρα που ως πρωθυπουργός απέτισε φόρο τιμής στον τόπο εκτέλεσης των αγωνιστών, στο μνημείο της Καισαριανής.

• Η δημιουργία του Διεθνούς Φεστιβάλ Ανδρου ήταν δική σας πρωτοβουλία;

Ηταν πρωτοβουλία των ανθρώπων που έφτιαξαν το θέατρο, του Αλκιβιάδη Τάττου και των αρχιτεκτόνων Κώστα Λούκου και Κούλας Κονδηλάτου. Εκείνοι πρότειναν να το αναλάβω και παρ’ ότι τους είπα πως «δεν κάνω αυτή τη δουλειά, δεν την ξέρω», επέμεναν. Ξεκινήσαμε ενώ ακόμα ολοκληρωνόταν το θέατρο. Ουσιαστικά πέρυσι ήταν ο πρώτος χρόνος που πήραμε τα μηνύματα.

Το θέατρο έχει 900 θέσεις και διαπιστώσαμε ότι τον Αύγουστο στην Ανδρο γίνονται πολλά πανηγύρια και γάμοι. Που σημαίνει ότι πολλοί Ανδριώτες δεν συμμετείχαν σε πολύ καλές παραστάσεις. Φέτος είναι μικρότερο το φεστιβάλ για διαφόρους λόγους και κυρίως για οικονομικούς. Ξεκινάμε στις 29 Ιουλίου με τον Σταμάτη Κραουνάκη.

Προάγγελος ήταν η συναυλία του Διονύση Σαββόπουλου στο Ιδρυμα Κυδωνιέως (22/7). Από τις σημαντικές διοργανώσεις είναι επίσης η εικαστική έκθεση του Ιδρύματος Κυδωνιέως, η έκθεση-αφιέρωμα στον Νίκο Εγγονόπουλο στο Ιδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή και η έκθεση «Τεχνολογία στην Αρχαία Ελλάδα» στην Καΐρειο Βιβλιοθήκη.

• Οι σχέσεις σας με την Ανδρο είναι μακροχρόνιες, ωστόσο μπήκαν σε άλλη διάσταση μετά τα γυρίσματα της «Μικράς Αγγλίας»; Θυμάμαι με πόση συγκίνηση μιλούσατε για την ανταπόκριση των Ανδριωτών...

Η «Μικρά Αγγλία» από την αρχή μέχρι το τέλος είναι δημιούργημα των Ανδριωτών και ένας λόγος που δέχτηκα ήταν και αυτός. Ο Σπύρος Πολέμης χρηματοδότησε την ταινία και από εκεί και πέρα η Ανδρος, που φημίζεται για την αυστηρή της παράδοση και για τη δυσκολία να μπεις στα αρχοντικά της, μας έδωσε ό,τι χρειαζόμασταν. Και φυσικά οι άνθρωποι που συμμετείχαν στα γυρίσματα.

• Τι είναι για εσάς η Ανδρος;

Αγαπημένος τόπος, που δεν είναι όμως ο μοναδικός. Με τις ταινίες που έχω γυρίσει στην Καστοριά, στην Αλεξανδρούπολη, στα Χανιά έχω ερωτευτεί και εκεί τόπους και ανθρώπους.

Η Ανδρος, βέβαια, είναι το ταξίδι με συνέπεια 28 χρόνων κάθε καλοκαίρι, Πάσχα στις Στενιές από τότε που τα παιδιά ήταν μικρά... Και φυσικά οι φίλοι μας. Ο τόπος δεν με δένει αν δεν έχω δικούς μου ανθρώπους.

• Ποιοι είναι οι στόχοι για το μέλλον του φεστιβάλ;

Θα δείξει. Πιστεύω ότι ένα φεστιβάλ μπορεί να δημιουργήσει συγκεκριμένη θεματική κατεύθυνση σε ένα είδος των τεχνών, όπως το Φεστιβάλ Τζαζ ή του Χορού στην Καλαμάτα. Αυτό που σκέφτομαι για την ώρα είναι να δείξουμε σημαντικές παραστάσεις.

Επίσης πέρυσι διοργανώσαμε αφιέρωμα στον Φελίνι και του χρόνου θέλω να κάνουμε αφιέρωμα στον Κώστα Γαβρά. Θα γινόταν φέτος αλλά δεν μπορούσε να έρθει ο Κώστας.

• Παράλληλα, αυτή την εποχή εργάζεστε πυρετωδώς στο μοντάζ της καινούργιας ταινίας σας «Το τελευταίο σημείωμα», τρίτη σεναριακή συνεργασία σας με την Ιωάννα Καρυστιάνη.

Η Ιωάννα είναι πάντα μέσα στα σενάρια, είτε υπογράφει είτε δεν υπογράφει έχει ιδέες, γνώμη ακόμα και για λεπτομέρειες. Εγώ δεν μπαίνω στα βιβλία της (γέλια).

Ξέρω περίπου την ιστορία, της λέω τη γνώμη μου, αλλά δεν έχω συμμετοχή, δουλεύει μόνη της από τις πέντε το πρωί ενώ μαγειρεύει ταυτόχρονα. Αυτό είναι το τρίτο δικό της σενάριο μετά τις «Νύφες» και τη «Μικρά Αγγλία» που βασιζόταν στο βιβλίο της.

• Το σενάριο το υπογράφετε οι δυο σας. Πότε πρωτοσυλλάβατε την ιδέα να γυρίσετε ταινία για τους 200 της Καισαριανής;

Προϋπήρχε από την έρευνα που είχα κάνει για την «Ψυχή βαθιά». Για να καταλάβεις μια εποχή, πρέπει να γυρίσεις μερικά χρόνια πίσω. Στην έρευνα κατάλαβα πώς οδηγηθήκαμε στον Εμφύλιο αλλά δεν επέμεινα.

Επέστρεψα πιο μεθοδικά και οργανωμένα ξεκινώντας από τη βιβλιογραφία όπου η περίοδος της Κατοχής είναι αδικημένη, όπως και στον κινηματογράφο. Θυμάμαι το «Ξυπόλητο τάγμα» του Γκρεκ Τάλας, κάνα δυο ταινίες του Φίνου αλλά για την Κατοχή δεν υπάρχει σοβαρή κινηματογραφία. Στην έρευνα είχα μπει στον χώρο της φυλακής, πότε ξεκίνησε, ποιοι ήταν.

Πρόσωπα σημαντικά, που δεν ξέραμε ότι πέρασαν από το Χαϊδάρι, όπως ο Νίκος Σκαλκώτας. Μάλιστα διάβαζα στην «Καθημερινή» προ τριμήνου ότι βρέθηκαν παρτιτούρες στη Γερμανία που τις είχε συλλάβει στο Χαϊδάρι.

Μελία Κρίλινγκ, Ανδρέας Κωνσταντίνου, «Το τελευταίο σημείωμα» Μελία Κρίλινγκ, Ανδρέας Κωνσταντίνου, «Το τελευταίο σημείωμα» |

Ηταν η Ρένα Ντορ, ο Αιμίλιος Βεάκης, ο Γιώργος Οικονομίδης, που έμεινε εννέα μήνες και ήταν στο Μπλοκ 15 με τους μελλοθανάτους. Υπάρχει μια ολόκληρη κοινωνία που περνάει και ξαφνιάζεσαι, ο Αλέξης Μινωτής, τρεις ράφτρες του Εθνικού Θεάτρου, ένας κόσμος που δεν μπορούσες να φανταστείς ότι αντιστάθηκε και στάθηκε στα πόδια του, είτε μπήκε είτε όχι στο Χαϊδάρι.

Αυτός ήταν ο λόγος που ασχολήθηκα με αυτή την ιστορία και ιδιαίτερα με τους 200 της Πρωτομαγιάς του ’44.

• Η προσωπική αντίσταση των ανθρώπων είναι κάτι που σας απασχολεί στις ταινίες σας και εδώ ο κεντρικός ήρωας, ο Ναπολέων Σουκατζίδης, εκτός από εξόριστος αγωνιστής, αναμετριέται με το δέλεαρ να εξαιρεθεί από τη λίστα των 200 μελλοθανάτων και να κερδίσει τη ζωή του...

Αυτές είναι οριακές ανθρώπινες στιγμές και όλη η εποχή της Κατοχής και του Εμφυλίου έχει πλήθος ιστορίες ανθρώπων που έδωσαν τη ζωή τους για τον τόπο, με ό,τι σημαίνει αυτό. Ο Σουκατζίδης και οι 200 στη συγκεκριμένη περίπτωση. Το σενάριο παρακολουθεί τις τελευταίες ημέρες της ζωής τους στη φυλακή στο Χαϊδάρι και στέκεται στην απόφαση να εκτελεστούν ως αντίποινα για το χτύπημα της ελληνικής Αντίστασης στους Μολάους.

Ο Σουκατζίδης ήταν διερμηνέας του Γερμανού διοικητή Καρλ Φίσερ, κεντρικού επίσης προσώπου, όπως και ο στρατιώτης Κόβατς που επειδή παρίστατο στην εκτέλεση των 200 έχουμε μάθει λεπτομέρειες για το τι συνέβη, αλλά δεν θέλω να αποκαλύψω περισσότερα.

Παρουσιάζουμε όλο το περιβάλλον της φυλακής με τους Γερμανούς στρατιώτες και τους αξιωματικούς, τους οποίους ενσαρκώνουν πρόσωπα που βρήκαμε στα Χανιά, άνθρωποι γερμανομαθείς, σπουδασμένοι, που ήταν άριστοι στη συμμετοχή τους.

Στην ταινία μιλούν ελληνικά και γερμανικά, ο Αντρέ Χένικε -στον ρόλο του διοικητή Φίσερ- είναι καταξιωμένος Γερμανός ηθοποιός, ενώ ο Ανδρέας Κωνσταντίνου στον ρόλο του Σουκατζίδη ήξερε ορισμένα γερμανικά οπότε η ενασχόληση με τη γλώσσα ήταν προσωπική του άσκηση και μελέτη. Στην ταινία ήρθε έτοιμος.

• Η υποδοχή στα Χανιά ήταν θερμή;

Οταν ενημερώσαμε ότι θα γυριστεί η ταινία και ψάχνουμε για ανθρώπους να παίξουν και να βοηθήσουν είχαμε 2.500 συμμετοχές. Πριν ξεκινήσουμε τα γυρίσματα, επί 6 μήνες η Αρχόντισσα, καταπληκτική βοηθός σκηνοθέτη, έβλεπε κόσμο. Εγώ διάλεγα πρόσωπα.

Αυτό που έχουμε καταφέρει είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι όχι μόνο ενεπλάκησαν από περιέργεια για να δουν από κοντά ένα κινηματογραφικό γύρισμα, αλλά συνδέθηκαν με τα πρόσωπα, μπήκαν στην ιστορία τους. Οι ηθοποιοί και οι ερασιτέχνες κατάφεραν να δημιουργήσουν το πιο πολυπρόσωπο μωσαϊκό ανθρώπινων στιγμών της φυλακής και από αυτή την πλευρά θεωρώ ότι η ταινία είναι καταπληκτική.

Το χρωστάω στα Χανιά και σ’ αυτούς τους ανθρώπους. Οταν αποφασίσαμε να γυρίσουμε την ταινία η Ιωάννα είχε κάνει μια λίστα με το τι χρειαζόμαστε για την αναπαράσταση της εποχής.

Δεν υπήρχαν ούτε οι χώροι στην Αθήνα, ούτε όπλα, φορτηγά, κοστούμια... Ο Γιάννης Ιακωβίδης (σ.σ. παραγωγός της ταινίας) ενθουσιάστηκε, μπήκε στην ιστορία, έτρεξε, ανακάλυψε χώρους, αντικείμενα και η Κωνσταντίνα έκανε το κάστινγκ και βρήκε τους σημαντικότερους ηθοποιούς.

• Είναι η πρώτη συνεργασία με τον γιο σας, The Boy. Εσείς τον πείσατε;

Ναι, αν και θα πρέπει να σου πω ότι είχα τρακ τι θα ακούσω (γέλια). Χθες, έφερε τα πρώτα σχέδια για τη μουσική και νομίζω ότι είναι πολύ καλή.

• Σκέφτεστε την επόμενη ταινία;

Ναι, τώρα που μεγάλωσα θέλω να την κάνω το συντομότερο! Λατρεύω τον Χίτσκοκ. Πέρα από ότι είναι μεγάλος σκηνοθέτης, είχε κάτι άλλο ιδιαίτερο. Στο βιβλίο του Φρανσουά Τριφό λέει σε ένα σημείο ότι μια ταινία του τέλειωσε Σάββατο μεσημέρι και η επόμενη ξεκίνησε Σάββατο απόγευμα.

Λατρεύω τους σκηνοθέτες του ’50 που έκαναν ταινίες συνεχώς. Μακάρι να μπορούσα κι εγώ. Επειδή νομίζω ότι πήγε καλά αυτή η ιστορία και επειδή αυτή είναι η 13η ταινία μου θέλω να γυρίσω αμέσως την επόμενη.

Ούτε καρέκλες επιζήτησα ούτε απέκτησα ποτέ

• Οταν ο Αλέξης Τσίπρας κατέθεσε στον τόπο μαρτυρίου της Καισαριανής τα κόκκινα τριαντάφυλλα, κάνοντας έτσι την πρώτη πράξη του ως πρωθυπουργός της Ελλάδας, πολλούς μας είχε συγκινήσει. Εσείς τότε είχατε ξεκινήσει τη συγγραφή του σεναρίου, τι αισθανθήκατε;

Και εμένα με είχε συγκινήσει (σιωπή). Περιμένεις τη συνέχεια; Είναι πικρή (σιωπή).

• Προέρχεστε από τον χώρο της Αριστεράς, πώς βλέπετε σήμερα τα πράγματα;

Καταλαβαίνω κατ’ αρχήν το πρόβλημα, δεν είναι απλό να τα βάζεις με τη Γερμανία και την Ευρωπαϊκή Ενωση. Καταλαβαίνω και την προσπάθεια των έξι μηνών αλλά τα μέτρα που έχουν υπογραφεί και τα καινούργια μνημόνια με κάνουν να σκέφτομαι ότι η αγωνιστική προσπάθεια θα έπρεπε να έχει πιο συγκεκριμένο σενάριο, το οποίο να είναι συνεπές και πραγματοποιήσιμο. Αυτό.

• Οσον αναφορά το υπουργείο Πολιτισμού, ήρθατε σε επαφή με τους υπουργούς και με την νυν, τη Λυδία Κονιόρδου;

Ο Νίκος Ξυδάκης είναι φίλος μου. Δεν συναντηθήκαμε ποτέ όσο ήταν υπουργός. Ο επόμενος, ο Αριστείδης Μπαλτάς, μου τηλεφώνησε τρεις-τέσσερις ημέρες πριν φύγει από το υπουργείο.

Αισθάνθηκα αμήχανα γιατί μετά από τόσα χρόνια που γνωρίζω τον χώρο θα μπορούσα να πω μια γνώμη. Ούτε καρέκλες επιζήτησα ούτε απέκτησα ποτέ. Με την κ. Κονιόρδου συναντηθήκαμε όταν έγινε υπουργός για να πάρει μια ιδέα τι σημαίνει ελληνικό σινεμά. Αυτά...

• Πώς εξηγείτε ότι ακόμα δεν έχουμε καταφέρει να θεσπίσουμε τα κίνητρα και να δημιουργήσουμε τις υποδομές ώστε να προσελκύουμε διεθνείς παραγωγές;

Για το θέμα υπήρξε ενδιαφέρον και από προηγούμενες κυβερνήσεις, ωστόσο δεν έχει σημειωθεί καμία πρόοδος.

Οταν ο Αμερικανός παραγωγός βλέπει στο σενάριο σκηνές σε νησί, θέλει στα δέκατα του δευτερολέπτου να πάρει πληροφορίες. Εχει η Ελλάδα φοροαπαλλαγές; Εχει υποδομές; Προσφέρει βοήθεια; Δεν ξεκινάει να πάει σε έναν τόπο αν δεν γνωρίζει ότι υπάρχει προεργασία.

Το Film Commission του Κέντρου Κινηματογράφου δεν λειτούργησε ποτέ, όταν στις ξένες χώρες λειτουργεί επί 24ώρου βάσεως. Οταν πήγα στη Σόφια για τα γυρίσματα του «Ακροπόλ» τα πλατό της Κρατικής Κινηματογραφίας ήταν αχούρι. Με την αλλαγή τα πήρε κάποιος επιχειρηματίας, τα εκσυγχρόνισε και τώρα γυρίζονται διεθνείς παραγωγές.

Το όνειρο που έχουμε και για εδώ. Γνώρισα όλους τους υπουργούς Πολιτισμού επί 56 χρόνια και όλοι λένε «να έρθουν ξένες παραγωγές να γυρίσουν στην Ελλάδα» και νομίζουν ότι θα συμβεί επειδή έχουμε ωραίες παραλίες και ήλιο.

Ο Νικ Μιρκόπουλος από την Καστοριά, Ελληνας επιχειρηματίας με τα μεγαλύτερα και τα καταπληκτικότερα πλατό στο Τορόντο -τα διαχειρίζονται τα παιδιά και τα αδέλφια του από τότε που πέθανε- έκανε αίτημα δύο φορές και βρήκε πόρτα. Ηθελε κατ’ αρχήν τις Αποθήκες στο Λιμάνι Θεσσαλονίκης αλλά απάντηση δεν πήρε ποτέ.

Τη δεύτερη φορά διεκδίκησε το παλιό αεροδρόμιο για να κάνει μια κινηματογραφούπολη εξασφαλίζοντας 18.000-20.000 θέσεις εργασίας. Ούτε τότε πήρε απάντηση και την έκανε στην Τουρκία. Ολες οι γειτονικές χώρες έχουν εκσυγχρονιστεί, δουλεύουν οι τεχνικοί τους, οι ηθοποιοί, εισέρχονται χρήματα. Εδώ, ακόμα ιδέες στον αέρα.

Πρόγραμμα φεστιβάλ Ανδρου 2017

29/7: Μουσικοθεατρική παράσταση «Ολοι ένα, φίλα με... κι άλλο» του Σταμάτη Κραουνάκη. Συμμετέχουν ακόμα εννέα καλλιτέχνες, ηθοποιοί και μουσικοί.

2/8: Το βραβευμένο πρόγραμμα της Metropolitan Opera «The Met: Live in HD» με την όπερα του Βέρντι «Nαμπούκο» και τον Πλάθιντο Ντομίνγκο στον πρωταγωνιστικό ρόλο.

5/8: Καμεράτα. Gala ελληνικής οπερέτας με διευθυντή ορχήστρας τον Γιώργο Πέτρου. Παρουσιάζονται κομμάτια από τον «Βαφτιστικό», τους «Απάχηδες των Αθηνών», το «Πικ νικ» κ.ά. Συμμετέχουν 23 μουσικοί και 2 σολίστ λυρικοί τραγουδιστές.

8/8: «Επτά επί Θήβας» σε σκηνοθεσία Τσέζαρις Γκραουζίνις, με πρωταγωνιστές τους Γιάννη Στάνκογλου και Κλειώ-Δανάη Οθωναίου. Παραγωγή ΚΘΒΕ.

9/8: «Πέτρες στις τσέπες του» της Μαρί Τζόουνς, σε σκηνοθεσία και ερμηνεία των Μάκη Παπαδημητρίου και Γιώργου Χρυσοστόμου. Παραγωγή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου.

12/8: Dance Gala: Βραδιά Ρωσικού Μπαλέτου. Συμμετέχουν 16 χορευτές από το Royal Moscow Ballet και δύο σολίστες από το μπαλέτο Stanislavsky.

16/8: «Μουσική από τον ελληνικό κινηματογράφο» - Φιλαρμονική Μουσικού Συλλόγου Ανδρου (ΜΟΥΣΑ).

17/8: Συναυλία «Restart» με τον Νίκο Πορτοκάλογλου και τους Ευγενείς Αλήτες.

19/8: «Μήδεια» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Μαριάννας Κάλμπαρη. Πρωταγωνιστεί η Μαρία Ναυπλιώτου. Συμπαραγωγή: Φεστιβάλ Αθηνών, Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν και ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων.

21/8: Θεατρικός Ομιλος Ανδρου, «Αρσενικό και παλιά δαντέλα», του Τζόζεφ Κέσελρινγκ, σε σκηνοθεσία Θεώνης Ριντ.

25/8: «Βαφτιστικός» του Θεόφραστου Σακελλαρίδη από τη θεατρική ομάδα «Αλαλούμ» σε σκηνοθεσία Γιώργου Δάμπαση.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας