Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Από το μέγα πάθος στο όλα γίναν λάθος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από το μέγα πάθος στο όλα γίναν λάθος

  • A-
  • A+
Οι όροι του «παιχνιδιού» άλλαξαν θεαματικά τα τελευταία χρόνια. Μόλις μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές, ο κόσμος όχι ότι αδιαφορεί, αλλά κρατά αποστάσεις (ίσως επειδή κάηκε με τον χυλό...) και ενημερώνεται κυρίως από τα social media. Ελάχιστοι εντρυφούν στα κομματικά προγράμματα, ακόμα λιγότεροι παραμένουν εύπιστοι, οι ογκώδεις προεκλογικές συγκεντρώσεις ανήκουν στην Ιστορία, το δε πολιτικό επίπεδο εκφυλίστηκε σε χυδαίο χαβαλέ. Η «Εφ.Συν.» περπάτησε σε γειτονιές και πλατείες της Αθήνας, μίλησε με περισσότερους από 40 ανθρώπους και το exit poll είναι μάλλον αποκαρδιωτικό.

«Σε λίγο θα ’χουμε εκλογές / σ’ αρέσουν οι εκλογές κοσμάκης λόγος χαβαλές...». Μία εβδομάδα πριν από την αναμέτρηση της 7ης Ιουλίου, καμία από τις συνθήκες που περιέγραφε η ποιήτρια Κατερίνα Γώγου στο «Τρία κλικ αριστερά» δεν ισχύει.

Ούτε κόσμος ούτε κοσμάκης, παρά βουβαμάρα και αδιαφορία γύρω από τα μισοάδεια προεκλογικά περίπτερα. Με τις μεγάλες υπαίθριες συγκεντρώσεις να εκλείπουν σταδιακά, οι εξορμήσεις των πολιτικών μετατρέπονται σε σουαρέ σε διαμερίσματα, σε κλειστές αίθουσες, είτε σε αυστηρά οριοθετημένους ανοιχτούς χώρους.

Καμία σχέση με τα ποτάμια κόσμου που βιντεοσκόπησαν με πανοραμικές λήψεις οι κάμερες του Τάσου Μπιρσίμ στις προεκλογικές συγκεντρώσεις του ’80.

Ο πολιτικός λόγος έχει μετακομίσει από τους δρόμους και τα μπαλκόνια στα τηλεοπτικά πλατό και σε μονοπρόσωπες συνεντεύξεις πολιτικών αρχηγών – αφού ακόμα και το πολυθρύλητο debate ναυάγησε. Τα πολιτικά πηγαδάκια μεταφέρονται στο ψηφιακό καφενείο, σε hashtags, τιτιβίσματα και ποσταρίσματα.

Οσο για τον όποιο πολιτικό χαβαλέ, έχει εκφυλιστεί στον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή, με χυδαία λογοπαίγνια για πίτσες που έρχονται, που δεν τα σκέφτεται ο καλαμπουρτζής της γειτονιάς, αλλά κάποιος μαρκετίστας.

Σε μια απόπειρα να σπάσουμε το υποτονικό κλίμα των φετινών εκλογών, πήραμε σβάρνα τις πλατείες. Θέσαμε στους πολίτες που έχουν δικαίωμα ψήφου τρία ερωτήματα:

  • 1) Θα ψηφίσετε στις εκλογές;
  • 2) Γνωρίζετε τα προεκλογικά συνθήματα των δύο μεγάλων κομμάτων;
  • 3) Γνωρίζετε τις προγραμματικές δεσμεύσεις ΣΥΡΙΖΑ και Ν.Δ.;

Ρωτήσαμε τουλάχιστον 40 άτομα, σε τέσσερις κεντρικές πλατείες: δύο στην Α’ Αθήνας, μία στη Β’ Πειραιά, μία στον βόρειο τομέα. Ούτε μισός δεν θυμόταν το σύνθημα της Ν.Δ. («Ενωμένοι Μπορούμε» - «Ισχυρή Ανάπτυξη αυτοδύναμη Ελλάδα) ή του ΣΥΡΙΖΑ («Τώρα αποφασίζεις για τη ζωή σου»). Σε όσους απαντούσαν καταφατικά στην τρίτη ερώτηση, ακολουθούσαν άλλες τρεις διευκρινιστικές ερωτήσεις:

  • α) Τι λένε για τον ΦΠΑ και τον ΕΝΦΙΑ;
  • β) Τι λένε για τον κατώτατο μισθό και τις θέσεις εργασίας;
  • γ) Τι λένε για προσλήψεις στην Υγεία;

Ενα πρώτο συμπέρασμα είναι ότι, αν οι εκλογές ήταν πανελλήνιες εξετάσεις και αν αντί για ψηφοδέλτιο στην κάλπη έπεφτε διαγώνισμα με τις θέσεις των κομμάτων, το εκλογικό σώμα, μάλλον αυτό το απειροελάχιστο τυχαίο δείγμα του, θα έμενε μετεξεταστέο. Μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού ήταν οι ερωτώμενοι που απάντησαν στις στοχευμένες ερωτήσεις μας, χωρίς όμως να θυμούνται νούμερα.

Ενα δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι ο κόσμος μπορεί να μην έχει διαβάσει προσεκτικά τα προεκλογικά προγράμματα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αδιαφορεί. Κυρίως είναι καχύποπτος. Ακόμα κι όσοι απέχουν ξέρουν να διαβάζουν πίσω από τις γραμμές, ερμηνεύουν τις πραγματικές προθέσεις των κομμάτων εξουσίας, πέρα από τη ρετουσαρισμένη προεκλογική ρητορική.

Είναι ενδεικτικό ότι, όσον αφορά τις θέσεις της Ν.Δ. για την υγεία, όλοι απάντησαν πως «θα επαναφέρει το πεντάευρο στα νοσοκομεία», κάτι που δεν αναφέρεται πουθενά στο 16ασέλιδο έντυπο του προγράμματός της.

Τρίτο συμπέρασμα είναι ότι τα πολιτικά προγράμματα, έστω η περιληπτική εκδοχή τους που μοιράζεται σε χαρτί στα προεκλογικά περίπτερα, είναι σαν το εγχειρίδιο με τις οδηγίες χρήσης στις ηλεκτρικές συσκευές. Κανένας δεν το διαβάζει πριν τις αγοράσει, μόνο αν χαλάσουν. Τότε διαπιστώνει, κάπου στα μικρά γράμματα, ότι η εγγύηση δεν καλύπτει τον αγοραστή για βλάβες, παρά μόνο αν το προϊόν είναι ελαττωματικό. Ετσι και με την ψήφο, ουδέν λάθος αναγνωρίζεται μετά την αποχώρηση από την κάλπη, και το προεκλογικό πρόγραμμα –ό,τι κι αν λέει– θα δοκιμαστεί μετεκλογικά στην πράξη.

Ισως γι’ αυτό οι πολίτες ψηφίζουν όχι με βάση το προεκλογικό μάνιουαλ, αλλά με αυτό που τους λέει η συνείδηση και η διαίσθησή τους. Και αυτή, αν πιστέψουμε την αχνή και όχι ακόμα βροντώδη φωνή των πλατειών, δεν προμηνύει χαρμόσυνα μαντάτα.

Πλατεία Αγίας Ειρήνης, Μοναστηράκι

«Είμαι από νησί. Δεν έχω χρήματα να πάω να ψηφίσω»​​​​​​

Το προεκλογικό κλίμα; «Είναι αντίστοιχο αυτού που επικρατεί στην κοινωνία. Ο καθένας για την πάρτη του. Δεν ασχολούνται. Αλήθεια, ξέρετε πόσο θα είναι η αποχή; Η συμμετοχή στις εκλογές όμως έχει σημασία, για να κόψουμε τον αέρα στους ναζιστές της Χρυσής Αυγής»

Γιώργος - 28 ετών

«Τι να πιστέψω, ο Τσίπρας είχε πει ότι θα σκίσει τα μνημόνια και θα καταργήσει τον ΕΝΦΙΑ - και τον άφησε.

Θα ψηφίσω Μητσοτάκη. Εχει πει ότι θα μειώσει τον ΕΝΦΙΑ στο 30% εντός διετίας και θα επαναφέρει τον ΦΠΑ στο ύψος του 2014. Τα ίδια περίπου λέει γι’ αυτά κι ο Τσίπρας, αλλά ποιος τον πιστεύει;» Ο Θωμάς, 53 ετών, δημόσιος υπάλληλος, είναι ο πρώτος που συναντάμε στην πλατεία Αγίας Ειρήνης απογευματάκι καθημερινής - και μας κάνει σεφτέ με τη Ν.Δ. «Ο Τσίπρας ό,τι και να πει δεν τον εμπιστεύομαι, κι ας με λένε άπιστο Θωμά», συνεχίζει. Γνωρίζει τις θέσεις των δύο κομμάτων, αλλά δεν συγκρατεί νούμερα. «Ολοι τάζουν προεκλογικά, κανέναν δεν παίρνω τοις μετρητοίς». Ψηφοφόρος της Ν.Δ. δηλώνει η Αγγελική, συνταξιούχος εκπαιδευτικός, γύρω στα 70. «Θεωρώ ότι ο Μητσοτάκης είναι υπεύθυνος και έχει πρόγραμμα», μας λέει. Οταν όμως τη ρωτάμε ποιο είναι, παραδέχεται ότι δεν γνωρίζει.

Προβληματισμένοι είναι τρεις φίλοι που κάθονται σε παγκάκι στην πλατεία με τενεκεδάκι μπίρας από το περίπτερο. «Δεν ξέρω τι λένε για τον ΕΝΦΙΑ ΣΥΡΙΖΑ και Ν.Δ., δεν θα έχουν όμως διαφορές μεταξύ τους.

Για τα εργασιακά ξέρω ότι ο Μητσοτάκης δεν θα σεβαστεί τις συλλογικές συμβάσεις, που ούτως ή άλλως έχουν λήξει, άρα θα μειώσει τον μισθό, ακόμα και αν δεν το λέει», δηλώνει ο Γιώργος, δικηγόρος, 28 ετών. Αγνοεί τις θέσεις του Τσίπρα για τον κατώτατο μισθό. «Αν θυμόμασταν όλα όσα έλεγε πριν από εκλογές, κάτι δεν θα πήγαινε καλά με μας».

Πώς κρίνει το προεκλογικό κλίμα; «Είναι αντίστοιχο αυτού που επικρατεί στην κοινωνία. Ο καθένας για την πάρτη του. Δεν ασχολούνται. Αλήθεια, ξέρετε πόσο θα είναι η αποχή;». Δηλώνει αναποφάσιστος, γιατί «ζήσαμε και το 2015 και τώρα ξέρουμε ότι η ελπίδα δεν ξαναέρχεται. Η συμμετοχή στις εκλογές όμως έχει σημασία, για να κόψουμε τον αέρα στους ναζιστές της Χρυσής Αυγής».

Ο Νίκος είναι 26 ετών, φοιτητής. «Το σκέφτομαι να πάω να ψηφίσω. Είμαι από νησί και δεν έχω χρήματα για τη μετακίνηση». Δηλώνει άγνοια για το πρόγραμμα των δύο κομμάτων. Στην ερώτηση πόσες θέσεις εργασίας έχει αναγγείλει ότι θα δημιουργήσει η Ν.Δ., απαντά «Ξερω ’γώ, 3.000;»...

Η Ανατολή, νέα αρχιτεκτόνισσα, θα ψηφίσει με κριτήριο ποιος θα υπερασπιστεί τα κοινωνικά και ανθρώπινα δικαιώματα. «Θεωρώ ότι η οικονομική πολιτική των δύο κομμάτων δεν θα έχει μεγάλες διαφορές. Οι χειρισμοί προέρχονται κυρίως από έξω. Αν ψηφίσω ΣΥΡΙΖΑ, που δεν είμαι ακόμα σίγουρη, θα το κάνω με τη λογική του “μη χείρον βέλτιστον”».

Αναποφάσιστη είναι η Μάτα, χειροτέχνης του δρόμου. Ο μεγαλύτερος φόβος της είναι «να βγει η Ν.Δ. Πιστεύω ότι αυτό θα μας γυρίσει πολύ πίσω». Για τον ΕΝΦΙΑ «δεν ξέρω τι λένε και δεν με νοιάζει, δεν έχω σπίτι. Για την υγεία, προτιμώ τον ΣΥΡΙΖΑ, γιατί η Ν.Δ. θα επαναφέρει το πεντάευρο»...

Από οικογενειάρχη που πίνει καφέ με τη γυναίκα του και δύο μπόμπιρες τρώμε την πρώτη ψυχρολουσία: «Φευγάτε όπως είστε. Δρόμο. Σας το λέω με όση ευγένεια μου έχει απομείνει για τους πολιτικούς», μας... προγκάει μόλις του λέμε ότι κάνουμε ρεπορτάζ για τις εκλογές. Φεύγουμε πριν μας πετάξει κάνα καφέ στο κεφάλι.

Αγνοια λόγω φόρτου εργασίας, δηλώνει ο Γιάννης, εργαζόμενος στο ΕΚΠΑ. «Δεν ξέρω αν θα ψηφίσω, γιατί πρέπει να μεταβώ στο χωριό μου στο Πήλιο και δεν έχω χρήματα». Ο συνάδελφός του, ο Δημήτρης, θα απέχει «συνειδητά, για ιδεολογικούς λόγους».

Είναι όμως ενημερωμένος για τα προγράμματα των κομμάτων. Πιστεύει ότι ο Μητσοτάκης θα επαναφέρει το πεντάευρο στα νοσοκομεία και το 5 προς 1 στο Δημόσιο, ενώ είναι σίγουρος ότι «το πρώτο που θα κάνει είναι να αυξήσει την καταστολή και να επανασυστήσει σώματα ασφαλείας όπως η ομάδα ΔΕΛΤΑ».

Πλατεία Αμαρουσίου

«Θέλω να υπάρχει πολυφωνία»​​​​​​

«Περισσότερο με στεναχωρεί ότι άνθρωποι της ηλικίας μου ψήφισαν τους ναζί της Χρυσής Αυγής. Μόνο γι’ αυτό θα ψήφιζα, για να τους κόψω τα ποσοστά...»

Νίκος - 20 ετών

7.30 απόγευμα Τετάρτης και η πλατεία Αμαρουσίου ήταν γεμάτη παιδάκια και γονείς. Αναποφάσιστη δηλώνει η Λουίζα, 40 ετών, εργαζόμενη μητέρα. «Δεν έχω ασχοληθεί με τα προγράμματα, δεν είχα χρόνο. Μέχρι τις κάλπες θα το ψάξω. Και όχι μόνο των δύο μεγάλων, και των μικρότερων». Ηθελημένη άγνοια δηλώνει ο σύζυγός της Γιώργος, που λέει ότι «αυτά δεν είναι προγράμματα, είναι διαφημιστικά φυλλάδια. Ολοι πριν τις εκλογές λένε ότι θα μειώσουν τον ΕΝΦΙΑ, θα βρουν δουλειές, θα αυξήσουν τους μισθούς. Τι γίνεται μετεκλογικά είναι άλλη υπόθεση».

«Θα ψηφίσω, αλλά ούτε ξέρω ούτε θέλω να μάθω τα σλόγκαν ούτε τα προεκλογικά προγράμματα. Ο,τι και να πουν, θα πουν ψέματα», λέει η Αννα, 39 ετών. Θα ψηφίσει μικρότερο κόμμα, «αυτό το... πώς το λένε, ΠΑΜΕ, ΕΠΑΜ... τον Καζάκη τέλος πάντων. Το έχω ζήσει το άλλο, από τη δεκαετία του ‘80, με τους γονείς μου, μια Παπανδρέου, μια Μητσοτάκης, φτάνει. Και το ΚΚΕ, τον χαβά του κι αυτό».

«Είναι η πρώτη φορά που σε εκλογές δεν θέλω να ασχοληθώ καθόλου. Δεν τους πιστεύω», μας λέει η Ελένη. «Η πραγματικότητα για μένα είναι εντελώς διαφορετική από όσα παρουσιάζουν στα προεκλογικά φυλλάδια. Επειδή ασχολούμαι έντονα με τα κοινά, ξέρω ότι μόνο αν ασκήσουν οι πολίτες πιέσεις, και σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις, τότε μόνο μπορεί κάτι να αλλάξει». Δηλώνει ότι θα ψηφίσει μικρό κόμμα της Αριστεράς, γιατί «θέλω να υπάρχει πολυφωνία».

Εργαζόμενος γονέας είναι ο Γιάννης, 38 ετών, που θα απέχει από τις εκλογές. «Δεν έχω κάτι να με συγκινεί. Δεν γνωρίζω τι λένε, αλλά ακόμα και να γνώριζα δεν θα άλλαζε κάτι. Και τώρα, να με συγχωρείτε, θέλει η κόρη μου να πάει να κάνει την ανάγκη της».

Τελευταίος πατέρας της βραδιάς είναι ο Ηλίας, φωτογράφος. Είναι ο μόνος που γνωρίζει σχεδόν με ακρίβεια πόσο λένε ότι θα μειώσουν τον ΕΝΦΙΑ και τον ΦΠΑ και πόσο θα αυξήσουν τον κατώτατο μισθό Τσίπρας και Μητσοτάκης: «Δεν πιστεύω όμως ότι θα κάνουν ούτε αυτό. Ο,τι λένε δεν τα παίρνω τοις μετρητοίς γιατί την έχω πατήσει και από τους μεν και από τους δε», καταλήγει και μας λέει ότι θα ψηφίσει άλλο κόμμα, «του κέντρου».

Αποχή θα κάνει ο 20χρονος Νίκος, με τη δικαιολογία ότι «δεν είμαι καλά ενημερωμένος, χρειάζομαι τουλάχιστον άλλα πέντε χρόνια για να νιώσω ώριμος να αποφασίσω. Δεν θέλω να δώσω σε κανέναν από τους δύο την ψήφο μου. Ο Τσίπρας υποστηρίζει σοσιαλισμό, αλλά εφάρμοσε τον καπιταλισμό. Εκανε όμως και λίγα σωστά, π.χ. για τους μετανάστες. Ο Μητσοτάκης, άμα βγει, θα “μας κάνει παιδιά”, για να το πω κομψά... Περισσότερο με στεναχωρεί ότι άνθρωποι της ηλικίας μου ψήφισαν τους ναζί της Χρυσής Αυγής. Μόνο γι’ αυτό θα ψήφιζα, για να τους κόψω τα ποσοστά...». Η φίλη του, η 17χρονη Αλεξάνδρα, που θα πάει Γ’ Λυκείου, θα ψηφίσει μόνο και μόνο γι’ αυτό: «Για να μην πάρουν δύναμη οι φασίστες».

Δύο χεβιμεταλάδες, με μακριά φουντωτά μαλλιά, κάθονται σε ένα απόμερο παγκάκι. Θα ψηφίσετε στις εκλογές; «Οχι, ποτέ. Εμείς είμαστε αγνοί. Το metal δεν έχει σχέση με τα κόμματα. Πάντα το metal είναι ταξικό», απαντά ο Βασίλης, 43 ετών, ιδιωτικός υπάλληλος ύστερα από χρόνια ανεργίας. «Τι δουλειά, άντε να ζήσεις με 620 ευρώ...». Ο Ηλίας, άνεργος, δεν έχει ψηφίσει παρά μία φορά «στο χωριό μου, στην Τροιζηνία. Δεν ασχολούμαι. Η αλλαγή θα έρθει μόνο αν ο κόσμος ενωθεί. Αλλά δεν νομίζω να υπάρξει ποτέ αυτό. Μόνο το metal θα υπάρξει»...

Πλατεία Μεταξουργείου

«Το πιο επικό είναι οι εφτά μέρες εργασίας που θέλει ο Κούλης»​​​​​​

«Δεν θα ψηφίσω, από ιδεολογία. Δεν ξέρω τις διαφορές γιατί πλέον δεν με νοιάζει να ασχοληθώ με κανέναν τους» , Λουίζα - 37 ετών

Αδιάφορος για τις εκλογές είναι ο Μιχάλης, 19 χρόνων, που μοιράζει φυλλάδια στην πλατεία του Μετρό στο Γκάζι. «Δεν έχω ιδέα, δεν με νοιάζει, δεν θα ψηφίσω. Η ψήφος μου δεν θα κάνει τη διαφορά. Τα πράγματα δεν αλλάζουν όποιος και να είναι στην εξουσία». Ο Βαγγέλης, 43 ετών, έχει μελετήσει τα προγράμματα των δύο κομμάτων και διχάζεται «ανάμεσα σε Ν.Δ. και ΣΥΡΙΖΑ». Η σύντροφός του, η Λουίζα, είναι 37: «Δεν θα ψηφίσω, από ιδεολογία. Δεν ξέρω τις διαφορές γιατί πλέον δεν με νοιάζει να ασχοληθώ με κανέναν τους».

Πιο ενημερωμένη είναι η 21χρονη Ελενα. «Τις βασικές διαφορές ανάμεσα σε Ν.Δ. και ΣΥΡΙΖΑ τουλάχιστον ιδεολογικά τις ξέρω. Για ΦΠΑ και υγεία δεν ξέρω τι έχουν πει, αλλά υποθέτω τα κλασικά, ότι θα τα κάνουν όλα καλύτερα. Το πιο επικό είναι οι εφτά μέρες εργασίας που θέλει ο Κούλης. Δεν ξέρω ακόμα, αλλά θα ψηφίσω ΣΥΡΙΖΑ για να μη βγει Ν.Δ.».

Στο ίδιο κλίμα κινούνται ο Μάριος και ο Αλέξης, 28 και 25 ετών, που ξέρουν πολύ επιγραμματικά τις θέσεις των δύο κομμάτων – κυρίως ότι ο Μητσοτάκης θα κάνει απολύσεις στο Δημόσιο. «Ν.Δ. δεν ψηφίζω σίγουρα, ΣΥΡΙΖΑ ίσως τους δώσω άλλη μια ευκαιρία, αλλιώς θα ψηφίσω κάτι μικρότερο», μας λέει ο Αλέξης.

Ενημερωμένη κυρίως για τα εργασιακά είναι η Ελευθερία, 46 ετών, εκπαιδευτικός, που δηλώνει ψηφοφόρος του ΚΚΕ. «Ο Μητσοτάκης θα μειώσει τον ΦΠΑ και τους φόρους των επιχειρήσεων για να τονώσει την επιχειρηματικότητα. Ετσι θεωρεί ότι θα έρθουν επενδύσεις και θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας.

Θα καταργήσει επίσης τα επιδόματα. Ο Τσίπρας θέλει να αυξήσει τον κατώτατο μισθό και θα κάνει προσλήψεις στο Δημόσιο, ενώ η Ν.Δ. θα κάνει απολύσεις. Επίσης η Ν.Δ. λέει ότι οι εργαζόμενοι που θέλουν να αυξήσουν τα εισοδήματά τους θα μπορούν να δουλεύουν παραπάνω σε συνεννόηση με τον εργοδότη τους».

Πλατεία Γεννηματά, Καμίνια

«Κατά βάση και οι δύο τα ίδια υπόσχονται»​​​​​​

«Είμαι 30 χρόνων, κάνω δύο δουλειές, με 540 μισθό, για να τα βγάλω πέρα και πάλι χρωστάω. Γιατί να κάτσω να ακούσω τις ομιλίες τους και τις προεκλογικές τους υποσχέσεις;», Κατερίνα - Σερβιτόρα

Βρεθήκαμε στην πλατεία Γεννηματά, στο κέντρο των Καμινίων, μία από τις κατεξοχήν εργατικές γειτονιές του Πειραιά. Με το αίσθημα της ματαίωσης να κυριαρχεί, το ζήτημα για τους περισσότερους δεν είναι αν θα πάνε να ασκήσουν τα εκλογικά τους δικαιώματα ή όχι, αλλά πως, όποιος και αν βγει, την επόμενη μέρα της 7ης Ιουλίου δεν θα υπάρξει ουσιαστική διαφορά.

Η κυρία Ξένια, συνταξιούχος, 69 ετών, δηλώνει απογοητευμένη από τη διακυβέρνηση των τελευταίων χρόνων. «Δεν χρειάζεται να γίνει debate για να βγάλουμε συμπεράσματα, τα έχουμε βγάλει από μόνοι μας. Εγώ τους βλέπω και τους δύο ίδιους. Ψέμα στο ψέμα. Ολοι λένε ότι θα μειώσουν τον ΕΝΦΙΑ, κανείς δεν λέει ότι θα τον καταργήσει. Κατά βάση και οι δύο τα ίδια υπόσχονται και ο χρόνος θα το δείξει».

Η Κατερίνα, εργαζόμενη σερβιτόρα πολλά χρόνια, είναι αβέβαιη αν θα ψηφίσει. «Τους θεωρώ και τους δύο ψεύτες. Θα μου κάνει κάποιος το μέλλον καλύτερο; Οχι. Αν έρθει ο Κυριάκος θα μου δώσει 50 ευρώ παραπάνω, να τα κάνω τι; Θα ζήσω αξιοπρεπώς; Είμαι 30 χρόνων, κάνω δύο δουλειές, με 540 μισθό, για να τα βγάλω πέρα και πάλι χρωστάω. Γιατί να κάτσω να ακούσω τις ομιλίες τους και τις προεκλογικές τους υποσχέσεις;» αναρωτιέται.

«Δεν ξέρω τις διαφορές, δεν ασχολούμαι, δεν νομίζω να πάω να ψηφίσω. Το μόνο που ξέρω είναι πως η Ν.Δ. θέλει να εφαρμόσει την εφταήμερη εργασία, το οποίο δεν με αγγίζει καν, γιατί έτσι και αλλιώς επτά μέρες τη βδομάδα δουλεύω», συμπληρώνει η 22χρονη Αναστασία.

Ολα τριγύρω άλλαξαν

Μαρίνου Ρήγου, επίκουρη καθηγήτρια, τμήμα ΜΜΕ ΕΚΠΑ

Τα κόμματα έχουν χάσει τη δύναμη που είχαν να κινητοποιούν μάζες υποστήριξης. Τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια, σε κλίμα έντονης πολιτικοποίησης, υπήρχε ο ενθουσιασμός της πολιτικής συμμετοχής. Ακολούθησε η περίοδος των «δικών μας παιδιών» και η κομματική υποστήριξη περισσότερο για χρησιμοθηρικούς, παρά για ιδεολογικούς λόγους. Οι κεντρικές προεκλογικές συγκεντρώσεις για πολλά χρόνια αποτελούσαν μέτρο πολιτικής ισχύος, εξ ου και η μεταφορά υποστηρικτών από άλλες εκλογικές περιφέρειες και ο σκηνοθετικός πολλαπλασιασμός του πλήθους.

Η κούραση του εκλογικού σώματος από τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις και κυρίως η μεγάλη οικονομική κρίση απομακρύνουν τους πολίτες από τα κόμματα, που έχουν πλέον σχεδόν χάσει τη δύναμη πελατειακής διαχείρισης των ψηφοφόρων, αφού καταρρέει οικονομικά το Δημόσιο.

Οι πολίτες γυρίζουν την πλάτη στα παραδοσιακά μεγάλα κόμματα που φέρουν την ευθύνη της καταστροφής, κατηγορούν τα συστημικά μέσα -όπως πλέον αποκαλούν τα παραδοσιακά μέσα- για τοξικότητα και προπαγάνδα και στρέφονται στα νέα μέσα και ειδικότερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Εκεί που στράφηκαν και οι πολιτικοί για άμεση επικοινωνία με το κοινό τους. Είναι εκεί που μεταφέρεται ο πολιτικός διάλογος, αλλά κυρίως η αντιπαράθεση, πολύ συχνά όχι με εποικοδομητικό τρόπο, αφού δεν είναι λίγες οι φορές που ο διάλογος εκπίπτει σε ύβρεις.

Και ο ρόλος των «χειροκροτητών» των συγκεντρώσεων μεταφέρεται στο ψηφιακό πεδίο, όπου από το Facebook περνά στο Instagram και τους influencers, αυτούς που με την ψηφιακή τους παρουσία μπορούν να επηρεάσουν το κοινό.

Στο σκηνικό θα πρέπει να προσθέσουμε λογαριασμούς προσώπων διατεταγμένης υποστηρικτικής υπηρεσίας, τα bots, λογαριασμούς μη φυσικών προσώπων που με αυτόματες διαδικασίες, προγραμματισμένες από φυσικά πρόσωπα, συμμετέχουν στον διάλογο και πολλαπλασιάζουν απόψεις, αλλά και τα trolls, τους λογαριασμούς που προκαλούν με τις θέσεις τους το κοινό.

Ενα σκηνικό μακριά από τις πλατείες των συγκεντρώσεων, σίγουρα με ένταση, αλλά συχνά πιο χειραγωγήσιμο, ευάλωτο στη διάδοση ψευδών ειδήσεων και πεδίο δημιουργίας μιας παραπλανητικής δημόσιας σφαίρας απειλητικής για τη δημοκρατία.

Αναμνήσεις με ζωντανές προεκλογικές εικόνες

Φταίει ο καύσωνας που λιώνει τον εγκέφαλό μας; Φταίει το συντριπτικό αποτέλεσμα των ευρωεκλογών που για πολλούς προδιαγράφει και το αποτέλεσμα των βουλευτικών; Πάντως, αποτελεί κοινή διαπίστωση πως αυτές οι εκλογές είναι οι πλέον βουβές σε σχέση με όλες τις άλλες εκλογικές αναμετρήσεις που έχουμε ζήσει τα μνημονιακά χρόνια – πολλώ δε αν τις συγκρίνουμε με πολωμένες εκλογές θερμών δεκαετιών, όπως αυτή του 1980.

Αμέσως μετά τη χούντα –όταν το ΚΚΕ νομιμοποιήθηκε και ο Τύπος ξαναβρήκε την ελευθερία του– οι εκλογές πήραν χαρακτήρα γιορτής του λαού, που επέζησε φιμωμένος στον γύψο επί επτά ολόκληρα χρόνια, με μεγάλες πολιτικές συγκεντρώσεις, που στη συνέχεια έλαβαν μορφή υπερθεάματος.

Οι εκλογές μέχρι τουλάχιστον τα μέσα της δεκαετίας του 1990 ήταν θορυβώδεις και έντονες, από τις πολιτικές αφίσες, τα πανό και τα συνθήματα στους τοίχους μέχρι το αυτοκίνητο που διέσχιζε με ντουντούκα τις γειτονιές για να αναγγείλει την ομιλία του τάδε υποψηφίου.

Ηταν ακόμα η εποχή που τα κόμματα πουλούσαν κουπόνια οικονομικής ενίσχυσης, οι πολίτες «σημαία, από νάιλον υψώνουμε σημαία πλαστική» και στο οικογενειακό τραπέζι οι πολιτικές συζητήσεις ήταν θυελλώδεις (μέχρις αλληλοσπαραγμού). Τα καφενεία ήταν χωρισμένα σε μπλε και πράσινα (με κάποια από αυτά να σερβίρουν ακόμα και τον καφέ σε κούπα με λογότυπο του κόμματος που υποστήριζαν).

«Οι λέξεις-κλειδιά της δεκαετίας του 1980, που δεν άφηναν κανέναν ασυγκίνητο, ήταν “αλλαγή” και “συμμετοχή”» δηλώνει στο «Βήμα της Κυριακής» (6.6.2010) ο Γ. Παναγιωτακόπουλος, συγκεντρωσιάρχης του Ανδρέα Παπανδρέου. «Υπήρχαν ασφαλώς συνθήματα που ακούγονταν μεθοδευμένα, καθώς ξέραμε πάνω κάτω το περιεχόμενο της ομιλίας του. Σε συγκεκριμένα σημεία, ένας πυρήνας 500 ατόμων, κυρίως της Νεολαίας του Κινήματος, τα προωθούσε στον κόσμο. Πολλά όμως τα φώναζε αυθόρμητα το πλήθος. Το περίφημο “Ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά” ήταν σύνθημα που ακούστηκε πρώτη φορά χωρίς κανέναν προγραμματισμό, στην προεκλογική συγκέντρωση της Πάτρας, το 1981. Ποιο να πρωτοθυμηθώ; “Αλλαγή, αλλαγή, λαϊκή συμμετοχή”, “Ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία”, “Λαός, ΠΑΣΟΚ, στην εξουσία”. Παλλόταν ο κόσμος. Τώρα δεν κατεβάζουμε πια συνθήματα, ενώ σε πολλά κόμματα τα βγάζουν επικοινωνιολόγοι».

Στις 6.30 το απόγευμα της 12ης Μαρτίου του 1990 –λίγες μέρες πριν από τις κρίσιμες βουλευτικές εκλογές της 8ης Απριλίου–, ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Ανδρέας Παπανδρέου, και ο πρόεδρος του Συνασπισμού, Χαρίλαος Φλωράκης, πήραν θέσεις στο αμφιθέατρο του Παντείου.

Πλήθος σημαντικών πολιτικών προσωπικοτήτων –ο πρωθυπουργός Ξενοφών Ζολώτας, ο πρώην πρωθυπουργός Τζαννής Τζαννετάκης, ο Αμερικανός και ο Σοβιετικός πρεσβευτής, υπουργοί, διπλωμάτες και βουλευτές– γέμιζαν την αίθουσα για να παρακολουθήσουν την πρώτη αντιπαράθεση των πολιτικών αρχηγών που θα μετέδιδαν ζωντανά τα δημόσια και τα ιδιωτικά κανάλια.

Ηταν το πρώτο ντιμπέιτ στην Ελλάδα και διοργανώθηκε από το Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου. Για να γίνει το πρώτο επίσημο ντιμπέιτ σε τηλεοπτικό στούντιο θα χρειαστεί να περάσουν έξι χρόνια: τα ξίφη τους διασταύρωσαν ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Κώστας Σημίτης και ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας Μιλτιάδης Εβερτ.

Την ίδια χρονιά οι Αθηναίοι θα δουν και το πρώτο τηλεοπτικό σποτ διά χειρός Ζακ Σεγκελά – ο μάγος της πολιτικής διαφήμισης διηγείται πώς ανέλαβε την καμπάνια της Μελίνας Μερκούρη για τον Δήμο της Αθήνας: «Ηρθα σε επαφή με τη Μελίνα έπειτα από αίτημα του Ζακ Λανγκ και του Φρανσουά Μιτεράν. Τότε δεν τη γνώριζα, αλλά ήμουν γοητευμένος, όπως όλοι όσοι την περιστοίχιζαν. Ηταν από τις γυναίκες που προηγούνταν της εποχής της τουλάχιστον 50 χρόνια. Η αλήθεια, ωστόσο, είναι πως έκανα μία από τις χειρότερες καμπάνιες μου, με αποτέλεσμα να χάσει».

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Επιστροφή στον δικομματισμό και τις αυτοδύναμες κυβερνήσεις
Η «Εφ.Συν.» αναλύει το εκλογικό αποτέλεσμα, συναντά τους ψηφοφόρους στα «κάστρα» των δύο μονομάχων και συνομιλεί με τους νεαρούς ψηφοφόρους.
Επιστροφή στον δικομματισμό και τις αυτοδύναμες κυβερνήσεις
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Ανιχνεύοντας τον ιό που προκαλεί μαζικές αλλεργίες για την κάλπη
Η «Εφ.Συν.» περπάτησε σε στέκια της πρωτεύουσας, ζήτησε και πήρε γνώμες (δυνάμει...) ψηφοφόρων και παρουσιάζει μια ανθολογία απαντήσεων ικανών (;) να διαφωτίσουν σχετικά την κατάσταση.
Ανιχνεύοντας τον ιό που προκαλεί μαζικές αλλεργίες για την κάλπη
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Οταν το συναίσθημα τροφοδοτεί την κάλπη
Οργή, θυμός, θλίψη, φόβος, ελπίδα επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά τις εκάστοτε κομματικές προτιμήσεις μας. Από τον Αριστοτέλη μέχρι τις σύγχρονες σχολές κοινωνιολογίας η συγκίνηση μελετάται ως καθοριστικός...
Οταν το συναίσθημα τροφοδοτεί την κάλπη
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Θα επιστρέψουν στην Ελλάδα τα παιδιά της;
Από το brain drain στο brain gain: Η διάθεση κονδυλίων στην έρευνα «μαγνήτισε» νέους Ελληνες επιστήμονες που είχαν μεταναστεύσει στο εξωτερικό. Μπορούμε να μιλάμε για ανάσχεση του φαινομένου που στέρησε τη...
Θα επιστρέψουν στην Ελλάδα τα παιδιά της;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας