Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Aπό το τέλος της αποικιοκρατίας ώς την εισβολή των επενδυτικών funds
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Aπό το τέλος της αποικιοκρατίας ώς την εισβολή των επενδυτικών funds

  • A-
  • A+
Ο μηχανισμός διευθέτησης διαφορών επενδυτή-κράτους, ο ISDS, περιλαμβάνεται στις περισσότερες διεθνείς συμφωνίες που αφορούν επενδύσεις και ελεύθερο εμπόριο.

Από το 2000 εκατοντάδες ξένοι επενδυτές και επιχειρήσεις έχουν ενάγει περισσότερες από τις μισές χώρες του κόσμου διεκδικώντας αποζημιώσεις για ένα ευρύ πεδίο πράξεων των κυβερνήσεών τους, οι οποίες -όπως ισχυρίζονται- ζημιώνουν την κερδοφορία τους.

Χρησιμοποιούν γι’ αυτόν τον σκοπό τον περιβόητο μηχανισμό διευθέτησης διαφορών επενδυτή-κράτους, τον ISDS, ο οποίος περιλαμβάνεται στις περισσότερες διεθνείς συμφωνίες που αφορούν επενδύσεις και ελεύθερο εμπόριο. Στην Ευρώπη το σύστημα αυτό αποτέλεσε πριν από μερικά χρόνια το σημείο τριβής στις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη της διατλαντικής συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου με τις ΗΠΑ (ΤΤΙΡ).

Οι ξένοι επενδυτές αξιοποιούν τον ISDS προκειμένου να διεκδικήσουν αποζημιώσεις όχι μόνο λόγω απαλλοτρίωσης γης, εργοστασίων τους ή άλλων πόρων τους από ένα κράτος, αλλά και για ένα τεράστιο πεδίο αποφάσεων των κυβερνήσεων που μεταξύ άλλων μπορεί να αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος ή την κοινωνική πρόνοια.

Τις διαφορές μεταξύ κρατών και ξένων επιχειρήσεων καλείται να επιλύσει με απόλυτη μυστικότητα διεθνές διαιτητικό δικαστήριο, το Διεθνές Κέντρο Διευθέτησης Επενδυτικών Διαφωνιών (ICSID) που λειτουργεί υπό την αιγίδα της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Ουάσινγκτον.

Ανάλογα διαιτητικά δικαστήρια -τα οποία συντίθενται από 3 ιδιώτες δικηγόρους και όχι επαγγελματίες δικαστές- λειτουργούν σε Λονδίνο, Παρίσι, Χονγκ Κονγκ, Χάγη και άλλες μητροπόλεις του κόσμου. Οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από αυτά είναι τεράστιες και όπως είναι φυσικό έχουν τραβήξει την προσοχή του χρηματοπιστωτικού τομέα.

Αγωγές ως... ενεργητικό

Αποτέλεσμα είναι οι προσφυγές των επιχειρήσεων έναντι των κρατών να θεωρούνται πλέον σημαντικό στοιχείο ενεργητικού στο οποίο αξίζει να επενδύσουν οι εταιρείες επενδύσεων χαρτοφυλακίου, επενδυτικά funds και λοιπές «δυνάμεις» του χρηματοπιστωτικού τομέα.

Θεωρούνται ακόμα σημαντικό εχέγγυο για την εξασφάλιση δανείων αρκετών εκατοντάδων εκατομμυρίων από τις επιχειρήσεις, ενώ πληθώρα των τελευταίων αξιοποιεί την απειλή της προσφυγής στη διαιτησία -και τον φόβο καταβολής μεγάλων αποζημιώσεων- ως μοχλό εκβίασης των κυβερνήσεων προκειμένου αυτές να μην προχωρήσουν σε πολιτικές που ζημιώνουν τα συμφέροντά τους.

Το σύστημα έχει τις ρίζες του στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Επινοήθηκε από Γερμανούς επιχειρηματίες που ήθελαν να προστατεύσουν τις υπεράκτιες επενδύσεις τους σε μια περίοδο που η μία μετά την άλλη οι χώρες του Τρίτου Κόσμου κέρδιζαν την ανεξαρτησία τους από την αποικιοκρατία.

Η πρότασή τους ονομάστηκε... Magna Carta των ιδιωτών επενδυτών. Στη δεκαετία του 1960 η ιδέα αγκαλιάστηκε από την Παγκόσμια Τράπεζα, η οποία υποστήριξε ότι θα βοηθούσε τις φτωχότερες χώρες του κόσμου να προσελκύσουν ξένα κεφάλαια. Στην ετήσια σύνοδο της τράπεζας στο Τόκιο το 1964 υιοθετήθηκε για πρώτη φορά ο μηχανισμός ISDS.

Είκοσι μία χώρες όμως (κυρίως από τη Λατινική Αμερική) καταψήφισαν τη σχετική πρόταση, υπογραμμίζοντας ότι ο μηχανισμός αποτελεί απειλή για την εθνική τους κυριαρχία. Παρ’ όλα αυτά η Παγκόσμια Τράπεζα προχώρησε επικαλούμενη τα ευρύτερα οικονομικά οφέλη που θα έχει η διασφάλιση μεγαλύτερης εμπιστοσύνης για τους ξένους επενδυτές.

Σήμερα η μία μετά την άλλη οι κυβερνήσεις του πλανήτη ανακαλύπτουν το πραγματικό τίμημα αυτής της διασφάλισης εμπιστοσύνης. Χιλιάδες διεθνείς ή διμερείς συμφωνίες επενδύσεων και ελεύθερου εμπορίου μεταξύ των κρατών εμπεριέχουν πλέον τη ρήτρα ISDS, παρέχοντας τη δυνατότητα προσφυγής των ξένων επιχειρήσεων εναντίον των κυβερνήσεων και διεκδίκησης τεράστιων αποζημιώσεων από αυτές.

Σχεδόν κάθε εβδομάδα υποβάλλεται μία προσφυγή σε βάρος μιας κυβέρνησης. Αρωγός στη διαδικασία στέκει μια ραγδαία αναπτυσσόμενη βιομηχανία παροχής εξειδικευμένων νομικών υπηρεσιών από μεγάλα δικηγορικά γραφεία του κόσμου. Αποτελεί ιδιαίτερα κερδοφόρα ενασχόληση γι’ αυτά, αφού τα νομικά έξοδα είναι κατά μέσο όρο υψηλότερα των 11 εκατ. ευρώ ανά υπόθεση -σε αρκετές υποθέσεις έχουν ξεπεράσει τα 30 εκατομμύρια.

Χρηματοδότηση

Οι ενάγουσες επιχειρήσεις βρίσκουν εύκολα χρηματοδότηση από τους επενδυτές του χρηματοπιστωτικού τομέα, οι οποίοι δανείζουν έναντι μεριδίου στις τελικές αποζημιώσεις που θα επιδικάσουν τα διαιτητικά δικαστήρια στα κράτη.

Ενας μικρός αριθμός χωρών προσπαθεί όμως τα τελευταία χρόνια να απαλλαχτεί από τα δεσμά αυτού του συστήματος. Μεταξύ αυτών και η Βολιβία του Εβο Μοράλες που επιχείρησε να ακυρώσει όλες τις διεθνείς συμφωνίες εμπορίου με άλλα κράτη οι οποίες περιελάμβαναν τον μηχανισμό ISDS. Δεν ήταν εύκολο, αφού οι περισσότερες από αυτές έχουν ρήτρες εκπνοής 10 και 20 χρόνια μετά την ακύρωσή τους από μια χώρα.

Η Νότια Αφρική, μια άλλη χώρα που επέλεξε τον δρόμο της απεξάρτησης, διαπίστωσε από την πλευρά της ότι οι διεθνείς συμφωνίες εμπορίου-επενδύσεων με ρήτρα ISDS που είχε υπογράψει δεν σήμαιναν κατ’ ανάγκη και περισσότερες επενδύσεις στην επικράτειά της. Εσωτερική μελέτη της κυβέρνησης της αφρικανικής χώρας έδειξε συγκεκριμένα ότι δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ των συμφωνιών με ρήτρα ISDS και των ξένων επενδύσεων. Η Βραζιλία άλλωστε, η οποία δεν υπέγραψε ποτέ σχετική συμφωνία, δεν έχει αντιμετωπίσει ποτέ πρόβλημα προσέλκυσης επενδύσεων.

Το χρονολόγιο μιας διαιτησίας

  1. Ολα ξεκινούν με την αποστολή σημειώματος για διαιτησία σε ένα κράτος από έναν ξένο επενδυτή. Αντίθετα με άλλους τομείς του διεθνούς δικαίου, το αίτημα δεν οφείλει να εκδικαστεί πρώτα από τα εθνικά δικαστήρια μιας χώρας. Τόσο ο επενδυτής όσο και το κράτος έχουν υποστήριξη δικηγόρων (συμβούλων) κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.
  2. Επενδυτής και κράτος επιλέγουν από κοινού τα μέλη του τριμελούς διαιτητικού δικαστηρίου που θα εκδικάσει την υπόθεση. Συνήθως η κάθε πλευρά ορίζει τον δικό της δικαστή και έναν τρίτο ο οποίος θα οριστεί από κοινού πρόεδρος. Τα μέλη του διαιτητικού δικαστηρίου δεν είναι δικαστές, αλλά δικηγόροι. Οι λίαν «αλμυρές» αμοιβές τους καθορίζονται ανάλογα με την υπόθεση.
  3. Οι διαδικασίες εκδίκασης των υποθέσεων διαρκούν χρόνια. Στην πλειονότητά τους λαμβάνουν χώρα κεκλεισμένων των θυρών με ελάχιστη ή καθόλου πληροφόρηση της κοινής γνώμης. Σε αρκετές περιπτώσεις το κοινό δεν γνωρίζει καν την ύπαρξη μιας υπόθεσης.
  4. Οι δικαστές αποφασίζουν τελικά αν ένα κράτος έχει παραβιάσει με τις αποφάσεις του τα δικαιώματα του επενδυτή στο πλαίσιο της συνθήκης και το μέγεθος της αποζημίωσης που αυτό οφείλει να καταβάλει. Κατανέμουν ακόμα τα νομικά έξοδα της διαδικασίας. Οι δυνατότητες έφεσης επί των αποφάσεών του είναι μηδαμινές, ακόμα κι όταν υπάρχει εξόφθαλμο λάθος σε αυτές.
  5. Το κράτος οφείλει να συμμορφωθεί με τις αποφάσεις του διαιτητικού δικαστηρίου. Αν αρνηθεί, η ποινή μπορεί να επιβληθεί από πραγματικά δικαστήρια οπουδήποτε στον κόσμο με κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων του, μεταξύ άλλων και ακινήτων, αεροσκαφών, πλοίων ή τραπεζικών λογαριασμών που του ανήκουν.

 

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Ανάπτυξη με... δωρεάν εργασία
Πριν από την απαγόρευση της δουλείας σε Βρετανία και ΗΠΑ, οι σκλάβοι και η δωρεάν εργασία τους αποτέλεσαν μια από τις πιο κερδοφόρες μηχανές παραγωγής κεφαλαίου. Βασικό γρανάζι αυτής της μηχανής ήταν οι...
Ανάπτυξη με... δωρεάν εργασία
ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Επένδυσαν στην ακρίβεια
Tάνκερ, ορυχεία και αποθήκες κατείχαν οι τράπεζες της Wall Street προκειμένου να χειραγωγούν τις τιμές, σύμφωνα με έκθεση της αμερικανικής Γερουσίας.
Επένδυσαν στην ακρίβεια
ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Το τέλος της σχιστολιθικής «επανάστασης»
Τέλος εποχής για την αμερικανική βιομηχανία σχιστολιθικού πετρελαίου σηματοδοτεί η πτώχευση της μεγαλύτερης παραγωγού και πρωτοπόρου εταιρείας του κλάδου Chesapeake Energy.
Το τέλος της σχιστολιθικής «επανάστασης»
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Το Οικουμενικό Βασικό Εισόδημα έχει ιστορία 500 ετών
Το κίνημα του Ουμανισμού ρίχνει για πρώτη φορά στις αρχές του 16ου αιώνα την ιδέα της παροχής ενός ελάχιστου εισοδήματος για τη διαβίωση των φτωχών με τη μορφή βοήθειας από την κοινότητα.
Το Οικουμενικό Βασικό Εισόδημα έχει ιστορία 500 ετών
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Νεοφιλελεύθερο τρικ ή όχημα αξιοπρεπούς διαβίωσης;
Η πανδημία επέσπευσε την εφαρμογή μιας παλιάς ιδέας, του «οικουμενικού βασικού εισοδήματος», που ούτως ή άλλως θα εφαρμοζόταν, μερικώς έστω, από οικονομική αναγκαιότητα καθώς η παγκόσμια οικονομία κινδύνευε με...
Νεοφιλελεύθερο τρικ ή όχημα αξιοπρεπούς διαβίωσης;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας