Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η πραγματική ζωή και η εικονική κανονικότητα
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η πραγματική ζωή και η εικονική κανονικότητα

  • A-
  • A+
Αντικρουόμενα μηνύματα από τις έρευνες για την επόμενη μέρα της καραντίνας ● Τα κυβερνητικά διαγγέλματα και οι μετρήσεις αισιοδοξίας μοιάζει να αδιαφορούν για τις πραγματικές συνθήκες που βιώνουν οι πολίτες.

«Πώς να μειώσετε τον κίνδυνο της διαταραχής μετατραυματικού στρες σε έναν κόσμο μετά τον Covid-19». «Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η πανδημία του κορονοϊού μπορεί να προκαλέσει μακροπρόθεσμο συναισθηματικό τραύμα, σε πλανητική κλίμακα, άνευ προηγουμένου». «Η επιδημία απειλεί να αφήσει εκατομμύρια επιζώντες με διαταραχή μετατραυματικού στρες». Πόσο τοις μετρητοίς πρέπει να παίρνουμε δημοσιεύματα σαν τα παραπάνω που αφθονούν το τελευταίο διάστημα στα διεθνή ΜΜΕ και κατά πόσο αφορούν την Ελλάδα, που ομολογουμένως πέρασε το πρώτο κύμα της πανδημίας με σχετικά μικρές απώλειες;

Το παράθυρο ευκαιρίας μετά το τέλος της καραντίνας και πριν από την επόμενη κρίση –που όλοι προβλέπουν είτε ως δεύτερο κύμα επιδημίας είτε ως οικονομική ύφεση– έχει αφήσει την ελληνική κοινωνία αμήχανη. Οι έρευνες κοινής γνώμης για το «ποιους εμπιστεύονται οι Ελληνες μετά την επιδημία» δίνουν αντικρουόμενα μηνύματα, ενισχύοντας την πολιτική σεναριολογία για ένα καυτό καλοκαίρι και ένα επεισοδιακό, ενδεχομένως εκλογικό, φθινόπωρο.

«Οι Ελληνες δεν έχουν υπάρξει ποτέ τόσο αισιόδοξοι και σίγουροι για το μέλλον όσο σήμερα». Σε αυτό το φαινομενικά αναπάντεχο συμπέρασμα καταλήγει πρόσφατη έρευνα της διαΝΕΟσις, που πραγματοποιήθηκε εν μέσω της καραντίνας. «Σήμερα το 85,7% των Ελλήνων πιστεύουν ότι τα πράγματα πηγαίνουν προς τη σωστή κατεύθυνση. Πρόκειται για ένα ανεπανάληπτο ποσοστό», σημειώνουν οι ερευνητές, συγκρίνοντάς το με έρευνες των τελευταίων οκτώ ετών, στις οποίες «με ελάχιστες εξαιρέσεις η πλειοψηφία των ερωτηθέντων πίστευε σταθερά ότι τα πράγματα δεν πηγαίνουν καλά».

Γίναμε πράγματι τόσο αισιόδοξοι εν μέσω υγειονομικής κρίσης ή πρόκειται για μαγική εικόνα που ενδεχομένως έχει ήδη ανατραπεί; «Το ποσοστό αισιοδοξίας είναι εμφανώς διογκωμένο σε σχέση με το πρόσφατο δημοσκοπικό παρελθόν, όπως έχει καταγραφεί από διάφορες εταιρίες και οργανισμούς τα τελευταία χρόνια», διαπιστώνει ο διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης Παναγιώτης Κουστένης, θέτοντας όμως τους εξής προβληματισμούς:

Παναγιώτης Κουστένης δρ Πολιτικής Επιστήμης

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Πρώτον, δεν υπάρχει συγκεκριμένη συγκριτική μέτρηση στις προηγούμενες εκδόσεις της έρευνας της διαΝΕΟσις, από το 2015 ώς το 2020.

Δεύτερον, συμπληρώνει, «η έννοια αισιοδοξία είναι γενικόλογη, ενώ σε ένα βαθμό οι τιμές του δείκτη ενδέχεται να είναι συγκυριακά επηρεασμένες από τα θετικά αποτελέσματα του χειρισμού της πανδημίας».

Ο κορονοϊός κάνει καλό... στην εμπιστοσύνη;

Με μια πρώτη ανάγνωση, η υγειονομική κρίση, και η πετυχημένη μέχρι στιγμής διαχείρισή της, μας έφερε πιο κοντά στους, εγχώριους, κεντρικούς θεσμούς άσκησης της πολιτικής εξουσίας. Αυτό είναι το κοινό εύρημα τριών ερευνών (διαΝΕΟσις, Σχολή Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ, Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών). Αυξημένη κατά 15% σε σχέση με το 2018 είναι η εμπιστοσύνη των Ελλήνων στον πρωθυπουργό και στην κυβέρνηση, προσεγγίζοντας το 70% και το 64% αντίστοιχα, σύμφωνα με τη διαΝΕΟσις.

«Οι τιμές του συγκεκριμένου δείκτη αγγίζουν τα υψηλότερα όριά του, προσεγγίζοντας σε αρκετές περιπτώσεις ποσοστά ισοδύναμα με εκείνα της πρώτης αντίστοιχης έρευνας, του Απριλίου 2015», σχολιάζει ο Παναγιώτης Κουστένης, βάζοντας όμως δύο αστερίσκους: «Η ανάκαμψη αυτή είχε ξεκινήσει να καταγράφεται ήδη από την έρευνα του 2018 (ως προς το 2017, όπου είχαν εμφανιστεί και οι μικρότερες τιμές των δεικτών), ειδικά σε ό,τι αφορά τους θεσμούς της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού».

Επιπλέον, συνεχίζει ο ίδιος, «φαίνεται ότι η περιρρέουσα ατμόσφαιρα της συγκυρίας και των χειρισμών στο θέμα του κορονοϊού έχει επηρεάσει σημαντικά τις απαντήσεις, γεγονός που αποτυπώνεται στη σημαντική πτώση της εμπιστοσύνης προς την Ε.Ε. (έφτασε στο 27,3%), του μόνου θεσμού που παρουσίαζε συνεχή (αλλά σταθερή) μείωση εμπιστοσύνης μεταξύ 2015-2018».

ΠΟΙΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΣΕ ΠΟΙΑ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ;

Δώρα Χρυσικού, ηθοποιός, μέλος της πλατφόρμας «Support Art Workers»

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Διευρύνεται η ασπίδα της αλληλεγγύης, η επαφή με έναν αγώνα αφήνει παρακαταθήκη για το μέλλον ​

Κάποιοι έζησαν τη χρυσή εποχή της ελληνικής τηλεόρασης, κάποιοι βρίσκονταν ανέκαθεν στην πρώτη γραμμή και άλλοι, νεότεροι, βάζουν σήμερα το δικό τους λιθαράκι σε ένα ρεύμα καλλιτεχνών που αποκτά χαρακτηριστικά κινήματος: το σύνθημα «Support Art Workers», που πυροδότησε μια έκρηξη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τον τελευταίο καιρό, αντικατοπτρίζει το πιο σαφές κύμα στήριξης για τους ανθρώπους που εργάζονται στον ευρύτερο χώρο του Πολιτισμού και τις διεκδικήσεις τους. Και ενώ ταυτόχρονα βλέπαμε αγαπητούς ηθοποιούς να γίνονται τηλεοπτικά κυβερνητικά φερέφωνα, από την άλλη είδαμε μια νεοσύστατη ομάδα που στάθηκε στο πλευρό του Βασίλη Δημάκη, των Grup Yorum και αντιτάχθηκε στο περιβαλλοντικό νομοσχέδιο.

Στον δρόμο, ανάμεσά τους, βρέθηκε και η Δώρα Χρυσικού. Χρόνια ενεργή στον κινηματικό χώρο, έχει βρεθεί από παιδί πολλές φορές στο στόχαστρο. Εχει αφοριστεί στην ευαίσθητη ηλικία των δεκατεσσάρων χρόνων, όταν υποδύθηκε την προσφυγοπούλα στο «Μετέωρο βήμα του πελαργού», και έχει δεχθεί απειλές από φασίστες όταν πριν από κάποια χρόνια φιλοξένησε πρόσφυγες στο σπίτι της.

Η Δώρα ποτέ δεν ένιωσε πλήρως ο εαυτός της στον χώρο του θεάτρου. «Πάντα αισθανόμουν ότι ψάχνω κάτι άλλο. Το βασικό μου πρόβλημα ήταν ότι η δουλειά αυτή ήταν αποκομμένη από τις ανάγκες της κοινωνίας, είναι ένα εσωτερικευμένο επάγγελμα. Δεν αφουγκράζεται τους υπόλοιπους εργασιακούς κλάδους», λέει χαρακτηριστικά. «Πολλοί κωφεύουν. Οταν έχεις ζήσει 10 χρόνια σκληρής λιτότητας, πιστεύεις ότι αυτό το τσουνάμι δεν θα παρασύρει και σένα; Η πρώτη φορά που οι ηθοποιοί υπήρξαν αλληλέγγυοι ήταν όταν έπρεπε να διώξουν τον Φαμπρ και η δεύτερη είναι τώρα που προκύπτουν σοβαρά προβλήματα και έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση. Υπάρχει, βέβαια, ένα μειοψηφικό κομμάτι καλλιτεχνών που πάντα αντιδρούσε και χαίρομαι γιατί σήμερα βλέπω πως έχει ανοίξει ένας διάλογος για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε».

«Ηταν μια σκέψη που είχε ο Γιώργος Βουρδαμής. Μπήκαν άνθρωποι στην πλατφόρμα που έστησε και το θετικό είναι ότι εξελίχθηκε και ανοίχθηκε γιατί εισέρχονται θέματα ευρύτερου κοινωνικού ενδιαφέροντος», λέει η Δώρα όταν τη ρωτάμε για την ομάδα και τις δράσεις αλληλεγγύης που πραγματοποιεί. «Οι καλλιτέχνες δεν είναι χομπίστες, η τέχνη είναι μια παροχή υπηρεσιών. Γι’ αυτό και ο αυτοπροσδιορισμός “workers”. Η ιδέα πως είμαστε υπεράνω και τίποτα δεν μας αγγίζει μας έχει κάνει πολύ κακό. Οι ηθοποιοί αρχίζουν να αντιλαμβάνονται πως η κινηματική δράση είναι μοχλός πίεσης της εξουσίας».

Ο κλάδος των ηθοποιών είναι πολύπαθος και με την επέλαση της κρίσης η Δώρα αναγκάστηκε να δουλέψει από το 2009 στο φαρμακείο της μητέρας της για να επιβιώσει. Είναι μια από τις πολλές περιπτώσεις που οι συνθήκες τούς επέβαλαν να ασκούν το αντικείμενό τους ως πάρεργο, αφού για την παράσταση στην οποία πρωταγωνίστησε πέρυσι έλαβε μόλις 270 ευρώ. «Μέχρι το 2009 είχαμε σημαντικές απολαβές, συλλογικές συμβάσεις, ένσημα. Ολα αυτά καταρρέουν από την αρχή των σκληρών μνημονίων. Το 2009 έπαιζα για 1.200 ευρώ τον μήνα και το 2010 έπαιρνα με ποσοστά 100-200 ευρώ που ακολούθησε μια πορεία μέχρι και τώρα».

Τότε έρχεται και το άδοξο τέλος της «χρυσής εποχής» της ιδιωτικής τηλεόρασης. «Υπήρχαν μισθοί που έφταναν τα 60.000 τον μήνα – αν και οι ηθοποιοί δίπλα στους πρωταγωνιστές αμείβονταν απλώς με τη συλλογική σύμβαση. Ηταν ένας κλάδος κατακερματισμένος, χωρίς ίχνος επαγγελματικής και διαγενεακής αλληλεγγύης. Δεν προσπάθησε κανείς να φτιάξει μια ασφαλή οικονομική συνθήκη για τους νεότερους».

Ομως σήμερα οι νεότεροι είναι αυτοί που σηματοδοτούν την ελπίδα για τη Δώρα: «Μέσα από το Support Art Workers γνώρισα νέους καλλιτέχνες που έχουν περισσότερες αντοχές, είναι μέσα στα πάντα. Με ρωτάνε “Τι καινούργια δράση θα κάνουμε;”. Πιστεύω πως διευρύνεται η ασπίδα της αλληλεγγύης. Και ακόμα και αν δεν διευρυνθεί, η επαφή με έναν αγώνα για τον κλάδο αφήνει παρακαταθήκη για το μέλλον. Αλλωστε η κυβέρνηση είναι πιστή στο νεοφιλελεύθερο σύστημα, στο δόγμα “Νόμος και Τάξη”, οπότε το μέλλον είναι μάλλον δυσοίωνο. Πρέπει να προετοιμαστούμε. Οι αγώνες δεν επιτυγχάνονται στα γραφεία και στα κοκτέιλ πάρτι. Κατακτώνται εκεί έξω», καταλήγει.

ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ; 

Ιόλη Βρυχέα, συνιδιοκτήτρια του μπαρ «Bartesera»

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Τα μαγαζιά της εστίασης δεν συνασπίστηκαν στο μνημόνιο. Μας πέρασαν ότι «φταίμε». Τώρα μας αντιμετωπίζουν σαν επαίτες

«Κανονικότητα; Ποια κανονικότητα;», αναρωτιέται η Ιόλη όταν τη ρωτάμε για την επιστροφή που διατυμπανίζει η κυβέρνηση. «Ημουν στον λογιστή μου πριν και έχω νεύρα, καταλαβαίνεις;» H Ιόλη είναι 42 χρόνων και συνιδιοκτήτρια ενός μπαρ στο Σύνταγμα. Οταν το 2005 άνοιξε μαζί με τους συνεταίρους της το «Bartesera», υπήρχαν ακόμη τα λίγα ιστορικά καταστήματα εστίασης στο κέντρο της Αθήνας. Δεκαπέντε χρόνια μετά, το μπαρ έχει επιβιώσει από όλη την άγρια περιπέτεια του κέντρου, της κρίσης, των μνημονίων, της φτωχοποίησης και της ερήμωσης.

Σήμερα, δύο μήνες μετά το γενικό lockdown, το «Bartesera» δεν θα καταφέρει να ανοίξει. Και δεν είναι το μοναδικό – μια σειρά κλειστών καταστημάτων χάσκουν σαν πληγές στην πολυσύχναστη Κολοκοτρώνη. «Βάλαμε κάτω τα κόστη της επιχείρησης και καταλήξαμε πως δεν γίνεται να ανοίξει», λέει η Ιόλη καθώς στρίβει το ένα τσιγάρο μετά το άλλο. «Εχουμε ανάγκη να παλέψουμε για τη δουλειά μας. Η στέρηση εργασίας είναι άγρια. Δεν γίνεται στα 40 μας να στηριζόμαστε στους γονείς μας. Είμαι σε απόγνωση».

Η Ιόλη δουλεύει στον κλάδο της εστίασης από τα 17 της. Ξεκίνησε ως σερβιτόρα και σήμερα στο «Bartesera» απασχολεί 19 εργαζομένους, ενώ έχει ακόμη μία επιχείρηση στα σκαριά. «Την περίοδο της κρίσης καταφέραμε να κρατήσουμε το μαγαζί ανοιχτό με τεράστια προσπάθεια και διακανονισμούς. Ολοι μας φέρουμε και θα φέρουμε χρέη για καιρό».

Ο κόσμος, λέει η Ιόλη, δεν βγαίνει έξω. «Ελεγαν “θα γίνει χαμός όταν ανοίξουν τα μπαρ”. Αυτή την εικόνα που μεταφέρουν τα Μέσα με τους καταστηματάρχες να λένε "τι ωραία που ανοίξαμε” δεν ξέρω πού τη βρίσκουν. Ο κόσμος νιώθει ανασφάλεια, δεν θέλει να μετακινηθεί», λέει.

Τα μπαρ του κέντρου ζουν από... τον συνωστισμό, τα πάρτι, τις εκδηλώσεις, την ώσμωση μεταξύ αγνώστων. Στον καιρό του social distancing, του αυτοπεριορισμού, του φόβου απέναντι στον υγειονομικό κίνδυνο, το κέντρο της Αθήνας ερημώνει. «Μια σειρά από επιχειρήσεις είναι στην πραγματικότητα πτωχευμένες και μια σειρά εργαζομένων είναι εν δυνάμει άνεργοι», συμπεραίνει η Ιόλη.

Ενώ η επιστροφή στην κανονικότητα που επικαλείται η κυβέρνηση απαντά με χημικά στα αιτήματα των εργαζομένων του κλάδου του επισιτισμού και του τουρισμού, δημιουργήθηκε ένα άτυπο συντονιστικό μέσα από το οποίο δραστηριοποιείται και η ίδια. «Ξεκινήσαμε από κάποια μαγαζιά στα Εξάρχεια και στο Κέντρο και κάναμε ένα κάλεσμα σε κλάδους που έμμεσα πλήττονται», λέει. «Κάνουμε μια προσπάθεια και έχουμε κάνει ραντεβού με πολιτικούς».

«Το βασικό επιχείρημα της κυβέρνησης είναι ότι θέλουμε δανεικά και αγύριστα. Μα, ναι, δανεικά και αγύριστα θέλουμε. Δεν κάναμε κάτι λάθος, δεν ακολουθήσαμε λάθος επιχειρηματική τακτική. Μας έκλεισε το κράτος. Δεν θα έπρεπε να πάρουμε έστω τα χρήματα γι’ αυτή την περίοδο; Τα μαγαζιά της εστίασης ποτέ δεν συνασπίστηκαν στο μνημόνιο. Ο καθένας τότε τράβηξε το δρόμο του. Μας πέρασαν ότι “φταίμε”. Είμαστε από τους βασικούς κλάδους που στηρίξαμε την οικονομία. Τώρα μας αντιμετωπίζουν σαν επαίτες», συνεχίζει.

Η κρίση έθεσε την Ιόλη για πολύ καιρό σε μια κατάσταση στασιμότητας. Και σήμερα δηλώνει πως δεν μπορεί να περιμένει στωικά να αλλάξουν οι συνθήκες. «Δεν γίνεται να κάνεις συνέχεια pause στο τι να ονειρεύεσαι, γιατί κάποια στιγμή σταματάς να ονειρεύεσαι και να δημιουργείς. Βαλτώνεις. Και είναι μια διαρκής πάλη με τον εαυτό σου και τις συνθήκες γύρω σου. Πρέπει να κάνεις ένα ταξίδι, να μη σε πιάνει αγωνία αν θα βγουν τα φραγκοδίφραγκα για να τη βγάλεις, δεν είναι αυτό ζωή», καταλήγει.

Οι απαγορεύσεις βασίζονται στο συνέρχεσθαι και στο συνευρίσκεσθαι. Είναι υπαρξιακό το ζήτημα

Στάθης Σαραντόπουλος, υπάλληλος σε ταξιδιωτικό γραφείo

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Το ταξιδιωτικό γραφείο στο οποίο δουλεύει ο Στάθης έχει ανοίξει εδώ και δύο βδομάδες. Ομως το τηλέφωνο παραμένει βουβό και σπάνια εμφανίζεται κάποιος από την είσοδο. «Είμαστε οκτώ ώρες στο γραφείο και απλά κοιταζόμαστε μεταξύ μας», λέει. Ως αρχηγός των ελληνικών γκρουπ, τα τελευταία χρόνια ταξιδεύει συνήθως στην Ιορδανία και στο Ντουμπάι.

Για τον Στάθη δεν υπάρχει καμία επιστροφή στην κανονικότητα. «Τα τουριστικά γραφεία, με ελάχιστες εξαιρέσεις, είναι σε αναστολή και η καλοκαιρινή περίοδος είναι χαμένη. Το ποσοστό που λένε ότι θα έρθει, το 20% του περσινού τουρισμού, σημαίνει πως στην Ελλάδα θα έρθουν 7 εκατομμύρια τουρίστες από 35 εκατομμύρια που είχε πέρυσι». Αυτό συνεπάγεται πως πολλά γραφεία δεν θα καταφέρουν να βγάλουν ούτε τα έξοδά τους και πως οι δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενοι των τουριστικών γραφείων θα μείνουν μετέωροι.

«Κανονικότητα είναι να δουλεύεις κανονικά, να πληρώνεσαι και να παίρνεις τις άδειές σου», απαντά ο Στάθης στο ερώτημά μας για το πώς βλέπει την «κανονικότητα» που πολυδιαφημίζει η κυβέρνηση. «Δεν ξέρουμε καν με ποιους όρους θα ανοίξουμε. Οταν οι ίδιες οι χώρες δεν ξέρουν τι θα κάνουν, πώς να συνεχίσουμε εμείς; Ρίχνουν ρολά όλες οι χώρες πρώτη φορά στα χρονικά. Πέρυσι το 40% των Γερμανών δήλωνε ότι θέλει να κάνει τουρισμό έξω από τη Γερμανία, φέτος δηλώνει το ίδιο μόνο το 19%. Η πίτα είναι στο μισό».

Το τηλέφωνο του Στάθη δεν χτυπάει σχεδόν ποτέ και όταν χτυπήσει, σπάνια στην άλλη μεριά της γραμμής είναι πελάτες που σκοπεύουν τα ταξιδέψουν. «Είναι νεκρά τα γραφεία μας. Και το μεγάλο ερώτημα είναι αν θα αντέξουμε». Τα ταξιδιωτικά γραφεία, όπως όλοι οι εργασιακοί κλάδοι, πέρασαν και εκείνα τον δικό τους Γολγοθά την περίοδο της κρίσης. Τον ρωτάμε αν βλέπει κοινά μεταξύ της κρίσης που ξέσπασε τότε και την κρίση που φαίνεται να πλησιάζει απειλητικά σήμερα. «Στην κρίση του 2011 μπορούσες να αντιμετωπίσεις κάποια πράγματα. Μετά το 2016 υπήρξε ανάκαμψη, άρχισε να ταξιδεύει ο κόσμος και κοντεύαμε να φτάσουμε σε προ κρίσης επίπεδα. Ηρθε, όμως, ο κορονοϊός και τα διέλυσε όλα».

Για τον Στάθη το μέλλον είναι ζοφερό, όχι μόνο σε οικονομικό επίπεδο, αλλά και ως προς τις ψυχολογικές επιπτώσεις που αυτό επιφυλάσσει. «Ηξερες το 2011 ότι κάποια στιγμή θα μπει στις ράγες το τρένο και θα τσουλήσει. Εδώ έχεις τον ψυχολογικό παράγοντα. Οι απαγορεύσεις κινούνται σε δύο βασικά πεδία: στο συνέρχεσθαι και στο συνευρίσκεσθαι. Πλήττεσαι στον πυρήνα σου, είναι υπαρξιακό το ζήτημα. Στην περίοδο της κρίσης αναπτύχθηκε η αλληλεγγύη, να είναι ο ένας δίπλα στον άλλο. Σήμερα μας το κόβουν αυτό. Είναι όπλο ο φόβος. Ο φόβος με τα χημικά και το ξύλο αντιμετωπίζεται, ο φόβος που ντύνεται με υγειονομικό μανδύα πώς αντιμετωπίζεται;»

Μετά την καραντίνα, ο τοξικός φόβος

Η ψυχίατρος Μαρίνα Οικονόμου-Λαλιώτη, καθηγήτρια Α΄ Ψυχιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, συντόνισε την επιστημονική ομάδα της τηλεφωνικής γραμμής ψυχοκοινωνικής υποστήριξης για τον κορονοϊό 10306. Της ζητήσαμε να συγκρίνει τα αιτήματα των καλούντων πριν και μετά την καραντίνα.

«Από τις πρώτες στιγμές της εισβολής της πανδημίας και την αξιολόγηση των αιτημάτων, σε ένα επίπεδο ποσοτικής ανάλυσης των πρώτων αποτελεσμάτων αναδεικνύονται τα περιοριστικά μέτρα παρά ο ιός αυτός καθ’ εαυτός ως μείζον πρόβλημα, ενώ παράλληλα οι σκέψεις και οι ανησυχίες για τα οικονομικά ζητήματα υπονόμευαν τα συναισθήματα και μεταφράζονταν σε άγχη, φόβους και αγωνίες.

»Μετά το τέλος της καραντίνας στο λυκόφως των περιοριστικών μέτρων, στο λυκαυγές του έξω, ο φόβος αναδεικνύεται ως το κυρίαρχο αίσθημα.

Ενας φόβος παθολογικός που εν τέλει γίνεται ένα τοξικό συναίσθημα. Φόβος μόλυνσης από τον ιό, φόβος επανάκαμψης της επιδημίας, φόβος για νέα περιοριστικά μέτρα αν η επιδημιολογική εικόνα δεν εξελιχθεί καλά, φόβος για το άγνωστο. Εντονος αναδεικνύεται και ο φόβος για τα οικονομικά ζητήματα, φόβος για την επερχόμενη ύφεση, φόβος για την απώλεια εργασίας είτε του ίδιου του καλούντα είτε μέλους της οικογένειάς του, φόβος για τις συνεπαγόμενες δυσκολίες να αντεπεξέλθει σε οικονομικές υποχρεώσεις».

Υπάρχει αναλογία με την περίοδο της οικονομικής κρίσης, που λειτούργησε επίσης τηλεφωνική γραμμή SOS για την κατάθλιψη; «Τα οικονομικά προβλήματα και τότε και τώρα φαίνεται να έχουν τεράστια σημασία, διότι είναι εκείνα τα προβλήματα που συνδέονται με την οικονομική ανασφάλεια, με τον φόβο απώλειας της εργασίας και με την εν δυνάμει στοχοποίηση.

Σήμερα φαίνεται να ξεσκεπάζεται όμως το βίωμα του παρελθόντος της κατάθλιψης που αναδείχτηκε σε μάστιγα για τον ελληνικό πληθυσμό κατά τη διάρκεια της υπερ-δεκαετούς οικονομικής ύφεσης, με τα ποσοστά της να εκτινάσσονται από 3,3% πριν την κρίση (2008) στο 12,4% το 2012. Υπό αυτό το πρίσμα, η πανδημική κρίση του COVID-19 επανενεργοποιεί προηγούμενες καταθλιπτικές επεξεργασίες, φέρνοντας στην επιφάνεια επώδυνα συναισθήματα και τραυματικές μνήμες.

Η πανδημία δεν μας έκανε καλύτερους ανθρώπους

Του ΝΙΚΟΥ ΣΙΔΕΡΗ*

Στην πρώτη αναπαράστασή του, ο κορονοϊός ήταν ένα δαιμονικό πλήθος αόρατων μικροσκοπικών εχθρών που χώνεται στο σώμα σου και το καταστρέφει. Οικείο μοτίβο θρίλερ, που γεννά διωκτικό άγχος και αίσθηση ανημπόριας. Ωστόσο, η σταδιακή εξάπλωση του ιού επέτρεψε την πλαισίωση της απειλής με έγκυρο επιστημονικό λόγο, επαρκείς αναπαραστάσεις και αποτελεσματικές πρακτικές προστασίας.

Ετσι, οι άνθρωποι δεν αισθάνονται παθητικό αντικείμενο επίθεσης, αλλά ικανοί αντίπαλοι του ιού, ενώ το αποτέλεσμα της μάχης φαίνεται προδιαγεγραμμένο: Θα βρεθούν φάρμακα και εμβόλιο, οι άνθρωποι θα νικήσουν. Γι’ αυτό στις δημοσκοπήσεις εμφανίζεται αυξημένη αυτοπεποίθηση έως αισιοδοξία.

Η ιδέα ότι η εμπειρία της πανδημίας θα μας κάνει καλύτερους ανθρώπους είναι ευγενής φαντασίωση. Μια τέτοια «χιλιαστική» αντίληψη της ιστορίας των νοοτροπιών δύσκολα θα επιβεβαιωνόταν ως ισχυρή τάση «μετάνοιας» και αναθεώρησης καθοριστικών πολιτισμικών στοιχείων. Αλλωστε, ήδη είναι αισθητή η πρόθεση των ανθρώπων να προσπεράσουν αυτό το στρες και να συνεχίσουν τη ζωή τους «κανονικά».

Ο ευσεβής πόθος αντικατάστασης του αργόσυρτου έργου της ιστορίας από μια βιβλικά «αποκαλυπτική» εμπειρία λυτρωτικού Αρμαγεδδώνα εκφράζει λιγότερο τους μηχανισμούς της ιστορίας και περισσότερο μια απεγνωσμένη υπερβατική/υπεριστορική φαντασίωση απαλλαγής από τον καταναλωτικό ναρκισσισμό που κατατρώει την αυθεντικότητα της ύπαρξης στη δυτική κοινωνία.

Χαρακτηριστικά, όσοι εκφέρουν μια τέτοια «προφητεία» «αυτονόητα» και ναρκισσιστικότατα τοποθετούν τον εαυτό τους στη θέση του Νώε που θα σωθεί από τον κατακλυσμό... Ρεαλιστικά εκτιμώντας τη ροπή των διαθέσεων, διαβλέπω ότι η συντριπτική πλειοψηφία θα κοιτάξει να ξεχάσει το κακό. Ωστόσο, σε αρκετούς ανθρώπους, ευάλωτους σε κάθε στρες, θα προκαλέσει άγχος, κατάθλιψη και ψυχοσωματικές παθήσεις.

* Ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, συγγραφέας, διευθυντής του Ινστιτούτου Γαληνός

 

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Οι λέξεις παίρνουν διαζύγιο από το νόημά τους
Το σημαινόμενο όμως είναι κενό περιεχομένου, αφού ο καθένας το νοηματοδοτεί όπως θέλει. Η κάθε κυβέρνηση, ειδικά σε περιόδους κρίσης, νοηματοδοτεί τέτοιες έννοιες όπως την εξυπηρετεί, ώστε να θεωρεί ότι αποκτά...
Οι λέξεις παίρνουν διαζύγιο από το νόημά τους
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Ο κίνδυνος μαζικής ανεργίας και αύξησης φτώχειας είναι πολύ μεγάλος στην περιφέρεια
Μεγάλο μέρος των εργαζομένων στον κλάδο ΕΦΕΜ (Εμπόριο, Φιλοξενία, Εστίαση, Μεταφορές) απασχολούνται με εποχικές συμβάσεις οι οποίες δεν πρόκειται να ενεργοποιηθούν το επόμενο τρίμηνο.
Ο κίνδυνος μαζικής ανεργίας και αύξησης φτώχειας είναι πολύ μεγάλος στην περιφέρεια
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Τίτλοι τέλους; Για τη δουλειά στο γραφείο με υπογραφή κορονοϊού
● Πώς επηρεάζονται όσοι εργαζόμενοι απομένουν σε αυτήν παρά τη σαρωτική ύφεση ● Τι δείχνουν οι έρευνες για τους «υπαλλήλους της πιτζάμας»
Τίτλοι τέλους; Για τη δουλειά στο γραφείο με υπογραφή κορονοϊού
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Live η ψυχορραγία ανθρώπων και συστημάτων
Η υποχρηματοδότηση, η υποστελέχωση, η απουσία υλικοτεχνικών υποδομών, η χρόνια περιφρόνηση απέναντι στο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό ανέκαθεν ταλάνιζαν το δημόσιο σύστημα υγείας. Σήμερα, εν μέσω...
Live η ψυχορραγία ανθρώπων και συστημάτων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας