Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Τρυφερός σ’ έναν κόσμο σκληρό και απάνθρωπο»

Σωτήρης Πατατζής, 1917-1991

«Τρυφερός σ’ έναν κόσμο σκληρό και απάνθρωπο»

  • A-
  • A+

Πρωτοδιάβασα βιβλίο του Σωτήρη Πατατζή, όντας έφηβος, όταν σ’ ένα παλαιοβιβλιοπωλείο βρήκα – ή μάλλον μου σύστησε ο ίδιος ο παλαιοβιβλιοπώλης, που ήταν κι ένα είδος πνευματικού μου προμηθευτή, ως αντίδοτο στα πληκτικά σχολικά διαβάσματα.

Ηταν το μυθιστόρημα «Μεθυσμένη πολιτεία», σε μικρό σχήμα (εκδ. «Λογοτεχνική Γωνιά», 1948). Και γοητεύτηκα από το περιεχόμενο και το ύφος του. (Στη δεκαετία του ’70 έγινε και επιτυχημένη τηλεοπτική σειρά, σε σκηνοθεσία Αρη Λυχναρά, με Βέρα Κρούσκα, Γιάννη Βόγλη, Χρυσούλα Διαβάτη, Παύλο Χαϊκάλη).

Εφηβος επίσης είχα χωθεί στα θέατρα όπου παίζονταν, σε διασκευή του Πατατζή, τα έργα «Δον Καμίλο», από το ομότιτλο σατιρικό έργο του Ιταλού Τζιοβάνι Γκουαρέσκι, καθώς και «Ο καλός στρατιώτης Σβέικ», του Τσέχου Γιάροσλαβ Χάσεκ, που έχω απολαύσει και από τη μεταφορά τους στον κινηματογράφο. Ιδεώδης ενσαρκωτής των δύο ηρώων, ο Μίμης Φωτόπουλος – από τις ανθεκτικότερες παραστάσεις του.

Δύο εκδηλώσεις

Αργότερα έπεσαν στα χέρια μου και τα «Ματωμένα χρόνια» του Πατατζή (εκδ. Βιβλιοπωλείον της «Εστίας»), ένα συγκλονιστικό μαρτυρολόγιο από τα χρόνια της Κατοχής.

Τον Σωτήρη Πατατζή μας θύμισαν την περασμένη εβδομάδα οι συντοπίτες του Μεσσήνιοι του Συλλόγου των Απανταχού Νησιωτών «Ο Πάμισος» (Νησί ή αλλιώς Μεσσήνη της Μεσσηνίας και Πάμισος το τοπικό ποτάμι), σε εκδήλωση στο κτίριο της ΕΣΗΕΑ.

Ομιλητές, ο πολιτικός μηχανικός, οικονομολόγος και ποιητής Γιάννης Ξανθόπουλος (που αναφέρθηκε στο πεζογραφικό έργο του Πατατζή) και ο ηθοποιός Στέφανος Ληναίος (με προσωπικές μνήμες). Υπήρξε και μουσικό πρόγραμμα με τους Γιάννη Θωμόπουλο (τραγούδι) και Ζαχαρία Τσίχλα (πιάνο). Παρούσα και η σύζυγος του τιμώμενου, Σάσα Πατατζή. Ανάλογη εκδήλωση είχε οργανωθεί το 2002 στο θέατρο «Αλφα» του Ληναίου, από τον ίδιο σύλλογο, για τα δέκα χρόνια από τον θάνατο του συγγραφέα.

Εγραψα πιο πάνω τις λέξεις «μας θύμισαν», επειδή μολονότι ο Πατατζής είναι ένας από τους σημαντικότερους νεοέλληνες συγγραφείς παραμένει στους παραγκωνισμένος. Ο Ληναίος το αποδίδει, κατ’ αρχάς, στον ίδιο τον Πατατζή, ο οποίος από τη στιγμή που παρέδιδε τα γραφτά του στους εκδότες δεν σκοτιζόταν για τη μοίρα τους: «Θέλει πολλές εκδηλώσεις για να γνωρίσουμε τον Σωτήρη Πατατζή, που σχεδόν τον ξέρει όλη η Ευρώπη, που τον διδάσκουνε τα πανεπιστήμια, και στην Ελλάδα φοβάμαι ότι δεν υπάρχει, παρά μόνο σε μια-δυο ανθολογίες», λέει.

Στην Αριστερά

Η μια αφορμή (γιατί πάντα αναζητάω κάποια αφορμή για τα κείμενα σ’ αυτή τη σελίδα) είναι η προαναφερόμενη εκδήλωση για τον Πατατζή. Η άλλη, το γεγονός ότι στις 7 Ιουνίου (αύριο) συμπληρώνονται 24 χρόνια από τότε (1991) που έφυγε από τη ζωή στα 76 του. Γεννημένος το 1917 στη Μεσσήνη, ορφάνεψε από πατέρα στα 6 του. Σπουδές στη Νομική (που δεν ολοκλήρωσε), πέρασε στη χωροφυλακή, για να λιποτακτήσει με την είσοδο των Γερμανών και να ενταχθεί στο ΕΑΜ και στον ΕΛΑΣ. Κι από κοντά στα γραφτά, με την έγνοια πάντα του βιοπορισμού.

Συνεργασία σε εφημερίδες και περιοδικά, διηγήματα, μυθιστορήματα, μαρτυρίες, θεατρικά, μεταφράσεις. Αναγνώριση και κριτικά εγκώμια. «Είναι ένα παιδί με ζεστή και τρυφερή καρδιά, μέσα σε έναν κόσμο σκληρό και απάνθρωπο», λέει ο Γιάννης Χατζίνης. Και ο Δανός Ολε Ολσεν: «Για εμάς, εννοώ τις σκανδιναβικές χώρες, είναι ένα μεγάλος συγγραφέας».

Διεθνής διάκριση για το διήγημά του «Η νεράιδα του βυθού», που δημοσιεύτηκε στην «Καθημερινή», από τον εκδοτικό οίκο Herald Tribune, βραβείο Εθνικής Αντίστασης για τα «Ματωμένα χρόνια», κρατικό βραβείο για το διήγημά του «Στο χάος». Και το τίμημα, όντας αριστερός (σε μια Αριστερά που ανέχεται τον αντίλογο), οι απαγορεύσεις των βιβλίων του.

«Ο Πατατζής μ’ έβαλε στην Αριστερά», λέει ο Ληναίος. Κι επειδή ο Πατατζής δεν εξαντλείται -πόσο μάλιστα σ’ ένα τόσο περιορισμένο κείμενο- θα ακολουθήσει άλλο ένα το ερχόμενο Σάββατο με μια επίκαιρη καταγραφή του.

 

Στο πλαίσιο

Ανήκω σ’ αυτούς που πιστεύουν ότι ο τόπος βρισκόταν πάντα σε κρίση – κι αν δεν βρισκόταν, προετοιμαζόταν (με την… ολόθερμη υποστήριξη των «προστατών» του). Και, για να μην αναμασάω Κατοχή, Εμφύλιο, άγρια Δεξιά, χούντα: Τι ήταν αυτά τα 35 χρόνια της –τάχα– ευημερίας; Τα ζήσαμε: Διακοποδάνεια, εορτοδάνεια, σπουδαστικά, διπλά (μονά–ζυγά) Ι.Χ. (κι ένα για κάθε μέλος της οικογένειας), ρεμούλες, φοροδιαφυγές, «πάρε δάνειο και ξέχασέ το» οι τραπεζικές διαφημίσεις… Αυτά –και όχι μόνο– καλούμαστε τώρα να ξοφλήσουμε. (Συμπληρωματικά: «Κρίσις…», ο τίτλος ενός πολυπαινεμένου μυθιστορήματος του ξεχασμένου συγγραφέα Αρκάδιου Λευκού, που κυκλοφόρησε το 1934. Σαν να γράφτηκε σήμερα.)

Τα ’καναν οι άλλοι – τα κάνουν και οι δικοί μας αριστεροί κυβερνώντες. Μήνας φορολογικών δηλώσεων και να τα φοβιστικά: «Προσέξτε τις παγίδες». Προσέχεις, βάζεις κι έναν λογιστή (ποιος μπορεί να κάνει τη δήλωση μόνος του;) αλλά δεν είναι βέβαιο ότι κάπου δεν θα σε τσιμπήσουν, μολονότι δεν θέλεις, δεν έχεις τίποτα να κρύψεις. Πώς να συγκριθείς με τον έχοντα – με τους «εξπέρ» λογιστές και τους φοροτεχνικούς; (Βέβαια, πιάνουν κάποιους – μάλλον ερασιτέχνες.)

«Θα περάσει κι αυτό», λέει κάποιος θυμόσοφος σ’ ένα από τα μυθιστορήματα του Καζαντζάκη (στον «Ζορμπά»; στην «Αναφορά στον Γκρέκο»;). «Θα περάσει κι αυτό», ο τίτλος νέου τραγουδιού του Νίκου Πορτοκάλογλου που ερέθισε τα social media, καθότι σχολιάζει την τρέχουσα κρίση, διάβασα. Δεν του κάνουν κακό. Λέγονται τόσα και τόσα. Ο Πορτοκάλογλου τουλάχιστον έχει ταλέντο.

ΚΑΙ… Βιβλία μ’ ένα ευρώ (καμιά αντίρρηση) – κι άντε να αντέξουν τα βιβλιοπωλεία. Να γινόταν τουλάχιστον το ίδιο και με τα είδη διατροφής.

  

ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Το βιβλίο στο… απόσπασμα
Συνηθισμένη, σε κεντρικές πλατείες και δρόμους, η εικόνα συσσωρευμένων βιβλίων που προσφέρονται σε δελεαστικές τιμές. Πρόκειται για στοκ που έχει ξεμείνει σε αποθήκες εκδοτών, ξεπούλημα από κληρονόμους, που...
Το βιβλίο στο… απόσπασμα
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Για ένα καθημερινό «Οχι»
Ο Αντώνης Σαμαράκης έφυγε από τη ζωή στις 8 Αυγούστου 2003, στα 84 του. Του «Λάθους» είχαν προηγηθεί οι –πολυδιαβασμένες επίσης– συλλογές διηγημάτων του «Ζητείται ελπίς» (1954), «Σήμα κινδύνου» (1959) και...
Για ένα καθημερινό «Οχι»
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Αλλο να τα λέμε κι άλλο να τα γράφουμε…
«Πιπέρι στο στόμα!», ένα ενδιαφέρον και απολαυστικό πόνημα. Ενα βιβλίο που προκαλεί περιέργεια και συνάμα ενδιαφέρον: «Πιπέρι στο στόμα!», και υπότιτλος: «Οψεις των λέξεων-ταμπού στη Νέα Ελληνική». Το...
Αλλο να τα λέμε κι άλλο να τα γράφουμε…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Το «Αϊβαλί» του Soloup και του Κόντογλου
Θέμα της διένεξης μεταξύ του κομίστα Soloup και των κληρονόμων, ήταν το graphic novel του Soloup «Αϊβαλί», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Κέδρος», στο οποίο περιλαμβάνονται και αποσπάσματα από το βιβλίο του...
Το «Αϊβαλί» του Soloup και του Κόντογλου
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ο Φιλιππότης του βιβλίου
Ως εργαζόμενος στο βιβλιοπωλείο της «Εστίας» και αργότερα, όταν απέκτησε δικό του βιβλιοπωλείο κι εκδοτικό οίκο, πρόσφερε πάντα με καλή διάθεση, στους νέους κυρίως, τα βιβλία που ήθελαν ή που τους συνιστούσε ο...
Ο Φιλιππότης του βιβλίου
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Τρεις «ανορθόδοξοι» συγγραφείς
Ο Γιάννης Βασιλακάκος είναι ένας από τους Ελληνες πνευματικούς ανθρώπους της διασποράς (Αυστραλία), με ισχυρούς δεσμούς με την Ελλάδα. Με πλούσιο βιογραφικό: μάστερ και διδακτορικό στη Νεοελληνική Λογοτεχνία...
Τρεις «ανορθόδοξοι» συγγραφείς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας