Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η φτώχεια τέχνη εργάζεται»…

Ανδρέας Λασκαράτος (1811-1901)

«Η φτώχεια τέχνη εργάζεται»…

  • A-
  • A+

Μια άγνωστη συλλογή τραγουδιών του Ανδρέα Λασκαράτου

Ενα ερωτικό τραγουδάκι: «Εκοίταξα τον ουρανό / κι είδα ένα γνέφι μαύρο. / Η αγάπη μου μ’ αρνήθηκε / και τώρα ποια θενά’ βρω». Ενα σατιρικό: «Αρχοντες μεταλάβετε / και εξομολογηθείτε, / κι εμάς τους μαύρους τους φτωχούς / να μας ξεφορτωθείτε». Κι ένα αστείο: «Εβάλθηκε μια προσταγή / κι ακούσετε τι λέει: / Να βγάνουνε τη σκούφια τους ολ’ οι κατσιδιαραίοι».

Τετράστιχα από μια άγνωστη και ανώνυμη χειρόγραφη συλλογή, που, έπειτα από έρευνα, αποδείχτηκε ότι ανήκει στον Ληξουριώτη συγγραφέα Ανδρέα Λασκαράτο (1811-1901).

Εφτασε στα χέρια του ομότιμου καθηγητή της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας Γιάννη Παπακώστα, γνωστότατου ερευνητή κειμένων της νεοελληνικής γραμματείας, που την ταυτοποίησε και, σε συνεργασία με τον δημοσιογράφο και ποιητή Παντελή Μπουκάλα, εκδόθηκε πρόσφατα σε βιβλίο (εκδ. Αγρα) με τον ίδιο (εκτενή) τίτλο: «Δημοτικά τραγουδάκια εθνικά μαζεμμένα από τους τραγουδιστάδες εις το Ληξούρι (Κεφαλληνία – Επαρχία Πάλης) τους 1842». Τα εισαγωγικά κείμενα και τα σχόλια είναι των δυο συνεργατών-παρουσιαστών.

Συλλέκτης

Γράφει ο Παπακώστας (αφού πριν εξηγεί πώς έφτασε στα χέρια του η συλλογή): «Από την έρευνα που επιχείρησα δεν μου έμεινε πλέον αμφιβολία ότι συλλογέας των εν λόγω τραγουδιών είναι όντως ο Λασκαράτος. Την πατρότητα την επικυρώνει η συγκριτική εξέταση σύγχρονων αυτόγραφων κειμένων του, η ομοιότητα των οποίων είναι κατάδηλη σε σημείο που δεν αφήνει αμφιβολία για τη γραφίδα, από την οποία προήλθε η παρούσα συλλογή».

Τα εν λόγω τετράστιχα συνέλεξε ο Λασκαράτος σε ανά την Ελλάδα ταξίδια του – και ιδιαίτερα στην Κρήτη. Γράφει ο Μπουκάλας: «Είναι γνωστό πάντως από τις αφηγήσεις αρκετών λογίων, Ελλήνων και ξένων, πως η συγκέντρωση δημοτικής ποιητικής ύλης και ιδιαίτερα μοιρολογιών, δεν είναι εύκολο εγχείρημα.

Οι λαϊκοί άνθρωποι αντιμετώπιζαν με ιδιαίτερη επιφύλαξη τους μορφωμένους που τους ζητούσαν να πουν τραγούδια. Και τα τραγούδια δεν λέγονται βέβαια, δεν απαγγέλλονται. Τραγουδούνται. Το τραγούδι όμως θέλει την ώρα του».

Είναι τα χαρακτηρισμένα από τον Λασκαράτο Ερωτικά (136 τον αριθμό), Σατιρικά και Αστεία (9), αλλά και κάποια δίστιχα Τσακίσματα (19) όπως: «Κοίταξέ τη ομπρός κι οπίσω, / πώς να μην την αγαπήσω!». Και: «Σύρε στον γκρεμό γκρεμίσου / κι ηύρηκα καλύτερή σου». Υπάρχουν ακόμη κάποια Εκτός Αρίθμησης και Αστεία και Σατιρικά, όπως: «Ηθελα να ’χα στην καρδιά ένα παραθυράκι, / για να τ’ ανοίγω καθ’ αυγή, / να φεύγει το φαρμάκι». Γνωμικά Ηθικά, όπως: «Ομοιος τον όμοιο αγαπά / κι όμοιος τον όμοιο θέλει». «Η φτώχεια τέχνη εργάζεται / κι η πουτανιά φτιασίδι».

Τραγούδια ακόμη και στο οπισθόφυλλο της συλλογής και άλλα ενδιαφέροντα, που δεν είναι δυνατό να περιληφθούν στην περιορισμένη αυτή απλή παρουσίαση μιας όντως άγνωστης δραστηριότητας του Ληξουριώτη συγγραφέα.

Αφορισμένος

Με την ευκαιρία, ολίγα τινά για τον Ανδρέα Λασκαράτο, καθώς φέτος συμπληρώνονται 115 χρόνια από τον θάνατό του (23 Ιουλίου 1901), στα 90 του – διαβίωση ρεκόρ για τους χρόνους εκείνους. Γεννημένος στο Ληξούρι, γόνος εύπορης οικογένειας, με σπουδές νομικών στο Παρίσι, μαθητής του Ανδρέα Κάλβου, ενώ γνώρισε και τον Διονύσιο Σολωμό, ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία και την ποίηση.

Παντρεμένος με την Πηνελόπη Κοργιαλένειου, κόρη γνωστής και εύπορης οικογένειας, απέκτησε –άκρως παραγωγικός– εννέα παιδιά: δύο αγόρια κι εφτά κορίτσια (και πώς να τα ’βγαζε πέρα ο άνθρωπος με τόσα θηλυκά, συν σύζυγο, μαμά, πεθερά). Λόγιος με ιδέες αντίθετες με τις αντιλήψεις της εποχής του, ήρθε σε σύγκρουση με τους πολιτικούς και θρησκευτικούς κρατούντες, με αποκορύφωμα το 1856 να αφοριστεί από την Εκκλησία για το βιβλίο του «Τα μυστήρια της Κεφαλλονιάς».

Αλλοι τίτλοι έργων του: «Στιχολογήματα», «Ιδού ο άνθρωπος - Χαραχτήρες», «Ποιήματα και ανέκδοτα», «Απόκριση στον αφορισμό», «Αυτοβιογραφία» κ.ά. που εκδόθηκαν μετά τον θάνατό του.

Διαβάζω σε «Ενημερωτικό σημείωμα για τον αναγνώστη» στο βιβλίο «Ιδού ο άνθρωπος – Χαραχτήρες» και «Στοχασμοί» του Λασκαράτου, που υπογράφει ο Σπ. Δε Βιάζη (;): «Απέθανεν ο Λασκαράτος εν Αργοστολίω τη 23 Ιουλίου του έτους 1901 και ευτυχώς εκηδεύθη εκκλησιαστικώς διότι ο αρχιεπίσκοπος Κεφαλληνίας Γεράσιμος Δόριζας, όστις εξετίμα την ικανότητα, την ευφυΐαν και τον χαρακτήρα του Λασκαράτου, εφρόντισεν όπως η Ιερά Σύνοδος άρη το επιτίμιον του 1900 άνευ υποβολής λιβέλλου ομολογίας πίστεως, καθ’ α απήττει η ετέρα Σύνοδος και ο Λασκαράτος ηρνήθη δικαίως διότι δεν ήτο της αξιοπρεπείας του».

Στο πλαίσιο

Και μερικά καλά λόγια για τον επί δέκα χρόνια πρόεδρο του Ελληνικού Φεστιβάλ Γιώργο Λούκο από τον διάδοχό του –ως καλλιτεχνικό διευθυντή– Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο, ο οποίος επέλεξε να ανακοινώσει το φετινό πρόγραμμα στην Πειραιώς 260, τον χώρο που δημιούργησε ο προκάτοχός του.

Δεν μπορεί, είπε, να αγνοήσει την ώς τώρα επιτυχημένη πορεία του φεστιβάλ, ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία. Και σε συνέντευξη στο «Βήμα της Κυριακής»: «Αυτό που έκανε ο Λούκος, κυρίως στην Πειραιώς, είναι κάτι που θαυμάζω και εκτιμώ, μια αλλαγή, μια ανατροπή σε σχέση με ό,τι γινόταν πριν».

Αυτά εν αναμονή του αποτελέσματος της έρευνας σε σχέση με τον λόγο που οδήγησε στην αποπομπή του.

«Γιάννης Νεγρεπόντης-Το τραγούδι της σιωπής», ένα βιβλίο με τους μελοποιημένους στίχους του δημιουργού τού «Ακορντεόν», του «Τρίτος παγκόσμιος» (από τον Μάνο Λοΐζο) και τόσων άλλων πολυτραγουδισμένων (εκδ. Μετρονόμος).

Με συνοδευτικά κείμενα, μεταξύ άλλων, του αδελφού του Μενέλαου Ξυνοτρούλια (το Νεγρεπόντης ήταν ψευδώνυμο του Γιάννη), καθώς και των Χρήστου Λεοντή, Λουκιανού Κηλαηδόνη, Γιάννη Μπανιά (συνεξόριστου στα χρόνια της χούντας). Προσεγμένη –και οφειλόμενη- έκδοση.

«Γραμμές», ένα πρωτότυπο φωτογραφικό λεύκωμα του Παύλου Τσούλου (εκδ. ΖΩ2), που, κατά τον ίδιο, «μεταφέρει ένα μήνυμα συμφιλίωσης μέσα από τους δρόμους του φωτός: σκιές και σχήματα διακριτών αντικειμένων του άμεσου –ή σε κάποιες περιπτώσεις του πιο μακρινού– περιβάλλοντος προβάλλουν συμβιωτικές ιδιότητες.

Σχέσεις συνύπαρξης που μόνο ο φωτογραφικός φακός γνωρίζει να αναδεικνύει, προσφέροντας έτσι την ευκαιρία μιας διαφορετικής ανάγνωσης, αλλά και μιας διαφορετικής συμπόρευσης με τον ήδη γνωστό μας κόσμο». Ενδιαφέρον φωτογραφικό «ταξίδι».

ΚΑΙ… Θα είναι βιώσιμη η διαβίωση;

  

ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
«Ομπρός οι δημιουργοί»…
Αγγελος Σικελιανός: 65 χρόνια από τον θάνατό του. Μαζί (Σικελιανός και Καζαντζάκης) συμπορεύτηκαν σε ιδέες και ταξίδια, μαζί (και κατά μόνας) είχαν προταθεί για ακαδημαϊκοί και Νόμπελ, χωρίς να αξιωθούν ούτε...
«Ομπρός οι δημιουργοί»…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ο συγγραφέας των κατατρεγμένων
«Διαβάζουμε στις εφημερίδες πως ο Δημοσθένης Βουτυράς, άρρωστος από καιρό, περνάει τα στερνά του μέσα σε τραγική φτώχεια. Τα λογοτεχνικά σωματεία προσπαθούν ν’ αποσπάσουνε για το κορυφαίο μέλος τους μια μικρή...
Ο συγγραφέας των κατατρεγμένων
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Το βιβλίο στο… απόσπασμα
Συνηθισμένη, σε κεντρικές πλατείες και δρόμους, η εικόνα συσσωρευμένων βιβλίων που προσφέρονται σε δελεαστικές τιμές. Πρόκειται για στοκ που έχει ξεμείνει σε αποθήκες εκδοτών, ξεπούλημα από κληρονόμους, που...
Το βιβλίο στο… απόσπασμα
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Για ένα καθημερινό «Οχι»
Ο Αντώνης Σαμαράκης έφυγε από τη ζωή στις 8 Αυγούστου 2003, στα 84 του. Του «Λάθους» είχαν προηγηθεί οι –πολυδιαβασμένες επίσης– συλλογές διηγημάτων του «Ζητείται ελπίς» (1954), «Σήμα κινδύνου» (1959) και...
Για ένα καθημερινό «Οχι»
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Αλλο να τα λέμε κι άλλο να τα γράφουμε…
«Πιπέρι στο στόμα!», ένα ενδιαφέρον και απολαυστικό πόνημα. Ενα βιβλίο που προκαλεί περιέργεια και συνάμα ενδιαφέρον: «Πιπέρι στο στόμα!», και υπότιτλος: «Οψεις των λέξεων-ταμπού στη Νέα Ελληνική». Το...
Αλλο να τα λέμε κι άλλο να τα γράφουμε…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ως οργισμένος νέος
Θα μπορούσε να γραφτεί για τον Μένη Κουμανταρέα, που έφυγε βίαια από τη ζωή πριν από έναν χρόνο. Συμβαίνει όμως να έχει γραφτεί από τον ίδιο τον Κουμανταρέα, και αφορά τον βίαιο θάνατο, τον Αύγουστο του 1988,...
Ως οργισμένος νέος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας