Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενα απότομα γερασμένο κυβερνητικό κόμμα

Τα δημογραφικά στοιχεία του exit poll περιγράφουν την ήττα του ΣΥΡΙΖΑ σε όλες τις κοινωνικές ομάδες που είχαν συγκροτήσει την υπό ευρεία έννοια συμμαχία στην οποία εδράστηκε η εκλογική του κυριαρχία και στις τρεις αναμετρήσεις του 2015

EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενα απότομα γερασμένο κυβερνητικό κόμμα

  • A-
  • A+

Οι ευρωεκλογές της περασμένης Κυριακής σημαδεύτηκαν από την ευρεία νίκη της Νέας Δημοκρατίας, με διαφορά 9,3% από τον ΣΥΡΙΖΑ (33,1% προς 23,8%), τη μεγαλύτερη στα χρονικά των ευρωεκλογών.

Η ριζική αυτή ανατροπή των εκλογικών συσχετισμών σε σχέση με το 2015 προέκυψε ωστόσο όχι τόσο από την αναμφισβήτητη ανάκαμψη των ποσοστών της αξιωματικής αντιπολίτευσης (+5% σε σχέση με τον Σεπτέμβριο του 2015) όσο από την υπερδιπλάσια σε έκταση πτώση των ποσοστών του κυβερνώντος κόμματος (-11,7%), το οποίο έλαβε το χαμηλότερο ποσοστό του από τον Ιούνιο του 2012.

Η επικράτηση αυτή της Ν.Δ. είχε άλλωστε προδιαμορφωθεί και με ελαφρώς υψηλότερη διαφορά (περίπου 38%-26%, σύμφωνα με το exit poll) από τους ψηφοφόρους οι οποίοι είχαν αποφασίσει από καιρό την εκλογική τους προτίμηση.

Ευρωεκλογές 2019: ανατροπή των εκλογικών συσχετισμών του ΣΥΡΙΖΑ

Περιορίστηκε όμως από όσους αποφάσισαν την τελευταία εβδομάδα (30% του εκλογικού σώματος), οι οποίοι έδωσαν στα δύο κόμματα παραπλήσια ποσοστά (20% έναντι 22%), γεγονός που φαίνεται να συνδέεται κυρίως με την πολιτική τους προέλευση.

Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με την αναλυτική δομή της ψήφου, η εικόνα του ΣΥΡΙΖΑ δεν εμφανίζεται απλώς συρρικνωμένη, αλλά εντελώς τραυματισμένη. Ως προς τις ηλικίες, οι απώλειές του καταγράφονται πάνω από 11% σε όλες τις κατηγορίες μέχρι των 64 ετών, με έμφαση στις προνομιακές για εκείνον παραγωγικές ηλικίες των 35-55 (13%-15%) και μόνο στην ομάδα των άνω των 65 η πτώση αυτή περιορίστηκε στο 4%.

Η περιορισμένη συσπείρωση του ΣΥΡΙΖΑ (58%) όχι μόνο δεν συνοδεύτηκε από διαρροές προς τα αριστερά, αλλά δεν φαίνεται να δέχεται και σημαντικές πιέσεις από τον χώρο του ΚΙΝ.ΑΛΛ., ενώ τα πολλαπλά κέρδη της Ν.Δ. από όλο το πολιτικό φάσμα θυμίζουν εν πολλοίς τις αντίστοιχες επιτυχίες του ΣΥΡΙΖΑ στις αναμετρήσεις του 2015, με τα εκλογικά ρεύματα ανεστραμμένα

Το αποτέλεσμα ήταν η υπερεκπροσώπηση του ΣΥΡΙΖΑ να περιορίζεται πλέον κυρίως στους ψηφοφόρους άνω των 55, δίνοντας την εικόνα ενός κυβερνώντος κόμματος που γέρασε απότομα μέσα σε μια τετραετία και απέχει πολύ από τον εκφραστή της επερχόμενης ελπίδας των αρχών του 2015.

Εντελώς αντίστοιχα ήταν τα κέρδη της Νέας Δημοκρατίας, η οποία στις νεαρές ηλικίες ενισχύθηκε κατά 9% περίπου (και κατά 11,5% στους φοιτητές) έναντι μόλις 1% στους άνω των 65, όπου εν τούτοις εξακολουθεί να καταγράφει το ισχυρότερο ποσοστό της (43%). Ετσι, πλειοψήφησε πλέον σε όλες τις ηλικιακές κατηγορίες, επιτυγχάνοντας μια εντυπωσιακή για τα δικά της ιστορικά δεδομένα ηλικιακή πολυσυλλεκτικότητα, παρόμοια ίσως μόνο εκείνης της περιόδου 1989-1990.

Ακόμα πιο έντονες ωστόσο ήταν οι επιπτώσεις στην κοινωνική δομή της εκλογικής βάσης του ΣΥΡΙΖΑ, καθώς οι απώλειές του αλλοίωσαν εντελώς την εικόνα της άλλοτε πλειοψηφίας του 2015. Από όλες τις επαγγελματικές κατηγορίες, η επιρροή του παρέμεινε σε σχετικώς υψηλά επίπεδα (αλλά και πάλι περί το 26-29%) μόνο στους ανέργους (τη μόνη ομάδα όπου υπερίσχυσε της Νέας Δημοκρατίας, παρότι και πάλι με απώλειες 14%), στους δημοσίους υπαλλήλους, στους συνταξιούχους και στις νοικοκυρές, διασώζοντας εν μέρει στις τελευταίες την επιρροή που είχε εμφανίσει για πρώτη φορά τον Σεπτέμβριο του 2015.

H εικόνα του ΣΥΡΙΖΑ δεν εμφανίζεται απλώς συρρικνωμένη, αλλά εντελώς τραυματισμένη

Σε όλες τις υπόλοιπες ομάδες του εκλογικού σώματος η επιρροή του κινήθηκε περί το 20% ή και ακόμη χαμηλότερα στην περίπτωση των αγροτών (18%), στους οποίους τον Σεπτέμβριο του 2015 και μετά την καμπή του δημοψηφίσματος, ο ΣΥΡΙΖΑ είχε επιτύχει μια προσωρινή ανατροπή επικρατώντας για πρώτη φορά, έστω και οριακά, της Ν.Δ. Το κύριο πλήγμα όμως ο ΣΥΡΙΖΑ το υπέστη στην κατηγορία των μισθωτών του ιδιωτικού τομέα, την άλλοτε ισχυρότερη γι’ αυτόν στο σύνολο των απασχολουμένων, με μια εμφατική πτώση κατά 15%, γεγονός που σίγουρα κλονίζει πολιτικά και κοινωνικά τον ρόλο του ως κυβέρνησης.

Ολα τα παραπάνω περιγράφουν την ήττα του ΣΥΡΙΖΑ σε όλες τις κοινωνικές ομάδες που είχαν συγκροτήσει την υπό ευρεία έννοια συμμαχία στην οποία εδράστηκε η εκλογική του κυριαρχία και στις τρεις αναμετρήσεις του 2015. Ομοίως σημαντική ήταν η συρρίκνωση της δύναμής του και στους ελεύθερους επαγγελματίες, στους οποίους άλλωστε παραδοσιακά κατέγραφε τα χαμηλότερα ποσοστά του μεταξύ των επαγγελματιών.

Από πού κέρδισε η Ν.Δ.

Από την άλλη πλευρά, πρέπει πάντως να επισημανθεί ότι και τα κέρδη της Ν.Δ. δεν ήταν καθόλου ομοιογενή ή ευθέως ανάλογα των απωλειών του ΣΥΡΙΖΑ. Εντοπίστηκαν κυρίως στους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα και στους ελεύθερους επαγγελματίες (κέρδη κατά 7%), με τα ποσοστά της να ανέρχονται στο 35% και 40% αντίστοιχα στα υψηλότερα εισοδήματα (πτυχιούχοι ΑΕΙ/ΤΕΙ), όπου η διαφορά της από τον ΣΥΡΙΖΑ κορυφώθηκε στο 25% και 15%.

Τα κέρδη της Ν.Δ. δεν ήταν καθόλου ομοιογενή ή ευθέως ανάλογα των απωλειών του ΣΥΡΙΖΑ

Σε όλες τις υπόλοιπες ομάδες του ενεργού πληθυσμού, τα ποσοστά της Ν.Δ. κυμάνθηκαν από 25% έως 33%, παραμένοντας μόνο στους ανέργους κάτω από 20%. Φαίνεται δηλαδή ότι παρά την εκλογική άνοδό της, η κοινωνική συνοχή στη βάση της Ν.Δ. παραμένει ώς έναν βαθμό το ζητούμενο εν όψει των επερχόμενων εθνικών εκλογών.

Η φθορά της κυβέρνησης είναι επίσης εμφανής και στη γεωγραφία της ψήφου, αφού τα ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ μόνο στην Κρήτη υπερέβησαν το 30%, γεγονός που όμως οφείλεται αποκλειστικά στο ποσοστό του Ηρακλείου (33,2%), επαληθεύοντας, έστω και σε αυτή τη συρρικνωμένη εκδοχή, τη μαζική απορρόφηση (και μέχρι τώρα διατήρηση) από τον ΣΥΡΙΖΑ ενός σημαντικού μέρους της παλαιάς εκλογικής βάσης του ΠΑΣΟΚ.

Είναι όμως γεγονός ότι η επικράτηση της Ν.Δ. σε δύο περιφέρειες της Κρήτης (Ρέθυμνο, Λασίθι) είναι ενδεικτική της συρρίκνωσης στην επιρροή του ΣΥΡΙΖΑ. Αλλωστε το αντίστοιχο ποσοστό του στην Αχαΐα (31,6%) δεν του ήταν αρκετό ούτε για να ξεπεράσει το 30% και στο σύνολο της Δυτικής Ελλάδας (29,9%), αλλά ούτε για να του εξασφαλίσει την πρωτιά, την οποία έχασε οριακά από τη Ν.Δ. (30,3%). Η τρίτη και τελευταία εκλογική περιφέρεια όπου ο ΣΥΡΙΖΑ ξεπέρασε το 30% ήταν η Αρτα, τόπος καταγωγής του Αλ. Τσίπρα, στην οποία σημείωσε το υψηλότερό του ποσοστό στην επικράτεια (34,8%).

Το Μακεδονικό

Αντιθέτως, στη Βόρεια Ελλάδα (πλην Ξάνθης και Ροδόπης) τα ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ υπέστησαν μια υποχώρηση κατά 9-15% σε όλες τις εκλογικές περιφέρειες, η οποία όμως εν τέλει δεν ήταν κατά πολύ μεγαλύτερη από τη συνολική 11,7% και η έκτασή της σε έναν βαθμό εξηγείται από την αντίστοιχη συμπαγή άνοδο που είχε παρουσιάσει ο ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015, σε αντίθεση με την πτώση των ποσοστών του τότε στην υπόλοιπη χώρα.

Από την άλλη πλευρά, η αποτυχία του στις περιφερειακές εκλογές σε Αν. Μακεδονία-Θράκη και Κ. Μακεδονία (με ποσοστά περί το 12%) πρέπει κυρίως να αναζητηθεί στην επιλογή και την προβολή των υποψηφιοτήτων, κάτι που π.χ. δεν συνέβη στη Δυτική Μακεδονία, την «κοιτίδα» του Μακεδονικού, όπου τα ποσοστά του Θ. Καρυπίδη δεν απείχαν από την κομματική επιρροή του ΣΥΡΙΖΑ. Ως εκ τούτου, η διαμαρτυρία προς τον ΣΥΡΙΖΑ για τη Συμφωνία των Πρεσπών δεν φάνηκε να έχει ιδιαίτερο αντίκρισμα σε αυστηρά τοπικό επίπεδο.

Το κύριο πλήγμα ο ΣΥΡΙΖΑ το υπέστη στην κατηγορία των μισθωτών του ιδιωτικού τομέα, την άλλοτε ισχυρότερη γι’ αυτόν στο σύνολο των απασχολουμένων, με μια εμφατική πτώση κατά 15%, γεγονός που σίγουρα κλονίζει πολιτικά και κοινωνικά τον ρόλο του ως κυβέρνησης. Η υπερεκπροσώπηση του ΣΥΡΙΖΑ περιορίζεται πλέον κυρίως στους ψηφοφόρους άνω των 55, δίνοντας την εικόνα ενός κυβερνώντος κόμματος που γέρασε απότομα μέσα σε μια τετραετία και απέχει πολύ από τον εκφραστή της επερχόμενης ελπίδας των αρχών του 2015

Αξίζει εν τούτοις να σημειωθεί η κάθετη υποχώρηση της επιρροής του ΣΥΡΙΖΑ στις νεαρές ηλικίες (17-34) στη Βόρεια Ελλάδα, στα επίπεδα του 15%, ενώ διατηρήθηκε περί το 23% στους άνω των 55. Γεγονός που σημαίνει ότι οι τοπικές επιπτώσεις του Μακεδονικού φάνηκε να είναι εντονότερες σε αυτή την κατηγορία, η οποία στην ίδια περιοχή έδωσε τα ισχυρότερα ποσοστά της Χρυσής Αυγής (9%) αλλά και του ΜέΡΑ25 (5%).

Από την πλευρά της η Ν.Δ. μόνο στην Κρήτη και στο Ιόνιο έμεινε κάτω από το 30%. Σε όλες τις υπόλοιπες τα ποσοστά της κινήθηκαν από 30% έως 37% διατηρώντας μια ομοιογένεια που σε γενικές γραμμές είχε καταγραφεί και το 2015. Αλλωστε η αύξηση των δυνάμεών της στις περισσότερες διοικητικές περιφέρειες της χώρας ήταν σχεδόν ισορροπημένη, αφού κυμάνθηκε από 2% έως 5,5%.

Η μεγαλύτερη ωστόσο αύξησή της καταγράφηκε στη Θεσσαλία (6,6%) και κυρίως στην Αττική (6,4%). Ετσι στην περιφέρεια της πρωτεύουσας το συνολικό ποσοστό της ανήλθε στο 33,6%, ξεπερνώντας δηλαδή έστω και ελαφρώς τον εθνικό μέσο όρο της. Είναι η πρώτη φορά από το 1951 που το κυρίαρχο κόμμα της συντηρητικής παράταξης υπερεκπροσωπείται έστω και οριακά στην Αττική, κάτι που σηματοδοτεί την επέκταση της επιρροής της Ν.Δ. στα μεσαία αστικά στρώματα, κυρίως του Λεκανοπεδίου.

Σε αυτό ειδικά το σημείο, οι ευρωεκλογές του 2019 αποτελούν μια προέκταση της πολιτικής μεταστροφής της Αττικής που είχε καταγραφεί το 2015 στο δημοψήφισμα, σε αντίθεση με το 2012 όπου είχε αποτελέσει το επίκεντρο του εκλογικού σεισμού και την εμπροσθοφυλακή της αντιμνημονιακής ψήφου.

Το γεγονός πάντως ότι αυτή τη στιγμή τα δύο μεγαλύτερα κόμματα παρουσιάζουν μια απολύτως ισοσκελισμένη ψήφο μεταξύ Αττικής-επαρχίας μπορεί να θεωρηθεί επισφράγιση της εκλογικής αναστοίχισης και της εγκαθίδρυσης του νέου δικομματισμού, καθώς ο ισοσκελισμός αυτός (όπως και ο αντίστοιχος μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών) αποτελούσε ανέκαθεν ένδειξη βαθύτερων αλλαγών στο εκλογικό σώμα.

Σχετικά με την εσωτερική γεωγραφία της πρωτεύουσας, η κατανομή των ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ δεν παρουσίασε πλέον την έντονη κοινωνική διάταξη που είχε σχεδόν σταθεροποιηθεί από τον Ιούνιο του 2012. Πράγματι, τα ποσοστά του εντός του Λεκανοπεδίου κυμάνθηκαν από 22% στην εκλογική περιφέρεια του Βόρειου Τομέα της Β’ Αθηνών, φτάνοντας μόλις στο 27% στον Δυτικό Τομέα και τη Β’ Πειραιά, κατά 13-15% δηλαδή χαμηλότερα από τα αντίστοιχα ποσοστά του 2015 και 5% χαμηλότερα ακόμα και από τις ευρωεκλογές του 2014.

Αυτή η σημαντική υποχώρηση των ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ στις λαϊκές-εργατικές περιοχές της πρωτεύουσας αποτελεί ιδιαίτερα αξιοπρόσεκτο στοιχείο, δεδομένου ότι δεν συνοδεύτηκε από σημαντικές διαρροές του ΣΥΡΙΖΑ προς τα αριστερά, αλλά περισσότερο προς τα λοιπά κόμματα. Από την άλλη πλευρά, σημαντικά στις ίδιες περιοχές ήταν και τα κέρδη της Νέας Δημοκρατίας, σε επίπεδα 5-7%, όπως περίπου σε όλες τις (νέες) εκλογικές περιφέρειες της Αττικής, με κορυφαία την αύξηση κατά 8% στην Α’ Πειραιά.

Kύμα διαμαρτυρίας

Η ομοιογένεια αυτή της αύξησης δείχνει ότι το κύμα διαμαρτυρίας έναντι του ΣΥΡΙΖΑ, το οποίο εισέπραξε η αξιωματική αντιπολίτευση, προήλθε σχεδόν ισόρροπα από όλα τα κοινωνικά στρώματα, με αποτέλεσμα να αμβλύνει κάπως τη μεσοαστική διάταξη της ψήφου της, όπως αυτή είχε καταγραφεί το 2012-2015, χωρίς όμως ακόμα να σηματοδοτεί μια εισχώρηση στα λαϊκά στρώματα αντίστοιχη με την προ κρίσης εποχή.

Χαρακτηριστικό είναι ότι σε σχέση με το 2009, δηλαδή με δύο σχεδόν ισοδύναμα ποσοστά στο σύνολο της χώρας, το ποσοστό της Ν.Δ. είναι μεν αυξημένο κατά 5,5% στο σύνολο της Αττικής, αλλά με την αύξηση αυτή να είναι μόλις 2% στη Β’ Πειραιά, ενώ να φτάνει στο 10% στον Βόρειο Τομέα.

Τα μόνα ίσως ευοίωνα στοιχεία για τον ΣΥΡΙΖΑ έγκεινται στο ότι η περιορισμένη συσπείρωσή του (58%) όχι μόνο δεν συνοδεύτηκε από διαρροές προς τα αριστερά (παρά μόνο αν ως τέτοια θεωρηθεί η μετακίνηση προς το ΜέΡΑ25 του Γ. Βαρουφάκη), αλλά δεν φαίνεται να δέχεται και σημαντικές πιέσεις από τον χώρο του ΚΙΝ.ΑΛΛ., η εκλογική δομή του οποίου (ξεπέρασε το 10% στους άνδρες άνω των 55 ετών, αλλά υπολείφτηκε του 6% σε όλους ψηφοφόρους κάτω των 34) δεν φαίνεται να απειλεί τη θέση του ΣΥΡΙΖΑ ως έτερου πόλου του «μετά σεισμόν» δικομματισμού.

Οι ευρωεκλογές του 2019, ύστερα από 4 χρόνια απουσίας εκλογικών διαδικασιών (και κυβερνητικής «σταθερότητας»), παρότι αναμέτρηση χωρίς το διακύβευμα της διακυβέρνησης, δεν χαρακτηρίζονταν από χαλαρή ψήφο, αλλά αντιθέτως από μια «σκληρή» τιμωρητική και συσσωρευτική αντίδραση των εκλογέων έναντι του ΣΥΡΙΖΑ, αντίστοιχη αλλά προς την ανάποδη κατεύθυνση με αυτήν που τον οδήγησε στην εξουσία το 2015, ενώ αυτή τη φορά την υπέστη.

Μάλιστα τα πολλαπλά κέρδη της Ν.Δ. από όλο το πολιτικό φάσμα θυμίζουν εν πολλοίς τις αντίστοιχες επιτυχίες του ΣΥΡΙΖΑ στις αναμετρήσεις του 2015, με τα εκλογικά ρεύματα ανεστραμμένα. Κατά αυτή την έννοια και σε συνδυασμό με τον καταποντισμό των ΑΝ.ΕΛΛ., οι ευρωεκλογές του 2019 δίνουν έντονα την εικόνα μιας συνολικής καταδίκης του (πρώην) «αντιμνημονιακού» μπλοκ, ίσως και μιας πολιτικής ρεβάνς του δημοψηφίσματος του 2015.

Ωστόσο σε όλη την προηγούμενη ανάλυση πρέπει να ληφθούν υπόψη η περιορισμένη συμμετοχή (όπως και τον Σεπτέμβριο του 2015, γεγονός που σχετικοποιεί τις συγκρίσεις), η ιδιαιτερότητα του χαρακτήρα των ευρωεκλογών, καθώς και των δυσμενών για τον ΣΥΡΙΖΑ αυτοδιοικητικών εκλογών. Η άμεση διενέργεια των εθνικών εκλογών σε έναν μήνα, αν και με έντονο χαρακτήρα επαναληπτικού γύρου (όπως εκείνες του Ιουνίου του 2012) παραμένει ανοιχτή ως προς τη διάψευση ή των επαλήθευση των παραπάνω τάσεων.

* δόκτωρ Πολιτικής Επιστήμης

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Επιστροφή στον δικομματισμό και τις αυτοδύναμες κυβερνήσεις
Η «Εφ.Συν.» αναλύει το εκλογικό αποτέλεσμα, συναντά τους ψηφοφόρους στα «κάστρα» των δύο μονομάχων και συνομιλεί με τους νεαρούς ψηφοφόρους.
Επιστροφή στον δικομματισμό και τις αυτοδύναμες κυβερνήσεις
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Ανιχνεύοντας τον ιό που προκαλεί μαζικές αλλεργίες για την κάλπη
Η «Εφ.Συν.» περπάτησε σε στέκια της πρωτεύουσας, ζήτησε και πήρε γνώμες (δυνάμει...) ψηφοφόρων και παρουσιάζει μια ανθολογία απαντήσεων ικανών (;) να διαφωτίσουν σχετικά την κατάσταση.
Ανιχνεύοντας τον ιό που προκαλεί μαζικές αλλεργίες για την κάλπη
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Οταν το συναίσθημα τροφοδοτεί την κάλπη
Οργή, θυμός, θλίψη, φόβος, ελπίδα επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά τις εκάστοτε κομματικές προτιμήσεις μας. Από τον Αριστοτέλη μέχρι τις σύγχρονες σχολές κοινωνιολογίας η συγκίνηση μελετάται ως καθοριστικός...
Οταν το συναίσθημα τροφοδοτεί την κάλπη
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Λένε αλήθεια οι δημοσκοπήσεις;
Αλήθειες και ψέματα των μετρήσεων κοινής γνώμης λοιπόν, το ενδιαφέρον και πολυσύνθετο θέμα που συζητήσαμε στο πλαίσιο του debate της «Εφ.Συν.» με τους Θωμά Γεράκη, διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας MARC και...
Λένε αλήθεια οι δημοσκοπήσεις;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας