• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.0°C / 14.6°C
    0 BF
    79%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 9.6°C / 13.3°C
    1 BF
    89%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.7°C / 14.3°C
    2 BF
    88%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 8.3°C
    1 BF
    91%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 9.6°C
    0 BF
    87%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.6°C / 9.6°C
    1 BF
    88%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 5.4°C / 5.4°C
    1 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 12.4°C
    1 BF
    92%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 12.2°C
    3 BF
    87%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 9.0°C
    0 BF
    66%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.4°C / 13.4°C
    1 BF
    71%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 11.2°C
    2 BF
    71%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.2°C / 15.2°C
    3 BF
    83%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 12.3°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.5°C / 13.3°C
    0 BF
    85%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.8°C / 14.3°C
    1 BF
    75%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 14.3°C
    0 BF
    76%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 11.0°C
    0 BF
    84%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.7°C / 13.9°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.6°C / 6.6°C
    1 BF
    94%
EUROKINISSI/ΔΑΓΑΛΑΚΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Επιστροφή των αξιών της Αριστεράς

  • A-
  • A+

Η «νέα παγκόσμια τάξη» και το «τέλος της Ιστορίας» διακηρύχτηκαν μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Ηταν η συντομότερη φάση στην Ιστορία. Τέλειωσε με το ξεφούσκωμα της χρηματοπιστωτικής φούσκας, κεντρικής στρατηγικής του νεοφιλελεύθερου εκσυγχρονισμού, και τις παγκόσμιες αντιστάσεις που ξέσπασαν παντού και συνεχίζονται σήμερα.

Ούτε οι κατεστημένοι ούτε και οι ριζοσπάστες θεωρητικοί είχαν προβλέψει το κύμα αυτό και το παρομοίωσαν με ιστορικά προηγούμενα. Ενας πρώην διευθυντής των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών δήλωσε ότι «πρόκειται για επαναστατικό κύμα, όπως το 1848», ενώ για τον Πολ Μέισον υπήρχαν σημαντικές ομοιότητες «με το 1848 και με το κύμα της δυσαρέσκειας που προηγήθηκε του 1914». Ο φιλόσοφος Αλέν Μπαντιού διαπίστωσε μια «επιστροφή της Ιστορίας».

Η νέα εποχή αποτελεί μια μεταβατική περίοδο αστάθειας, αβεβαιότητας, γεμάτης ανασφάλεια και φόβο για το μέλλον. Η παγκοσμιοποίηση, ο επιθετικός νεοφιλελευθερισμός, οι ριζικές αλλαγές στις συνθήκες εργασίας και τον τρόπο κοινωνικής αναπαραγωγής οδηγούν σε μια σταδιακή μετάλλαξη όλων των κοινωνικών σταθερών και πολιτικών θεσμών στην εσωτερική και διεθνή πολιτική. Ενώ όλοι μιλούν για τις τεχνολογικές και οικονομικές επιπτώσεις της «τέταρτης» βιομηχανικής επανάστασης, ο θεσμικός σκελετός –Σύνταγμα, κοινοβουλευτισμός, κόμματα, συνδικάτα– παραμένει πεισματικά και αναχρονιστικά κολλημένος στον 20ό αιώνα.

Αυτή η αναντιστοιχία έχει οδηγήσει στη ρευστοποίηση της κοινωνικής οργάνωσης, τη διάλυση της κοινωνικής συνοχής, την παρακμή των κομμάτων και άλλων ενδιάμεσων θεσμών μεσολάβησης, την αποσύνδεση της κοινωνικής δυναμικής από την τυπική πολιτική εκπροσώπηση. Σ’ αυτό το έδαφος θεμελιώθηκαν οι απρόβλεπτες λαϊκές εξεγέρσεις αλλά και ο δεξιός λαϊκισμός. Αυτό είναι το δίπολο που θα χαρακτηρίσει τα επόμενα χρόνια.

Η πανδημία επιτάχυνε τη διαδικασία εξαέρωσης της κοινωνικής και πολιτικής σταθερότητας. Αλλά μας θύμισε τις αξίες και τους θεσμούς που μπορούν να προστατεύσουν. Η ζωή σταμάτησε σ’ όλο τον κόσμο σαν να κατέβηκε ένας παγκόσμιος γενικός, παρ’ ότι μας έλεγαν ότι δεν μπορεί να επιβραδυνθεί η οικονομία για να προστατευθεί ο πλανήτης από την κλιματική καταστροφή.

Αντιμετωπίσαμε την κοινωνική και βιολογική μας ευαλωτότητα, που είχαν αποκρύψει ο ναρκισσισμός και ο καταναλωτισμός της προηγούμενης πλαστής ευημερίας. Καταλάβαμε ότι στην κατάσταση εξαίρεσης δεν μας σώζει ο ατομισμός αλλά η κοινωνική αλληλεγγύη και η έγνοια για τον άλλο. Μόνο τα δημόσια αγαθά και υπηρεσίες εξασφαλίζουν τη βιολογική και κοινωνική επιβίωση. Εχουμε παντού την επιστροφή του κράτους, την αναγνώριση της σημασίας των δημόσιων αγαθών, της υγείας, της παιδείας, της κοινωνικής πρόνοιας.

Ο,τι δεν πέτυχε η Αριστερά, το έκανε ο κορονοϊός. Το κοινωνικό κράτος, που τόσο δαιμονοποιήθηκε την προηγούμενη περίοδο, μεταμορφώθηκε από αναξιόπιστο, αναποτελεσματικό «πατερούλη» σε στιβαρό αρωγό και λυτρωτή στα δύσκολα. Στην Αγγλία, το απαξιωμένο «κράτος γιαγιά» (nanny state) έγινε το «απαραίτητο» κράτος που σώζει την υγεία και τις δουλειές. Οι δεξιοί ηγέτες δεν έγιναν βέβαια ξαφνικά σοσιαλιστές.

Η πανδημία τούς υποχρέωσε να εφαρμόσουν πολιτικές αντίθετες με την ιδεολογία τους, αλλά κατάλαβαν και τη μεταστροφή της κοινής γνώμης. Ακόμη και προμαχώνες του νεοφιλελευθερισμού εγκατέλειψαν προσωρινά τις κυρίαρχες θεωρίες.

Οι Financial Times έγραψαν ότι «ριζικές μεταρρυθμίσεις που αντιστρέφουν την πολιτική κατεύθυνση των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών πρέπει να μπουν στο τραπέζι». Το Ινστιτούτο Ανταμ Σμιθ, πρωτοπόρος του νεοφιλελευθερισμού, αποδέχτηκε την αύξηση του χρέους, των δημόσιων δαπανών και των κρατικών επενδύσεων. Αλλά συμπλήρωνε ότι πρέπει να υπάρξουν σύντομα μέτρα μείωσης της φορολογίας, προσθέτοντας ότι μακροπρόθεσμα το κράτος δεν έχει δουλειά στην οικονομία.

Ολα αυτά δείχνουν ότι η πανδημία αποτελεί σοβαρή απειλή για την παντοδυναμία των αγορών. Βέβαια οι Γερμανοί ορντοφιλελεύθεροι πίστευαν πάντα ότι οι αγορές χρειάζονται ισχυρή κρατική παρέμβαση, απόλυτη πειθάρχηση της κοινωνίας και αυστηρές κυρώσεις για όσους παραβαίνουν τους κανόνες. Το είδαμε στα μνημόνια, το βλέπουμε τώρα σε διαφορετικές συνθήκες.

Δεν υπάρχει η παραμικρή βεβαιότητα ότι οι πολιτικές λιτότητας θα εγκαταλειφθούν μόνιμα. Η προσαρμοστικότητα του καπιταλισμού σημαίνει πως κάνει ό,τι μπορεί για να επιβιώσει. Η πρόσφατη σημαντική και παράδοξη άνοδος των μεγάλων χρηματιστηρίων δείχνει ότι το κεφάλαιο φοβάται το μέλλον λιγότερο από τους εργαζομένους. Αλλά για πρώτη φορά η απόρριψη του νεοφιλελευθερισμού μπαίνει στην ιστορική ατζέντα.

Οι αξίες που αναδείχθηκαν στην πανδημία αποτελούν παρακαταθήκη της Αριστεράς. Η Δεξιά τις υιοθέτησε αναγκαστικά και προσωρινά για να τις ουδετεροποιήσει. Η επιστροφή στην προηγούμενη «κανονικότητα» θα αποτελέσει απογαλακτισμό από τον «εθισμό» στην κρατική παρέμβαση. «Εχουμε καπιταλισμό», όπως είπε Ελληνας υπουργός, να μην ξεχνιόμαστε. Αλλά η αίσθηση ότι «δεν μπορούμε να γυρίσουμε εκεί που ήμασταν πριν» είναι παντού διάχυτη. Ας πούμε ξεκάθαρα λοιπόν ότι εμείς οι πολίτες με τη δράση μας περιορίσαμε την υγειονομική καταστροφή. Αυτό πρέπει να μας δίνει αυτοπεποίθηση στη νέα δύσκολη περίοδο. Το κυβερνητικό success story αποτελεί θλιβερή και θανατερή επανάληψη του 2014.

Θα γίνει όμως η κοινωνική ευαισθητοποίηση κίνημα για πολιτικό μετασχηματισμό, όπως το 2015; Αν μετά την πανδημία τα κράτη ξαναγυρίσουν στο business as usual, οι αντιδράσεις του κόσμου, κυρίως της νεολαίας, θα γίνουν παντού μαζικές, ανατρεπτικές. Ο κόσμος εξεγείρεται όταν η κατάσταση είναι απελπιστική αλλά και όταν ματαιώνονται οι εύλογες προσδοκίες. Η ολοκλήρωση της παλινόρθωσης θα σημάνει την καταστροφή της ελπίδας με ηθικό ορίζοντα τον κυνισμό και τον μηδενισμό.

Σ’ αυτό το περιβάλλον όλοι μας, κυρίως η νεολαία, θα κληθούμε να πάρουμε τις αποφάσεις για ένταξη σε συλλογικές δράσεις ή για στροφή στον αμυντικό ατομισμό. Στην Ελλάδα, οι διαδηλώσεις, οι απεργίες και οι καταλήψεις των πλατειών αποτέλεσαν βασικό λόγο για την άνοδο της Αριστεράς. Τα μέτρα της κυβέρνησης για τη στήριξη της εργασίας και του κοινωνικού κράτους είναι τελείως δυσανάλογα προς το μέγεθος της καταστροφής. Οι αντιστάσεις αποτελούν τον πιθανό ορίζοντα της επόμενης περιόδου. Εδώ εντάσσεται ο νόμος για τον περιορισμό των διαδηλώσεων και την ενίσχυση της καταστολής.

Η ευθύνη της Αριστεράς είναι μεγάλη. Η πανδημία δημιούργησε το απαραίτητο ιδεολογικό υπόβαθρο για να μιλήσει στην κοινωνία. Η αξιακή επανατοποθέτηση ανοίγει τη δυνατότητα ενός συνολικού κοινωνικού μετασχηματισμού. Πρέπει να μεταφράσουμε τις αξιακές αποδοχές σε μόνιμες πολιτικές.

σημαίνει ότι πέρα από την καθημερινή αντιπολίτευση πρέπει να σκιαγραφήσουμε τη μεγάλη εικόνα. Τα περισσότερα και πιο δίκαια οικονομικά μέτρα πρέπει να γίνουν μέρος ένα μεγάλου προγράμματος κοινωνικής αλλαγής και παραγωγικής ανασυγκρότησης βασισμένης στις αξίες που ανέδειξε η πανδημία: δημόσια αγαθά, κοινωνική δικαιοσύνη, αλληλεγγύη, προστασία του πλανήτη.

Η Αριστερά χρειάζεται να δώσει σύγχρονο νόημα στο όραμα, στις παλιές της αξίες και στους θεσμούς, μια και τραυματίστηκαν τον 20ό αιώνα. Δεν αρκεί η απαραίτητη αντιπολιτευτική ρητορική, ούτε η επιβαλλόμενη απάντηση στα ανεπαρκή οικονομικά μέτρα της κυβέρνησης. Χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα βάλει τα δημόσια αγαθά στο κέντρο και θα διαμορφωθεί μέσα από μεγάλο κοινωνικό διάλογο. Η εμπειρία και τα λάθη της κυβέρνησης πρέπει να εξεταστούν, τα μαθήματα να γενικευτούν.

Πρέπει να μιλήσουμε για τη μείωση των ανισοτήτων, οι οποίες γιγαντώθηκαν στην κρίση, με τη φορολόγηση του μεγάλου πλούτου και εισοδήματος για να ενισχυθούν το κοινωνικό κράτος και τα μεσαία στρώματα. Εχουμε μπροστά μας μια μεγάλη πάλη ιδεών. Το δίλημμα είναι σαφές: είτε πετυχαίνουμε τη μονιμοποίηση των αξιών που αναδείχτηκαν στην πανδημία είτε επιστρέφουμε στα χρόνια της αντίστασης.

* Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και πρόεδρος του Ινστιτούτου «Νίκος Πουλαντζάς»

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Ας μιλήσουμε για τον σοσιαλισμό
Οι αξίες όπως και οι ιδέες αλλάζουν ευκολότερα από τα ταξικά συμφέροντα. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην ταξική καταγωγή πολλών και στην ταξική τους τοποθέτηση, δεν είναι απαραίτητο να είναι κανείς φτωχός για να...
Ας μιλήσουμε για τον σοσιαλισμό
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Ας μιλήσουμε για τη Νέα Αριστερά
H Αριστερά προτάσσει ένα ριζικά διαφορετικό σχέδιο, τη συνεχή κίνηση προς έναν ορίζοντα ισότητας, ελευθερίας και δημοκρατίας, ένα συνεχές και θεμελιακό στοίχημα με την Ιστορία.
Ας μιλήσουμε για τη Νέα Αριστερά
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Πολιτικός πανικός
Μέχρι το τέλος της δεύτερης αξιολόγησης, η βασική αντιπολιτευτική γραμμή ήταν «εκλογές, παραιτηθείτε, φύγετε», μια συνολική αντιπαράθεση με την κυβέρνηση. Μετά υπήρξε διαφοροποίηση. Εχουμε μετάθεση από τη...
Πολιτικός πανικός
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Φαντασιακή τάξη και ιδεολογική ηγεμονία
Η αριστερή ιδεολογία πρέπει να αρχίσει να απευθύνεται σε μυαλό και συναίσθημα, να μιλάει για την κοινωνική θρησκευτικότητα και τον λαϊκό πατριωτισμό, για τη δημοκρατία ως μορφή ζωής. Διαφορετικά θα μείνουμε...
Φαντασιακή τάξη και ιδεολογική ηγεμονία
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Ο προϋπολογισμός της Ιστορίας
Ο αγώνας για τον κοινωνικό μετασχηματισμό γίνεται λοιπόν εδώ και τώρα, αλλά δεν μπορούμε ακόμη να τον δούμε ως συστατικό μιας σημαντικής ιστορικής πορείας. Μόνο στο τέλος της θα ξέρουμε αν και πότε ξεκίνησε η...
Ο προϋπολογισμός της Ιστορίας
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Ενα «πολύ ευρωπαϊκό πραξικόπημα»
Στο μυθιστόρημα «Ενα πολύ βρετανικό πραξικόπημα» του Κρις Μάλιν, ο Τόνι Μπεν, εκφραστής της Αριστεράς στο Εργατικό Κόμμα, χάνει με μικρή διαφορά. Οι Εργατικοί μετακινούνται στα δεξιά και ο πόλεμος των...
Ενα «πολύ ευρωπαϊκό πραξικόπημα»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας