Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Για ένα καθημερινό «Οχι»

Ο Αντώνης Σαμαράκης έφυγε από τη ζωή στις 8 Αυγούστου 2003, στα 84 του

Για ένα καθημερινό «Οχι»

  • A-
  • A+

Με τον Αντώνη Σαμαράκη, πριν από 50 χρόνια

«Ηγέτες, που να είναι –επιτέλους!– άξιοι του λαού», έλεγε με υψωμένη φωνή ο Αντώνης Σαμαράκης τον Μάρτιο του 1966 (ήγουν πριν από 50 και χρόνια), σε συνέντευξη στο περιοδικό «Η γενιά μας» (φύλλο 17), της Νεολαίας Λαμπράκη, με αφορμή την έκδοση του μυθιστορήματός του «Το Λάθος» - του πιο γνωστού, πολυδιαβασμένου, πολυμεταφρασμένου και βραβευμένου βιβλίου του. Και στη συνέχεια, απαντώντας στην ερώτηση τι έχει περισσότερο ανάγκη αυτός ο τόπος:

«Να μπορούν [οι ηγέτες] να σταθούν στο ύψος που βρίσκεται ο λαός μας. Στο δικό του πνευματικό και ηθικό επίπεδο. Ηγέτες είναι το πρώτο που χρειάζεται για να προχωρήσει αλλιώτικα απ’ ό,τι ώς τώρα.

Υπάρχει όμως κι ένα δεύτερο που χρειάζεται παράλληλα με το πρώτο: να νιώσει ο λαός μας τη δύναμή του και την ευθύνη που έχει –που έχουμε όλοι μας– για το σήμερα και το αύριο της Ελλάδας, και να την εκφράσει τούτη τη συνείδηση, όχι επιπόλαια και με παροδικές εκρήξεις, αλλά με συνέπεια και πείσμα. Και, πρώτα πρώτα με στόχο την αλλαγή σε όλους τους τομείς».

«Το Λάθος»

Να θυμίσω ότι λίγους μήνες πριν (Ιούλιος του 1965) είχε προκύψει το βασιλικό πραξικόπημα (η αποπομπή του εκλεγμένου πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου), με τις αλλεπάλληλες (διορισμένες από τον Κωνσταντίνο) κυβερνήσεις αποστατών και τον λαό να διαδηλώνει καθημερινά. Οπότε η συνέντευξη σχετιζόταν και με αυτά τα γεγονότα.

Πριν προχωρήσω σε μερικά (ανθεκτικά) αποσπάσματα από τη συνέντευξη, να θυμίσω επίσης ότι ο Σαμαράκης έφυγε από τη ζωή στις 8 Αυγούστου 2003, στα 84 του. Του «Λάθους» είχαν προηγηθεί οι –πολυδιαβασμένες επίσης– συλλογές διηγημάτων του «Ζητείται ελπίς» (1954), «Σήμα κινδύνου» (1959) και «Αρνούμαι» (1961).

Να θυμίσω ακόμη ότι το «Λάθος» έχει θέμα την ύπαρξη ενός σχεδίου για την απόσπαση ομολογίας ενός υπόπτου, που κατηγορείται ότι υπονομεύει το καθεστώς. Το μοναδικό λάθος των ανακριτών είναι ο ανθρώπινος παράγοντας. Ενας παράγοντας που ανατρέπει τελικά το σχέδιο, αλλά που έχει τίμημα τον θάνατο.

Οπότε το ερώτημα στον συγγραφέα είναι, μήπως αυτό σημαίνει ότι ο θάνατος είναι το τίμημα κάθε αφυπνισμένης συνείδησης; Και η απάντησή του:

«Οχι, δεν είναι αναπόφευκτος ο θάνατος. Γιατί να μην είναι ο αγώνας, η τελική νίκη, που θα δικαιώσει τους αληθινά ελεύθερους; Στο "Λάθος" αυτό που συμβαίνει είναι κατάφαση ζωής, στοιχείο θετικό. Θα μπορούσε θαυμάσια να μην είναι θάνατος, να είναι κάτι άλλο. Αυτό τo "κάτι άλλο" θα το δώσω στο καινούργιο μυθιστόρημα που ετοιμάζω».

Ενα κατοπινό ερώτημα αφορά τη στάση των πνευματικών ανθρώπων στα γεγονότα των ημερών εκείνων.

«Οχι σαν πνευματικός άνθρωπος –ετικέτα συχνότατα χωρίς αντίκρισμα, ειδικά στον τόπο μας– αλλά σαν απλός άνθρωπος, νιώθω αηδία […] Δεν ξεχνώ τις ελάχιστες τιμητικές εξαιρέσεις. Την κατάσταση όμως έσωσαν –και θα τη σώζουν ώς το τέλος– οι νέοι μας και ο λαός γενικότερα».

Με τους νέους

Τελευταία (τότε) ο Σαμαράκης είχε δώσει στο Γαλλικό Ινστιτούτο διάλεξη με θέμα: «Οι νέοι και το αύριο». Και ήταν εκεί που κάλεσε τους νέους να επαναστατήσουν στο σήμερα και να δημιουργήσουν το δικό τους αύριο. Και το ερώτημα: Πώς εννοούσε αυτή την επανάσταση;

«Την εννοώ ακριβώς όπως γράφεται: επανάσταση. Δηλαδή όχι συμβιβασμούς, αλλά χτύπημα στη ρίζα του κακού. Ο,τι συνθέτει το ζοφερό σήμερα, πρέπει να πάψει να υπάρχει: πόλεμος, πείνα, υποδούλωση ανθρώπου από άνθρωπο…

»Πώς θα τα εκμηδενίσουμε όλα αυτά; Με ξόρκια; Δεν νομίζω. Η μόνη λύση είναι η καθημερινή επανάσταση, το καθημερινό "Οχι" σε οτιδήποτε ατιμάζει την ανθρωπιά».

Πίστευε ότι οι νέοι διαθέτουν τις προϋποθέσεις για μια τέτοια επανάσταση;

«Ναι. Πρώτα πρώτα επειδή είναι νέοι. Εχουν τη δύναμη, το πάθος και την αγνότητα, που μονάχα οι νέοι μπορούν να δώσουν. Οι νέοι μας την επανάσταση την έχουν στο αίμα τους. Γι’ αυτούς είναι κάτι εντελώς φυσιολογικό. Εχουν το ένστικτο της επανάστασης».

Μετά «Το Λάθος» ο Σαμαράκης έβγαλε και άλλα βιβλία, αλλά όχι «ένα μυθιστόρημα, που ξεκινάει από την αγωνία και τον αγώνα των νέων», όπως ανέφερε στη συνέχεια της συνέντευξης. Η έγνοια του ωστόσο για τους νέους κράτησε ώς το τέλος της ζωής του.

στο πλαίσιο

Σαν βγεις στον πηγαιμό για το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, είναι πρώτα η υπέροχη διαδρομή. Ειδικότερα μετά τον Ισθμό – με το καταπράσινο άπλωμα από πάνω και το απέραντο γαλάζιο από κάτω.

Επειτα, το μοναδικό αυτό θέατρο και τα πλήθη που συρρέουν για τις παραστάσεις. Προσωπικά, έπειτα από επαγγελματικές καθόδους ετών, τώρα στο χαλαρό, ως ένα τουλάχιστον ετήσιο «τάμα».

Ηταν οι «Ορνιθες», η τελευταία των φετινών Επιδαυρίων – η πιο διαφημισμένη και sold out (στο ελληνικό λεξιλόγιο πλέον). Με το ερώτημα, τι έχει διαπράξει ο Νίκος Καραθάνος, από τους πλέον κουβεντιασμένους της νεότερης γενιάς.

Και την πρόληψη ότι ζούμε, εν πολλοίς, στον καιρό των σκηνοθετών, με τον συγγραφέα (εν προκειμένω τον Αριστοφάνη, τον πλέον πολύπαθο) ως πρόσχημα.

Λέω λοιπόν πως: Αν κάποιος δεν έχει δει (ή έχει ξεχάσει) τον Κάρολο Κουν, τη μετάφραση του Ρώτα και τη μουσική του Χατζιδάκι. Αν είναι βολικός σε καινοτομίες και προσέρχεται διατεθειμένος να καλοπεράσει (απολαμβάνοντας ακόμα και μια κοινότοπη αθυροστομία).

Και, αν δεν αναρωτιέται γιατί παρατραβάει σε διάρκεια (2 ώρες και 10 λεπτά), είναι δυνατό να απολαύσει μια καλοδουλεμένη, όπως η εν λόγω, παράσταση.

Προσωπικά θαύμασα την αυταπάρνηση (σωματική και ψυχική) με την οποία οι ηθοποιοί, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του σκηνοθέτη, υπηρέτησαν την άποψή του, πράγμα που εκτιμήθηκε από τους θεατές.

Με μετέωρο ωστόσο το ερώτημα για τα όρια του εγχειρήματος και τον προβληματισμό αν ένα αρχαίο θέατρο οφείλει να φιλοξενεί και «αιρετικές» παραστάσεις, με το ενδεχόμενο όσες παραμένουν πιστές στο σχήμα των κλασικών να θεωρούνται πλέον «μπανάλ».

ΚΑΙ… «Δεν δεχόμαστε μαθήματα δημοσιογραφίας». Ποιας δημοσιογραφίας;

 

ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Το βιβλίο στο… απόσπασμα
Συνηθισμένη, σε κεντρικές πλατείες και δρόμους, η εικόνα συσσωρευμένων βιβλίων που προσφέρονται σε δελεαστικές τιμές. Πρόκειται για στοκ που έχει ξεμείνει σε αποθήκες εκδοτών, ξεπούλημα από κληρονόμους, που...
Το βιβλίο στο… απόσπασμα
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Αλλο να τα λέμε κι άλλο να τα γράφουμε…
«Πιπέρι στο στόμα!», ένα ενδιαφέρον και απολαυστικό πόνημα. Ενα βιβλίο που προκαλεί περιέργεια και συνάμα ενδιαφέρον: «Πιπέρι στο στόμα!», και υπότιτλος: «Οψεις των λέξεων-ταμπού στη Νέα Ελληνική». Το...
Αλλο να τα λέμε κι άλλο να τα γράφουμε…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Το «Αϊβαλί» του Soloup και του Κόντογλου
Θέμα της διένεξης μεταξύ του κομίστα Soloup και των κληρονόμων, ήταν το graphic novel του Soloup «Αϊβαλί», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Κέδρος», στο οποίο περιλαμβάνονται και αποσπάσματα από το βιβλίο του...
Το «Αϊβαλί» του Soloup και του Κόντογλου
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
«Τρυφερός σ’ έναν κόσμο σκληρό και απάνθρωπο»
Πρωτοδιάβασα βιβλίο του Σωτήρη Πατατζή, όντας έφηβος, όταν σ’ ένα παλαιοβιβλιοπωλείο βρήκα – ή μάλλον μου σύστησε ο ίδιος ο παλαιοβιβλιοπώλης, που ήταν κι ένα είδος πνευματικού μου προμηθευτή, ως αντίδοτο στα...
«Τρυφερός σ’ έναν κόσμο σκληρό και απάνθρωπο»
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ο Φιλιππότης του βιβλίου
Ως εργαζόμενος στο βιβλιοπωλείο της «Εστίας» και αργότερα, όταν απέκτησε δικό του βιβλιοπωλείο κι εκδοτικό οίκο, πρόσφερε πάντα με καλή διάθεση, στους νέους κυρίως, τα βιβλία που ήθελαν ή που τους συνιστούσε ο...
Ο Φιλιππότης του βιβλίου
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Τρεις «ανορθόδοξοι» συγγραφείς
Ο Γιάννης Βασιλακάκος είναι ένας από τους Ελληνες πνευματικούς ανθρώπους της διασποράς (Αυστραλία), με ισχυρούς δεσμούς με την Ελλάδα. Με πλούσιο βιογραφικό: μάστερ και διδακτορικό στη Νεοελληνική Λογοτεχνία...
Τρεις «ανορθόδοξοι» συγγραφείς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας