Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Απόδραση στο μέλλον

Η κυβέρνηση χρειάζεται να κατεβεί στους πρόποδες του βουνού και να αρχίσει πάλι από την αρχή, παίρνοντας πιο μακρύ και σίγουρο μονοπάτι

Απόδραση στο μέλλον

  • A-
  • A+

Ας φανταστούμε έναν ορειβάτη που προσπαθεί να φτάσει μια ψηλή, απότομη και μέχρι τώρα απάτητη βουνοκορυφή. Εχει ξεπεράσει μεγάλες δυσκολίες και κινδύνους και έφτασε σε ψηλότερο σημείο από όλους τους προηγούμενους. Αλλά κάποια στιγμή φτάνει σ’ ένα σημείο όπου δεν είναι δύσκολο, αλλά αδύνατο να συνεχίσει. Αναγκάζεται, λοιπόν, να γυρίσει, να κατεβεί, να ψάξει άλλο μονοπάτι, μακρύτερο πιθανόν, που θα του επιτρέψει όμως να φτάσει στην κορυφή.

Αυτή την παραβολή χρησιμοποίησε ο Λένιν τον Φλεβάρη του 1922 για να περιγράψει την κατάσταση (1). Οι Μπολσεβίκοι είχαν κερδίσει τον εμφύλιο, αλλά αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν τη Νέα Οικονομική Πολιτική που πολλοί θεώρησαν προδοσία των αρχών του κόμματος. Η κάθοδος του ορειβάτη είναι πολύ πιο δύσκολη από την αναρρίχηση, συνεχίζει ο Λένιν.

Μοχθηροί αντίπαλοι φωνάζουν χαιρέκακα από κάτω «κοιτάχτε, θα γκρεμιστεί, του λέγαμε να μην επιΨχειρήσει αυτή την τρελή ανάβαση», ενώ άλλοι τον προτρέπουν να ξεχάσει τον κίνδυνο και να συνεχίσει προς σίγουρο θάνατο. Ευτυχώς, προσθέτει ο Λένιν ειρωνικά, ο ορειβάτης δεν μπορεί να ακούσει αυτούς τους «πραγματικούς φίλους». Αν τους άκουγε, θα πάθαινε ναυτία, και η «ναυτία δεν σε βοηθάει να έχεις καθαρό κεφάλι και σταθερό βήμα, ειδικά σε μεγάλο ύψος».

Σ’ ένα ανάλογο σημείο βρίσκεται η κυβέρνηση, ο ΣΥΡΙΖΑ και τα κοινωνικά κινήματα μετά την πραξικοπηματική συμφωνία. Χρειάζεται να κατεβεί στους πρόποδες του βουνού και να αρχίσει πάλι από την αρχή, παίρνοντας πιο μακρύ και σίγουρο μονοπάτι.

Ευθύνες θα καταλογιστούν αργότερα, ερευνητές θα χρησιμοποιήσουν τα πρόσφατα γεγονότα για να εξηγήσουν την παρακμή της ιδέας της Ευρώπης, οι πρωταγωνιστές θα γράψουν αναμνήσεις και απομνημονεύματα. Αυτή τη στιγμή ο απολογισμός δεν είναι προτεραιότητα. Αυτό που χρειάζεται, καθώς ο χρόνος πιέζει και οι γύπες πετάνε απειλητικά, είναι μια απόδραση στο μέλλον.

Από τη σκοπιά του μέλλοντος

Ας κάνουμε ένα νοητικό πείραμα που μας διδάσκει η «θεωρία των καταστροφών». Ας υποθέσουμε ότι το χειρότερο έχει συμβεί. Η αριστερή κυβέρνηση ανατράπηκε, οι πιο αντιδραστικές δυνάμεις επέστρεψαν στην εξουσία, η Ελλάδα έχει μετατραπεί στο πρώτο επίσημο προτεκτοράτο της νεοφιλελεύθερης Ευρώπης με μόνιμη αναστολή δικαιωμάτων και ελευθεριών.

Η Αριστερά έχει καταστραφεί για τουλάχιστον μια γενιά. Είμαστε λοιπόν στο τέλος της διαδρομής και κοιτώντας προς τα πίσω προσπαθούμε να διαπιστώσουμε τα κομβικά σημεία, τους κρίκους της αλυσίδας, που οδήγησαν στην καταστροφή για να προσπαθήσουμε να αποτρέψουμε τα χειρότερα.

Ο δικός μου κατάλογος είναι κάπως έτσι. Κάποιοι αριστεροί βουλευτές συνηθισμένοι στους γνωστούς «ναρκισσισμούς των μικρών διαφορών» που κατατρέχουν την Αριστερά κατηγορούν την κυβέρνηση για προδοσία. Οι νομιμόφρονες απαντούν με κατηγορίες για αποστασία και λιποτάκτες. Σύντομα η διένεξη χειροτερεύει, οι διαφωνούντες αποχωρούν ή εκδιώκονται και δημιουργούν νέο κόμμα. Στις επικείμενες εκλογές τα δύο κομμάτια εξαντλούνται σε αδελφοκτόνο πόλεμο. Ο ΣΥΡΙΖΑ έρχεται πρώτος, αλλά δεν μπορεί να δημιουργήσει κυβέρνηση. Οι δεξιοί και κεντρώοι οδηγούν σε νέες εκλογές, κερδίζουν και, με τη συμφωνία των Ευρωπαίων, βάζουν σε εφαρμογή πρόγραμμα περιθωριοποίησης και οιονεί απαγόρευσης της Αριστεράς.

Για να μην φτάσουμε στην καταστροφή πρέπει να αρχίσουμε την αποτρεπτική μας δράση από το πρώτο βήμα. Οι κατηγορίες να σταματήσουν, η διάσπαση να αποφευχθεί, αυτοί που χρησιμοποιώντας τη δήθεν «επιστημονική» τους γνώση υποστηρίζουν ανύπαρκτα πλάνα και συνθήματα που πείθουν μόνο τους ήδη πιστούς να μάθουν τη σημασία της σιωπής. Και ταυτόχρονα να ξεκινήσουμε την απόδραση στο μέλλον.

Αφήγημα, κυβέρνηση, κίνημα

Μια τέτοια απόδραση έχει τρία συστατικά. Ενα νέο αφήγημα, μια επανακατανομή και επανακατεύθυνση των κυβερνητικών πρωτοβουλιών, τέλος επιστροφή στην κοίτη, την πηγή της δύναμης της Αριστεράς, τα κοινωνικά κινήματα.

1. Το νέο αφήγημα για την ιδεολογική και πολιτική ταυτότητα της Αριστεράς πρέπει να είναι απλό, καθαρό και εφαρμόσιμο. Θα το ονόμαζα έναν ορίζοντα ισότητας και δημοκρατίας. Ο ορίζοντας αποτελεί διαχωριστική γραμμή, όσο την πλησιάζουμε τόσο απομακρύνεται. Παραμένει ανοικτός και άπιαστος, αλλά οδηγεί σαν φάρος την καθημερινή μας πρακτική. Αποτελεί, λοιπόν, ένα είδος «κανονιστικής» ιδέας. Κάθε επιμέρους εφαρμογή της ανοίγεται σε παραπέρα βάθεμα, αλλάζοντας και τον στρατηγικό στόχο και το υποκείμενο.

Η μορφή του ορίζοντα έχει για περιεχόμενο το αξίωμα ισότητας και τη δημοκρατία. Ισότητα σημαίνει ότι όλοι μετράμε ένα και κανένας πάνω από ένα. Η Αριστερά το εξειδικεύει και το βαθαίνει. Πρώτο μέλημα της αριστερής διακυβέρνησης είναι η συνεχής μείωση της ανισότητας, το κλείσιμο της ψαλίδας. Η κοινωνική δικαιοσύνη, δηλαδή ο πόλεμος κατά της ανισότητας, αναδύει και την ελευθερία με την έννοια της αυτονομίας. Δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς ισότητα ούτε ισότητα χωρίς ελευθερία.

Δεύτερο, δημοκρατία. Ο νεοφιλελευθερισμός υποτάσσει την πολιτική στην οικονομία, τη δημοκρατική αντιπαράθεση στην «επιστημονική» αλήθεια. Οι επιθυμίες των αγορών και των δανειστών επιβάλλονται στους λαούς και οι κυβερνήσεις μεταβάλλονται σε δικαστικούς κλητήρες ξένων και ντόπιων δανειστών και τραπεζιτών. Η δημοκρατία των αντιπροσωπευτικών θεσμών έγινε αναιμική, ντεκαφεϊνέ. Πρέπει, λοιπόν, να επαναπολιτικοποιήσουμε και εκδημοκρατίσουμε την πολιτική. Η δημοκρατία επεκτείνεται από την κεντρική πολιτική σκηνή στην οικονομία, την κοινωνία, τον πολιτισμό, την παρέα και ταυτόχρονα μεταμορφώνεται, γίνεται μορφή, είδος ζωής. Η εκπροσώπηση και ανάθεση σε αντιπροσώπους και θεσμούς συμπληρώνεται από μορφές άμεσης δημοκρατίας.

Δεν θα υπάρξει βέβαια κάποια στιγμή που θα αναφωνήσουμε «Φτάσαμε, έχουμε ισοδημοκρατία, πετύχαμε». Ο ορίζοντας δεν είναι μια ουτοπία που αναβάλλεται για το μέλλον. Υπάρχει εδώ και τώρα, ενσωματωμένος σε κάθε σχέση, σε κάθε αγώνα, σε κάθε νίκη, ακόμη και στις αποτυχίες μας.

2. Μια αριστερή κυβέρνηση δεν θα βρει πόρους και συμμάχους στο μεγάλο κεφάλαιο. Πρέπει επομένως να στραφεί προς τη μεγαλύτερη δεξαμενή οργάνωσης και φαντασίας, το ανθρώπινο δυναμικό της χώρας. Η συντακτική δύναμη βρίσκεται στη δύναμη κοινωνικής του αναπαραγωγής ενός λαού. Αυτή λοιπόν η κυρίαρχη δύναμη είναι ο πόρος και το όπλο της αριστερής κυβέρνησης. Εχουμε μια εξαιρετικά μορφωμένη μα άνεργη νέα γενιά.

Προτεραιότητα είναι λοιπόν η ενίσχυση συνεταιριστικών και συλλογικών πρωτοβουλιών, start ups στην κοινωνική οικονομία και αλληλεγγύη, η βοήθεια στις επιχειρηματικές πρωτοβουλίες νέων, η έξυπνη και δημιουργική κινητοποίηση της κοινωνικής φαντασίας και αυτο-οργάνωσης. Κυβερνητικές πολιτικές, πόροι και στελέχη πρέπει να ανασυνταχτούν και να στρατευθούν στην κρίσιμη προσπάθεια ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας.

3. Η Αριστερά βρίσκεται στην κυβέρνηση γιατί ο κόσμος που αντιστάθηκε τα τελευταία πέντε χρόνια την υιοθέτησε τον Γενάρη. Το επόμενο μεγάλο βήμα στην άτυπη συνεργασία κυβερνώσας Αριστεράς και λαού έγινε στο δημοψήφισμα. Η ηγεμονική διαίρεση της κοινωνίας με το «Οχι» έχει δημιουργήσει τις προϋποθέσεις μιας έντονης και μόνιμης σύμπλευσης πρωτοβουλιών από τα πάνω και κινητοποίησης από τα κάτω.

Παρά την υποχώρηση μπροστά στις απειλές των δανειστών, η Αριστερά βρίσκεται σε πιο στενή σχέση με τον κόσμο της δουλειάς, τα λαϊκά στρώματα, τους άνεργους και τους νέους από οποιαδήποτε άλλη στιγμή της Μεταπολίτευσης. Το «Οχι» έχει αφήσει μεγάλη παρακαταθήκη θεσμικής και αυθόρμητης συμπόρευσης κυβέρνησης και δήμου, αντιπροσωπευτικής και άμεσης δημοκρατίας. Ανοιγμα λοιπόν του κόμματος στην κοινωνία και μαθητεία σ’ αυτούς που μας έφεραν μέχρι εδώ.

Αλλά ας μείνουμε στο πείραμα. Από τη σκοπιά του μέλλοντος, ο συνδυασμός των τριών κατευθύνσεων οδήγησε σε μια δεκαετία αριστερής κυβέρνησης που ανόρθωσε την Ελλάδα και άλλαξε την Ευρώπη. Αυτά λέει η αισιοδοξία της σκέψης. Θα την ακολουθήσει η δύναμη της θέλησης;

(1) Λένιν, «Notes of a Publicist», Collected Works, Τόμος 33, Μόσχα 1966, 204-7.

* Καθηγητής της Νομικής, πρώην αντιπρύτανης και διευθυντής του Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών Ερευνών στο Κολέγιο Μπίρκμπεκ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου

 

ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Πολιτικός πανικός
Μέχρι το τέλος της δεύτερης αξιολόγησης, η βασική αντιπολιτευτική γραμμή ήταν «εκλογές, παραιτηθείτε, φύγετε», μια συνολική αντιπαράθεση με την κυβέρνηση. Μετά υπήρξε διαφοροποίηση. Εχουμε μετάθεση από τη...
Πολιτικός πανικός
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Οι ιστορικοί κύκλοι και η «ελληνική άνοιξη»
Οι επερχόμενες εκλογές έχουν χαρακτηριστεί από πολλούς «ιστορικές» για την Ελλάδα, την Ευρώπη και τον κόσμο. Υπερβολές θα μου πείτε, συνηθισμένη ρητορεία προεκλογικής καμπάνιας. Αναντίρρητα οι απόψεις αυτές...
Οι ιστορικοί κύκλοι και η «ελληνική άνοιξη»
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Εξουσία ή κυβέρνηση;
Η Ελλάδα του 2019 είναι ασύγκριτα καλύτερη από την Ελλάδα του 2014. Πολλές επιτυχίες, αλλά και ήττες. Θα παλέψουμε για την απαραίτητη δεύτερη τετραετία, για να βάλουμε τον ΣΥΡΙΖΑ στην πρωτοπορία της ολικής...
Εξουσία ή κυβέρνηση;
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Η επιστροφή του κοινωνικού κράτους
Τα σχέδια της Αριστεράς για τα κοινωνικά δικαιώματα δείχνουν το βαθύ χάσμα που τη χωρίζει από τη Δεξιά. Η αναθεωρητική πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ αναβαθμίζει τα δικαιώματα στην υγεία, την κοινωνική πρόνοια, εγγυάται...
Η επιστροφή του κοινωνικού κράτους
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Φαντασιακή τάξη και ιδεολογική ηγεμονία
Η αριστερή ιδεολογία πρέπει να αρχίσει να απευθύνεται σε μυαλό και συναίσθημα, να μιλάει για την κοινωνική θρησκευτικότητα και τον λαϊκό πατριωτισμό, για τη δημοκρατία ως μορφή ζωής. Διαφορετικά θα μείνουμε...
Φαντασιακή τάξη και ιδεολογική ηγεμονία
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Κράτος και Αριστερά
Ανώνυμες ενημερώσεις και διαρροές ειδοποιούν τον Τύπο για τον σχεδιασμό κάποιας νέας ριζοσπαστικής πολιτικής. Δημόσιοι υπάλληλοι, που πιστεύουν ή σχεδιάζουν την πτώση της κυβέρνησης και την επιστροφή στην...
Κράτος και Αριστερά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας