Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Θέατρο μιας άλλης εποχής

Ο Τάκης Παναγόπουλος με τον Βασίλη Αυλωνίτη επί σκηνής

Θέατρο μιας άλλης εποχής

  • A-
  • A+

Ενα βιβλίο για τους περιοδεύοντες θιάσους

«Ηθοποιός σημαίνει φως», τραγουδάει ο Δημήτρης Χορν στο γνωστό άσμα του Μάνου Χατζιδάκι («Οδός ονείρων», θέατρο «Μετροπόλιταν», 1962). «Ηθοποιός σημαίνει φως, νερό, τηλέφωνο κομμένα», η… ρεαλιστική εκδοχή του Γιώργου Διαλεγμένου. Εικόνες κυρίως κοντά στη δεύτερη εκδοχή μεταφέρει ο ηθοποιός Τάκης Παναγόπουλος στο βιβλίο του «Μια ζωή σκόρπια… Μπουλούκι» (εκδ. Οστρια).

«Για όσους δεν με γνωρίζετε ή δεν με θυμάστε, επί πενήντα συναπτά έτη ηθοποιός παρών πάντα και στο θέατρο και στον κινηματογράφο, ραδιόφωνο, τηλεόραση», αυτοσυστήνεται στο «αυτί» του βιβλίου. Και από κοντά σε μια σειρά θεσμικά πόστα –πάντα ως ηθοποιός– στο ΣΕΗ, στο υπουργείο Παιδείας, στον Δήμο Αθηναίων.

Εμπειρίες, δικές του και ομοτέχνων, από την πενηντάχρονη θητεία του καταγράφει στο βιβλίο του, με έμφαση στους περιοδεύοντες θιάσους, τους αποκαλούμενους και μπουλούκια – έκφραση που ο Παναγόπουλος επιχειρεί να αποκαταστήσει. Γράφει:

«Στην επαρχία, στα χωριά, τη γνωρίζανε καλά τη λέξη “μπουλούκι” και της αποδίδανε τη σωστή έννοια “πλήθος κόσμου” ή “πολλοί άνθρωποι μαζί” ή “ομάδα”. Γνωρίζανε ακόμα και τη φράση “μπουλούκι ασκέρι”. Και επειδή δεν ξέρανε ότι είναι δυο λέξεις νοηματικά περίπου ίδιες, μόνο όταν τις προφέρανε μαζί δίνανε την έννοια “συρφετός” ή “όχλος” ή “πλήθος ανθρώπων χαμηλής στάθμης”».

Ομως: «Ποτέ δεν είπε ένας θιασάρχης σε κάποιο ηθοποιό προκειμένου να τον πάρει στον θίασό του, ποτέ δεν είπε: “Ερχεσαι στο μπουλούκι μου;” Ποτέ ντελάλης που ανήγγειλε την άφιξη κάποιου θιάσου στην πόλη, ποτέ δεν φώναζε: “Απόψε στην πόλη μας έχει έρθει το… τάδε μπουλούκι”».

Πρωταγωνιστής ο… υποβολέας

Στη συνέχεια ο Παναγόπουλος περιγράφει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζονταν οι περιοδεύοντες θίασοι (ρεπερτόριο, μετακινήσεις, ξενοδοχεία, διατροφή, απρόοπτα):

Τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα οι ηθοποιοί εργάζονταν σκληρά, και σωματικά και ψυχικά. Οι θίασοι, για να ανταπεξέλθουν στην οικονομική κρίση της εποχής, ανέβαζαν ένα και πολλές φορές δυο έργα την εβδομάδα. Κατά μαρτυρία του Γρηγορίου Ξενοπούλου, η Μαρίκα Κοτοπούλη αναγκάστηκε να δημιουργήσει εικοσιπέντε καινούργιους ρόλους μέσα σε επτά μήνες, χώρια οι επαναλήψεις των παλιών.

Αλλά με τον ίδιο ρυθμό δούλευε και η Κυβέλη. Οπως γράφει στην “Αθηναϊκή Επιθεώρηση” ο Θ. Χατζηπανταζής, με στοιχεία των εφημερίδων εκείνης της εποχής: “Στη σαιζόν 1916 η Κυβέλη έδωσε συνολικά διακόσιες δέκα παραστάσεις με σαρανταεπτά έργα. Δηλαδή, ένα έργο κάθε τεσσερεσήμιση μέρες…”

Κι άντε ένας ηθοποιός να αποστηθίσει όλους αυτούς τους ρόλους: «Οι ρυθμοί που δούλευαν οι ηθοποιοί ήταν εξαντλητικοί. Δεν προλάβαιναν να μελετήσουν τους ρόλους και να τους αποστηθίσουν. Ο πρωταγωνιστής των παραστάσεων ήταν ο υποβολέας. Εγραφε ο Μυράτ, το 1919, σε εφημερίδα της εποχής: “Κρεμόμαστε από τα χείλη του υποβολέα. Αυτός ήταν η ψυχή του έργου και η σωτηρία μας”».

Και… Ντοστογιέφσκι

Η επιλογή του ρεπερτορίου ενός περιοδεύοντος θιάσου ήταν συνεχής έγνοια. Οπωσδήποτε μεγάλη πέραση είχαν τα ηθογραφικά: «Η γέφυρα των στεναγμών», «Η άγνωστος», «Ο γολγοθάς μιας μητέρας», «Αι δύο ορφαναί», «Η ωραία του Πέραν», «Το φιλί του θανάτου», «Μαρία Πενταγιώτισσα», «Γκόλφω», «Θυμιούλα η Γαλαξιδιώτισσα» κ.ά. Και φυσικά οι κωμωδίες.

Το τίμημα κάποιου θιάσου να περάσει και κάτι πιο απαιτητικό είχε το κόστος του. Ηταν η Αλέκα Στρατηγού, επικεφαλής θιάσου που θέλησε να περιοδεύσει με τους «Αδελφούς Καραμαζόφ» του Φ. Ντοστογιέφσκι, στο οποίο συμμετείχε και ο Παναγόπουλος. Αποτυχία. Οχι επειδή ο κόσμος δεν αγαπούσε την ηθοποιό, αλλά δεν την ήθελε σ’ ένα κλασικό έργο.

«Ο κόσμος την είχε συνηθίσει σε ανάλαφρες γελαστές παραγωγές. Σε ελληνικές κωμωδίες, με τις μούτες της (τις μπαλαφάρες και τις αστείες ατάκες της). Δεν μπορούσε ο κόσμος να την φανταστεί να παίζει Ντοστογιέφσκι».

Θέση στις αναφορές του Παναγόπουλου έχει και το «Θέατρο του βουνού». Και μ’ αυτό θα κλείσω την παρουσίαση του ενδιαφέροντος αυτού βιβλίου:

Το “Θέατρο του βουνού” (που δεν γευτήκαμε, ή πιο σωστά που μας απαγόρεψαν να γευτούμε τις εμπειρίες του) ήταν μέρος μιας κοινωνικής επανάστασης που δημιούργησε τουλάχιστον καλύτερους και ωριμότερους ανθρώπους». Εμείς τι περισσότερο να πούμε από την ευχή: «Και στο μέλλον το Θέατρο να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων

Στο πλαίσιο

«Απόντες», η ενδιαφέρουσα έκθεση που άνοιξε και θα διαρκέσει ώς το τέλος Δεκεμβρίου στο Μουσείο Φρυσίρα (Μονής Αστερίου 3, Πλάκα). Μια έκθεση με έργα 29 εικαστικών δημιουργών, από τις πλούσιες συλλογές του εν λόγω μουσείου (περί τα 4.000 έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών). Μια έκθεση- φόρος τιμής σε καλλιτέχνες οι οποίοι, όπως αναφέρεται, μολονότι δεν βρίσκονται πια στη ζωή, «μέσα από τα έργα τους, αίρουν την απουσία της φυσικής τους παρουσίας, συστήνοντας ταυτόχρονα εαυτόν στο νεότερο κοινό».

Δεκαεννέα οι Ελληνες και δέκα οι ξένοι καλλιτέχνες. Να μνημονεύσω τους Ελληνες: Κωνσταντίνος (Ντίκος) Βυζάντιος, Χάρης Γαβρήλος, Παναγιώτης Γράβαλος, Κώστας Γκιζίρης, Γιώργος Γκολφίνος, Γιώργος Διαμαντόπουλος, Σταύρος Ιωάννου, Χρήστος Καπράλος, Βάσω Κατράκη, Νίκος Κεσσανλής, Γιώργος Λάππας, Κώστας Λαχάς, Φώτης Μαστιχιάδης, Κώστας Πανιάρας, Χρύσα Ρωμανού, Δήμος Σκουλάκης, Πάνος Φειδάκης, Νίκος Χουλιαράς, Τζον Χριστοφόρου.

«Ας τους τιμήσουμε, όσο ζούμε ακόμα και ας τους κρατήσουμε ζωντανούς μέχρι να φύγουμε και εμείς, κλείνοντας την πόρτα μιας υπέροχης παράστασης, για να ανοίξει η αυλαία με νέα έργα νέων ανθρώπων», αναφέρει σε σημείωμά του ο Βλάσης Φρυσίρας.

Θα σταθώ ιδιαίτερα στον Δήμο Σκουλάκη και τον Γιώργο Λάππα, που έφυγαν πιο πρόσφατα, για τον πρόσθετο λόγο ότι έργα τους κοσμούν το κτίριο του Ενιαίου Δημοσιογραφικού Οργανισμού Ασφάλισης και Περίθαλψης (με την ευκαιρία: ένας υγιέστατος οργανισμός, που κινδυνεύει να τιναχτεί στον αέρα με τις νέες από-ρυθμίσεις). Είναι ο «Δον Κιχώτης» του Σκουλάκη στον τρίτο όροφο του κτιρίου και «Ο Τελάλης» του Λάππα, που δεσπόζει στην είσοδο. Στην έκθεση υπάρχουν, εννοείται, πολύ περισσότερα έργα τους.

ΚΑΙ… Eπετειακό: «οχιναιλέγοντας» (δάνειο από τίτλο βιβλίου του Αλέξανδρου Αδαμόπουλου)

ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Χριστούγεννα… κάποτε
Ο Βαγγέλης Γκούφας σε μια παλιά συνέντευξη - μαρτυρία στην «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία» που δημοσιεύτηκε στις 25 Δεκεμβρίου 1988 (ήγουν πριν από 28 χρόνια). Ηταν μια σημαντική προσωπικότητα που έφυγε από τη ζωή...
Χριστούγεννα… κάποτε
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ιβ Μοντάν – ο (και) Ελληνας
Ηθοποιός, τραγουδιστής, με έντονη πολιτική δράση στον χώρο της Αριστεράς, ο Ιβ Μοντάν, μολονότι Ιταλός στην καταγωγή (γεννημένος στην Τοσκάνη – Ιβι Λίβι το πραγματικό του ονοματεπώνυμο), αλλά από τα τρία του...
Ιβ Μοντάν – ο (και) Ελληνας
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Με αγάπη για την Ελλάδα…
Οντας μαθητής είχα μεγάλη απέχθεια στα μαθηματικά και γενικά στα μαθήματα που είχαν αριθμούς. Ωσπου πηγαίνοντας στον Στρατό (Αεροπορία) μ’ έριξαν στα ραντάρ, όπου εκεί είχε κάποιο μερίδιο και η άλγεβρα.
Με αγάπη για την Ελλάδα…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Εθνικό Θέατρο για όλους
Από την ηθοποιό Εφη Ροδίτη, σύζυγο του εκλιπόντος επιφανούς δημοσιογράφου Κώστα Νίτσου, έλαβα την ακόλουθη επιστολή (την απέστειλε και στον καλλιτεχνικό διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου, Στάθη Λιβαθινό).
Εθνικό Θέατρο για όλους
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Γυναίκες σε ανώτερη σχολή
Ενα εγχείρημα του Δ. Γληνού πριν… 98 χρόνια. Ενα βιβλίο για γυναίκες: «Η Ανωτέρα Γυναικεία Σχολή 1921-1923» της εκπαιδευτικού Μαριάνθης Μπέλλα (εκδ. Τόπος), με μια νεανική φωτογραφία του Δημήτρη Γληνού στο...
Γυναίκες σε ανώτερη σχολή
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ο Φιλιππότης του βιβλίου
Ως εργαζόμενος στο βιβλιοπωλείο της «Εστίας» και αργότερα, όταν απέκτησε δικό του βιβλιοπωλείο κι εκδοτικό οίκο, πρόσφερε πάντα με καλή διάθεση, στους νέους κυρίως, τα βιβλία που ήθελαν ή που τους συνιστούσε ο...
Ο Φιλιππότης του βιβλίου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας