• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 28.8°C / 32.9°C
    2 BF
    33%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 24.1°C / 28.5°C
    1 BF
    72%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.0°C / 30.9°C
    3 BF
    61%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 25.9°C / 26.9°C
    2 BF
    54%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    2 BF
    69%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 23.5°C / 28.1°C
    2 BF
    30%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 24.4°C / 27.4°C
    3 BF
    26%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.6°C / 27.9°C
    2 BF
    52%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.7°C / 28.8°C
    1 BF
    65%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.9°C / 28.9°C
    2 BF
    45%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.1°C / 30.8°C
    2 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.7°C / 29.6°C
    1 BF
    54%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    0 BF
    83%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 29.5°C / 32.9°C
    3 BF
    25%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 26.2°C / 30.6°C
    3 BF
    28%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.7°C / 27.8°C
    3 BF
    59%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 29.5°C / 33.1°C
    2 BF
    27%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 24.4°C
    4 BF
    79%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    25°C 24.2°C / 31.7°C
    2 BF
    85%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.8°C / 27.8°C
    4 BF
    33%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δημοκρατία και ψήφος αποδήμων

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η συζήτηση για την ψήφο των αποδήμων στη συνταγματική αναθεώρηση 2018-2019, στη συζήτηση για τον νόμο της Νέας Δημοκρατίας πέρσι και στην πρόσφατη τροποποίηση του νόμου Βορίδη δείχνει αδιαφορία για τα μεγάλα θεσμικά ζητήματα. Για τη Δεξιά και το ΚΙΝ.ΑΛΛ. το θέμα αποτελεί ευκαιρία για να αβγατίσουν τη δεξαμενή των ψηφοφόρων τους. Δυστυχώς, αριστερά στελέχη δεν απέφυγαν την παγίδα, δίνοντας την εντύπωση ότι λείπουν αξιακά θεμέλια αλλά και ικανά στελέχη. Δεν διαφωνεί η Αριστερά γιατί φοβάται ότι η Αστόρια και η Μελβούρνη θα ψηφίσουν τη Δεξιά αποτρέποντας «θεσμικά» μελλοντική νίκη. Η αριστερή λογική στηρίζεται στη θεωρία και ιδεολογία της.

Το δικαίωμα ψήφου των αποδήμων καθορίζεται από δύο θεσμικούς άξονες: πολίτης/ομογενής και δημοκρατική συμμετοχή/πολιτική εκπροσώπηση. Ο δεσμός του πολίτη με το κράτος είναι πολιτικός. Του ομογενή εθνοτικός. Η ιδιότητα του πολίτη ονομάζεται ιθαγένεια ή υπηκοότητα. Ετυμολογικά ενδιαφέροντες όροι. Ο ιθαγενής είναι ο αυτόχθονας, κάποιος που γεννήθηκε εδώ (-ιθε) και/ή ανήκει στο γένος. Το γένος αναφέρεται στο έθνος, στη φυλετική καταγωγή, με όλα τα προβλήματα ορισμού. Ο Αντετοκούνμπο είναι Ελληνας πολίτης, μέλος του ελληνικού λαού αλλά όχι του έθνους. Ενας ομογενής στη Μελβούρνη χωρίς ελληνική ιθαγένεια είναι μέλος του έθνους αλλά όχι του λαού. Ο υπήκοος, από την άλλη, είναι ο υπάκουος, κάποιος που υπακούει τους ανωτέρους. Αλλά στη δημοκρατία, ο πολίτης είναι αυτόνομος, δίνει τον νόμο στον εαυτό του, άμεσα τον ηθικό, μέσω εκλεγμένων αντιπροσώπων τον δημόσιο.

Η αγγλική γλώσσα προτίμησε τον όρο citizenship γιατί στη διάρκεια της αποικιοκρατίας Ινδοί ή Νιγηριανοί εθνοτικά απέκτησαν πολιτικά δικαιώματα στη μητρόπολη. Ετσι, διαχωρίστηκε η εθνοτική καταγωγή από την ιδιότητα του πολίτη. Η σύγχρονη σχολή των citizenship studies, μιας από τις πιο σημαντικές στις κοινωνικές επιστήμες, εξετάζει τις πολλαπλές ταυτότητες που συνυπάρχουν στους λαούς.

Ο πολιτικός δεσμός, το citizenship, δημιουργείται με την ενεργή συμμετοχή στην κοινωνία και την πολιτική. Ο Ελληνας πολίτης είναι μέλος του λαού με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις όσων από γέννηση ή με πολιτογράφηση είναι πολιτικά Ελληνες. Ο ορθότερος όρος λοιπόν για το καθεστώς του πολίτη είναι «πολιτειότητα». Ο όρος αποτελεί μετάφραση του citizenship, ένα γλωσσικό αντιδάνειο, μια και το civitas δεν είναι παρά η λατινική μετάφραση της ελληνικής πόλης. Μια μελλοντική μεταρρύθμιση πρέπει να μετονομάσει τον Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας σε Κώδικα Ελληνικής Πολιτειότητας.

Αν η σχέση του πολίτη με το κράτος είναι πολιτικο-κοινωνική, ποια δικαιώματα και υποχρεώσεις συνιστούν τον πολιτικό δεσμό; Η φιλελεύθερη άποψη δίνει έμφαση στον ιδιωτικό χώρο, στα δικαιώματα και στις ελευθερίες του ατόμου. Ρόλος των βουλευτών είναι να εκπροσωπούν τα συμφέροντα των ψηφοφόρων τους. Οπως έλεγε ο φιλελεύθερος Benjamin Constant, ο πολίτης επιθυμεί «την ασφάλεια στις ιδιωτικές του απολαύσεις», ενώ δουλειά τής πολιτικής είναι να εγγυάται την «ήρεμη απόλαυση του πλούτου.» Πρόκειται για μια ελαττωματική άποψη της πολιτικής – ατομική ιδιοκτησία, δικαιώματα και εκλογές. Αυτή η δημοκρατία-light μπορεί εύκολα να γίνει «ανελεύθερη», όπως πέτυχαν ο Ορμπαν, ο Ερντογάν ή ο Πούτιν. Η δημοκρατία αποπολιτικοποιείται, η ιδιότητα του πολίτη γίνεται τυπική.

Αντίθετα, η πραγματική δημοκρατία είναι συμμετοχική και διαβουλευτική. Οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά στα κοινά: σε κόμματα και συνδικάτα, τοπική αυτοδιοίκηση και συλλόγους, σωματεία και ενώσεις, αλλά και σε άτυπες κοινωνικές, πολιτικές ή πολιτισμικές συλλογικότητες. Αμεσες μορφές δημοκρατίας δίνουν στους πολίτες τη δυνατότητα να παίρνουν στα χέρια τους τη ζωή τους. Ο πολίτης γίνεται μέλος μιας ζωντανής αυτοδιοικούμενης κοινότητας με κοινή δημοκρατική κουλτούρα, η οποία συνεπάγεται υποχρεώσεις, ευθύνες και δικαιώματα.

Δύο εναλλακτικά αξιακά θεμέλια θεμελιώνουν το δικαίωμα ψήφου των αποδήμων. Στη μία άκρη, όσοι έχουν ελληνική καταγωγή, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας ή τη χρονική απόσταση από τον Ελληνα πρόγονο, δικαιούνται να γίνουν πολίτες. Ο νόμος επιτρέπει την απόκτηση ιθαγένειας και το αυτόματο δικαίωμα ψήφου σε όποιον αποδεικνύει ακόμη και μακρινή γενεαλογική σχέση με το έθνος. Πρόκειται για μια μεταφυσική ιστορικότητα και την ωφελιμιστική πλευρά της: η ύπαρξη και συνέχεια του έθνους εκφράζεται από τον δεσμό του αίματος που δεν χαλαρώνει ποτέ και μπορεί να ενισχύει οικονομικά και δημογραφικά το έθνος. Τα πολιτικά δικαιώματα υποβιβάζονται από βασικός τρόπος οργάνωσης της συλλογικότητας σε ρόλο υποστήριξης μιας συντηρητικής άποψης της εθνικής συνείδησης. Η καθολική ψήφος των απανταχού οιονεί Ελλήνων αποτελεί ακόμη μια ψηφίδα στην αποπολιτικοποίηση της δημοκρατίας.

Αν περάσουμε από τη μεταφυσική στην πολιτική, ποιες είναι οι προϋποθέσεις συμμετοχής των αποδήμων στις εκλογές; Η πολιτειότητα απαιτεί ενεργή συμμετοχή στη ζωή της χώρας. Το δικαίωμα ψήφου εξαρτάται επομένως από τον βαθμό συμμετοχής των αποδήμων στο πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Αυτό είναι το βασικό μέλημα των επιτροπών πολιτογράφησης μεταναστών. Το Ισραήλ και η Ιρλανδία, δύο κράτη με μεγάλη διασπορά όπως και η Ελλάδα, δεν αναγνωρίζουν δικαίωμα ψήφου. Ετσι, αποφεύγεται η αλλοίωση του αποτελέσματος της ψηφοφορίας από τον μεγάλο αλλά άγνωστο αριθμό ομογενών. Αυτή είναι η κανονιστικά συνεπής απάντηση.

Εφόσον αναγνωριστεί κάποια μορφή εκλογικής συμμετοχής, το ερώτημα αλλάζει. Οι ομογενείς δεν υφίστανται άμεσα τις συνέπειες της ψήφου τους. Η μαζική συμμετοχή θα μπορούσε να ανατρέψει τη θέληση των κατοίκων που θα υποστούν τα αποτελέσματα της εκλογής. Το δικαίωμα ψήφου πρέπει να περιορίζεται επομένως σε όσους έχουν έστω και περιορισμένο δεσμό με τη χώρα, που εξασφαλίζεται από τυπικές, χρονικές και ποιοτικές προϋποθέσεις. Ας δούμε τις πιο σημαντικές.

Οι απόδημοι πρέπει να έχουν εγγραφεί σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους Επικρατείας ή μεγάλων περιοχών από τους οποίους εκλέγονται πλήρεις βουλευτές. Συμμετέχουν επομένως σε ειδική εκλογική συλλογικότητα που αναγνωρίζει τη διαφορετικότητά τους. Η Γαλλία, η Ιταλία και η Πορτογαλία προβλέπουν την εκπροσώπηση των αποδήμων με προκαθορισμένο αριθμό βουλευτών ή/και ειδικές εκλογικές περιφέρειες (Αμερική, Αυστραλία, Ευρώπη κ.λπ.). Στη Γαλλία εκλέγονται 12 γερουσιαστές από τους ομογενείς, στην Ιταλία 12 βουλευτές και 4 γερουσιαστές, στην Πορτογαλία 4 βουλευτές.

Η δημοκρατία ως συμμετοχή επιβάλλει την αυτοπρόσωπη και όχι την επιστολική ψήφο. Σχετικά μικρή απουσία από τη χώρα (είκοσι χρόνια) ή μεγάλη παραμονή την τελευταία τριακονταετία (ενός ή δύο χρόνων) περιορίζουν την έλλειψη συμμετοχής. Το Ηνωμένο Βασίλειο απαιτεί τη διαμονή στη χώρα την τελευταία δεκαπενταετία. Στη Γερμανία, οι απόδημοι πρέπει να μην έχουν απουσιάσει για περισσότερα από 25 χρόνια και να έχουν διαμείνει στη Γερμανία για τρεις συνεχόμενους μήνες. Αλλοι τρόποι διαπίστωσης του δεσμού μπορούν να προστεθούν όπως η προώθηση εθνικών υποθέσεων, η συμμετοχή σε κοινοτικές εκδηλώσεις στη χώρα διαμονής κ.λπ. Εδώ ανήκει και η ύπαρξη ΑΦΜ. Γιατί όμως μια οικονομική σχέση με τις αρχές να δίνει το δικαίωμα ψήφου; Δεν μπορεί η ψήφος να εξαρτάται από την περιουσιακή κατάσταση, όπως γινόταν τον 19ο αιώνα.

Η συζήτηση για την ψήφο των αποδήμων δείχνει τις ριζικά διαφορετικές ιδεολογίες και απόψεις για την πολιτική. Ο παλιός δικομματισμός προωθεί τα μικροκομματικά του συμφέροντα. Για την Αριστερά, οι περιορισμοί και οι προϋποθέσεις πρέπει να είναι αποτέλεσμα της πίστης στη δημοκρατία και την πολιτική. Δυστυχώς, όπως και σε άλλα, αυτό δεν φάνηκε.

*Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, πρόεδρος του Ιδρύματος «Νίκος Πουλαντζάς»

ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Φιλελευθερισμός και υποχρεωτικός εμβολιασμός
Μας είπαν: «Aν υπακούσετε, η Ελλάδα θα σωθεί». Αλλά, την ίδια στιγμή, δεν έφτιαξαν νοσοκομεία και ΜΕΘ, δεν προσέλαβαν γιατρούς και νοσηλευτές, δεν αύξησαν τις διαδρομές στις συγκοινωνίες, δεν επέταξαν κλινικές...
Φιλελευθερισμός και υποχρεωτικός εμβολιασμός
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Υποχρεωτικότητα εμβολιασμού και Σύνταγμα
Το Σύνταγμα δεν απαντά το ερώτημα περί υποχρεωτικότητας, γιατί δίνει επιχειρήματα και στις δύο πλευρές. Οπως και η επιθυμία στην ψυχανάλυση που δεν οδηγεί στην απόλαυση αλλά στη συνεχή της επανάληψη, δουλειά...
Υποχρεωτικότητα εμβολιασμού και Σύνταγμα
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Αγανακτισμένοι, δημοψήφισμα, άμεση δημοκρατία
Οταν ο λαός παίρνει τις τύχες στα χέρια του, όταν προσωρινά εγκαταλείπει τη λογική της αντιπροσώπευσης και αποφασίζει χωρίς μεσολαβητές και εκπροσώπους, η εξουσία και οι παρακοιμώμενοί της δημοσιογράφοι και...
Αγανακτισμένοι, δημοψήφισμα, άμεση δημοκρατία
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Σημειώσεις για μια Νέα Αριστερά (1)
Η ευμεταβλητότητα, η αυθόρμητη δικτύωση, οι πολλαπλές προσωπικότητες, οι αδύναμες σχέσεις, η αποστασιοποίηση από τους άλλους και τις συλλογικότητες αποτελούν πλέον αναπόσπαστα στοιχεία της ταυτότητας ενός...
Σημειώσεις για μια Νέα Αριστερά (1)
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Η Λούνα και η Ρόζα
Στις 18 Μαΐου η Λούνα Ρέγες, μια Ισπανίδα εθελόντρια του Ερυθρού Σταυρού, αγκάλιασε έναν Σενεγαλέζο πρόσφυγα που μόλις είχε μπει στον θύλακα Θέουτα της Ισπανίας στη Βόρεια Αφρική.
Η Λούνα και η Ρόζα
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
«Μπορείς να πατεντάρεις τον ήλιο;»
Η συνεχιζόμενη τραγωδία της πανδημίας δίνει μια ιστορική ευκαιρία στα κράτη να καταγγείλουν και να επαναδιαπραγματευτούν το αποτυχημένο μοντέλο μονοπωλιακών δικαιωμάτων στα φάρμακα.
«Μπορείς να πατεντάρεις τον ήλιο;»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας