• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    23°C 19.2°C / 24.7°C
    1 BF
    56%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 20.6°C / 23.8°C
    2 BF
    74%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.7°C / 24.4°C
    1 BF
    71%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    1 BF
    88%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.9°C / 17.9°C
    0 BF
    82%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.5°C / 21.0°C
    1 BF
    79%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.3°C / 17.6°C
    2 BF
    82%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.5°C / 22.5°C
    1 BF
    75%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.6°C / 24.1°C
    4 BF
    61%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    22°C 18.5°C / 21.9°C
    2 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.8°C / 23.4°C
    1 BF
    46%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.5°C / 23.5°C
    2 BF
    57%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.8°C / 24.8°C
    2 BF
    73%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.9°C / 19.5°C
    0 BF
    94%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    24°C 18.5°C / 25.6°C
    1 BF
    62%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.2°C / 23.8°C
    2 BF
    48%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.8°C / 24.9°C
    0 BF
    67%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 22.7°C / 22.7°C
    2 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.7°C / 22.3°C
    1 BF
    98%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    0 BF
    90%
AP Photo
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μέσα σ’ ένα βαρύ «χειμώνα», η μνήμη εκείνης της «Ανοιξης»

  • A-
  • A+
Το μόνο για το οποίο μπορώ να μιλήσω με βεβαιότητα είναι ότι οι ουτοπίες, οι εγγεγραμμένες στον οντολογικό πυρήνα της Αριστεράς, είναι απολύτως αναγκαίες για να τεθεί το στοίχημα της αλλαγής του κόσμου στην προοπτική της ισότητας και της ελευθερίας.

1. Ο όρος «Ανοιξη της Πράγας» περιγράφει τη βραχύβια απόπειρα να πραγματοποιηθεί μια ουτοπία: η ουτοπία της αυτομεταρρύθμισης μιας ολοκληρωτικής πολιτικής μορφής, μέσα στην οποία ασφυκτιούσε και παραμορφωνόταν το αίτημα για την καθολική, κοινωνική και ανθρώπινη χειραφέτηση. Η απόπειρα κράτησε λίγους μήνες –από τις 5 του Γενάρη έως τις 21 Αυγούστου του 1968, οπότε και κατεστάλη βιαίως από τα σοβιετικά τανκς, χαρακτηρισμένη ως «αντεπανάσταση».

Η νικηφόρα καταστολή αμαύρωσε την υπόσχεση του κομμουνισμού γεννώντας ζόφο. Η ηττημένη ουτοπία παρήγαγε ιδέες, αισθήματα, προσδοκίες, θετικές πολιτικές αποκρυσταλλώσεις. Για πολλούς, από εκείνη την ουτοπία δεν απομένει παρά το ανάθεμα στον σταλινισμό.

Αλλά υπήρξε κάτι πιο σημαντικό και διαρκές: Η κατάφαση στην ανανέωση της κομμουνιστικής προοπτικής. Μια φίλη, που εκείνη την εποχή σπούδαζε στην Πράγα, μου υπενθύμισε ένα από τα συνθήματα των «αντεπαναστατών»: «Λένιν ξύπνα! Ο Μπρέζνιεφ τρελάθηκε».

Η ουτοπία όριζε το καταγωγικό της ίχνος στις παραδόσεις της Οκτωβριανής επανάστασης.

2. Απαιτείται ωστόσο μια διάκριση: Εκείνη η ουτοπία δεν ήταν η μεταφυσική ελπίδα και η παθητική ονειροπόληση μιας κοινωνίας ακινητοποιημένης μοιρολατρικά μέσα σ’ έναν ασφυκτικό πολιτικό έλεγχο. Ηταν η προβολή στο μέλλον τάσεων και προσδοκιών που παράγονταν και ενυπήρχαν στο παρόν της, έστω και υποφωτισμένες· με την αίσθηση ότι θα μπορούσαν να αποκτήσουν τον χαρακτήρα ενός πολιτικού σχεδίου μέσα από τη συλλογική δράση.

Μια δυνητική ουτοπία. Οι τάσεις υπήρχαν· όπως και το υλικό τους υπόβαθρο: όχι μόνο οι από τα πάνω πρωτοβουλίες του Κ.Κ., αλλά και ένα δυναμικό αμφισβήτησης, αναζητήσεων και ενθουσιασμού μέσα στη νεολαία, στην εργατική τάξη, στους διανοούμενους, παράγοντας κοινωνική κινητοποίηση για τη στήριξη του εγχειρήματος να συναρθρωθεί ο σοσιαλισμός με τη δημοκρατία.

3. Το να (ξανα)σκεφτούμε και να (ξανα)μιλήσουμε για την «Ανοιξη της Πράγας» -πέρα από μια τυπική επετειακή υπενθύμιση– σημαίνει λοιπόν να σκεφτούμε και να μιλήσουμε για τα ιστορικά, πολιτικά και ιδεολογικά «συμφραζόμενα» του όρου:

Για τον κυριαρχικό ρόλο της ΕΣΣΔ στο κομμουνιστικό κίνημα με όρους οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος, και όχι ιδεολογικής ηγεμονίας· για τις κοινωνικές ανισότητες και τα αυξανόμενα προνόμια της κομματικής /γραφειοκρατικής νομενκλατούρας· για τον απολύτως ανελαστικό χαρακτήρα της πολιτικής υπερδομής έναντι νέων κοινωνικών και πολιτισμικών διαφοροποιήσεων στο εσωτερικό εκείνων των κοινωνιών· για τον Σοσιαλισμό και τη σχέση του με τη Δημοκρατία· για τη δυνατότητα μιας νέας σύνθεσης ισότητας/ελευθερίας· για μια ανανεωμένη στρατηγική του κοινωνικού μετασχηματισμού· για νέες μορφές αυτοοργάνωσης και αυτόνομης συμμετοχής του κόσμου της εργασίας, στις διαδικασίες του.

Να σκεφτούμε ότι η «Ανοιξη της Πράγας» -και μέσω της ήττας της- υπήρξε το ιδρυτικό γεγονός του Ευρωκομμουνισμού.

Η αναμνημόνευση εκείνης της «Ανοιξης» έχει νόημα μόνο ως ένας τέτοιος πολιτικός αναστοχασμός, αρθρωμένος στις αντιφάσεις του παρόντος και στρατευμένος στον αγώνα εναντίον του αδυσώπητου ολοκληρωτισμού του σημερινού ομογενοποιημένου καπιταλιστικού στρατοπέδου.

4. Ποιους αφορά όμως σήμερα ένα τέτοιο διάβημα; Ας είμαστε ειλικρινείς: ελάχιστους. Ο ορίζοντας ενός «εξανθρωπισμένου καπιταλισμού» μοιάζει να είναι σήμερα το έσχατο όριο μιας στρατηγικής εγκλωβισμένης στο πεδίο της ευελιξίας και των προσαρμογών. Καμιά μαζική απελευθερωτική πρακτική δεν θέτει το ζήτημα ενός μεταρρυθμισμού αντικαπιταλιστικών μετασχηματισμών. Η ουτοπία της Πράγας δεν παράγει συγκίνηση, πάθος, βούληση για δράση.

Είναι σήμερα μια ουτοπία σε ύπνωση. Τα διακυβεύματά της απουσιάζουν εκκωφαντικά. Για να χρησιμοποιήσω μια καίρια φράση του Ελεφάντη, η φετινή επέτειος των 50 χρόνων από την «Ανοιξη της Πράγας» είναι η «επέτειος μιας απουσίας».

5. Μπορεί να υπάρξει μια επιστροφή αυτών των διακυβευμάτων, όχι ως τυπική διακήρυξη πίστης, αλλά ως κομβικών στοιχείων των πολιτικών μας αγώνων στο σήμερα; Μπορούν να αποτελέσουν ένα ιδεολογικό καταφύγιο στις συνθήκες του τωρινού παγκόσμιου φιλελεύθερου χειμώνα, που μέσα του θα ωριμάσουν στρατηγικές και πολιτικές πρακτικές ενός νικηφόρου «πολέμου θέσεων και ρήξεων» με το συνεχές της πραγμοποιημένης ζωής των ανθρώπων;

Πόσο μπορεί να διεγερθεί το φαντασιακό των νέων ανθρώπων από έννοιες που μοιάζουν να ανήκουν σε μια αρχαϊκή εποχή, ιδίως μετά τον οδοστρωτήρα του 1989; Δεν διαθέτω τις απαντήσεις. Το μόνο που μπορώ να προτείνω είναι την επιμονή σ’ έναν βολονταρισμό που θα επιμένει σταθερά και με σθένος στην επαναστατική ουτοπία του Σοσιαλισμού, εγκαθιστώντας την στο τωρινό πεδίο των αντιπαραθέσεων, επαναφέροντας διαρκώς στη συλλογική μνήμη τη δραστικότητά της.

Το μόνο για το οποίο μπορώ να μιλήσω με βεβαιότητα είναι ότι οι ουτοπίες, οι εγγεγραμμένες στον οντολογικό πυρήνα της Αριστεράς, είναι απολύτως αναγκαίες για να τεθεί το στοίχημα της αλλαγής του κόσμου στην προοπτική της ισότητας και της ελευθερίας. Επειδή είναι οι ίδιες οι κοινωνίες που δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς αυτές. Από αυτή τη σκοπιά, μπορώ ακόμα να νοσταλγώ την ηττημένη «Ανοιξη της Πράγας». Και να συμμετέχω στη συλλογική περηφάνια γι αυτήν.

*Πρώην πανεπιστημιακός, πρώην στέλεχος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ Εσωτερικού

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Από την καταστολή της Ανοιξης της Πράγας στην καπιταλιστική παλινόρθωση
Η βίαιη καταστολή της Ανοιξης της Πράγας από τα σοβιετικά τανκς έθεσε με τραγικό τρόπο τέλος στις ελπίδες των Τσεχοσλοβάκων για έναν ανθρωπινότερο σοσιαλισμό στη χώρα τους.
Από την καταστολή της Ανοιξης της Πράγας στην καπιταλιστική παλινόρθωση
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
«Λένιν ξύπνα, ο Μπρέζνιεφ τρελάθηκε»!
Η ουσία είναι μία: ενώ όλοι εμείς οι αριστεροί και «αριστεροί» εξακολουθούμε να χύνουμε μελάνι και δηλητήριο και να τρωγόμαστε για την Πράγα και όλες τις άλλες αιματηρές σοβιετικές «παρεμβάσεις», ο...
«Λένιν ξύπνα, ο Μπρέζνιεφ τρελάθηκε»!
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Εργατική εξουσία ή δικτατορία του κεφαλαίου;
50 χρόνια από την Ανοιξη της Πράγας: Πίσω από το φραστικό περιτύλιγμα της «δημοκρατικής αναγέννησης του σοσιαλισμού» κρυβόταν το αίτημα της επιστροφής στον καπιταλισμό.
Εργατική εξουσία ή δικτατορία του κεφαλαίου;
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η ανολοκλήρωτη Ανοιξη της Πράγας
Πριν 50 χρόνια, στρατιώτες από χώρες που ανήκαν στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας εισέβαλαν στην Τσεχοσλοβακία, για να καταστείλουν την «Ανοιξη της Πράγας». Οι κομμουνιστές ηγέτες των χωρών αυτών φοβούνταν ότι το...
Η ανολοκλήρωτη Ανοιξη της Πράγας
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Κόκκινοι μετανάστες στις Ηνωμένες Πολιτείες
Ενα συναρπαστικό έργο κοινωνικής Ιστορίας, το βιβλίο «Κόκκινη Αμερική» του Κωστή Καρπόζηλου, φωτίζει τους αγώνες της ελληνικής και ελληνοαμερικανικής Αριστεράς από τις αρχές του 20ού αιώνα έως και τη δεκαετία...
Κόκκινοι μετανάστες στις Ηνωμένες Πολιτείες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ριζοσπαστική Αριστερά έχει πολλά να διδαχθεί
Ο Γιάννης Μπαλαμπανίδης, διδάκτωρ Συγκριτικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, στο βιβλίο του «Ευρωκομμουνισμός: Από την κομμουνιστική στη ριζοσπαστική ευρωπαϊκή Αριστερά», καταθέτει μια υποδειγματικά...
Η ριζοσπαστική Αριστερά έχει πολλά να διδαχθεί

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας