Χαιρετισμός στον Θόδωρο Κρητικό

Δεκέμβριος 2004: Ο Θόδωρος Χατζηπανταζής παραλαμβάνει από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κωστή Στεφανόπουλο, το βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χαιρετισμός στον Θόδωρο Κρητικό

  • A-
  • A+
Ο άγνωστος-γνωστός της θεατρικής κριτικής.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Κρητικός ήταν το ψευδώνυμό του ως θεατρικού κριτικού. Το πλήρες ονοματεπώνυμό του ήταν Θόδωρος Χατζηπανταζής, και ήταν ο πρώτος Ελληνας πανεπιστημιακός θεατρολόγος (στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, με το οποίο εξακολουθεί να συνεργάζεται ως ομότιμος καθηγητής). Κάθε Σαββατοκύριακο ωστόσο ανέβαινε στην Αθήνα κι έβλεπε θεατρικές παραστάσεις, για τις οποίες έγραφε κριτικές -επί 14 χρόνια (ώς το 1993) στην «Ελευθεροτυπία».

Γνωστός ως υπογραφή, αλλά άγνωστος ως φυσιογνωμία καθώς παρακολουθούσε τις παραστάσεις με εισιτήριο ως απλός θεατής, ενώ απείχε από οποιοδήποτε θεσμικό οφίτσιο. Αλλά περισσότερα έχει (ό,τι χωρέσει στη σελίδα) ο συνάδελφος Γιώργος Βιδάλης, ο οποίος του είχε πάρει εκτενή συνέντευξη για την «Ελευθεροτυπία» (25 Οκτωβρίου 2008), όταν ο Χατζηπανταζής είχε αποχωρήσει από το καλλιτεχνικό τμήμα της εφημερίδας της οποίας αποτελούσε επίλεκτο μέλος. Γράφει ο Γιώργος Βιδάλης:

Ο Θόδωρος Χατζηπανταζής έβαλε τα θεμέλια της επιστήμης της Θεατρολογίας στην Ελλάδα. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης στο Ρέθυμνο από το 1981 έως το 2005. Ακάματος ερευνητής της ιστορίας του νεοελληνικού θεάτρου και συγγραφέας πολύτιμων μελετών περί αυτού («Η Ελληνική Κωμωδία και τα πρότυπά της στο 19ο αιώνα», «Το Ελληνικό Ιστορικό Δράμα», «Από του Νείλου μέχρι του Δουνάβεως»).

Ως κριτικός θεάτρου από το 1968 έως το 1993 με το ψευδώνυμο «Θόδωρος Κρητικός» άφησε εποχή με την οξυδερκή, διεισδυτική και συχνά χιουμοριστική πένα του.

Τον Δεκέμβριο του 2004 παρέλαβε από τον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κωστή Στεφανόπουλο, το βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας.

Με αφορμή το 3ο Πανελλήνιο Θεατρολογικό Συνέδριο, που ήταν αφιερωμένο στον ομότιμο πλέον καθηγητή Θεατρολογίας (τον Οκτώβριο του 2008 στο Ρέθυμνο), ο γράφων είχε πάρει μια σπάνια συνέντευξη μαζί του (σπάνια γατί μέχρι τότε ο χαλκέντερος και αφοσιωμένος στο έργο του πανεπιστημιακός καθηγητής δεν είχε εμφανιστεί δημόσια στον Τύπο). Σταχυολογούμε μερικές απόψεις του από τη συνέντευξη αυτή.

Κατάθλιψη

• Για την ενασχόλησή του με την κριτική θεάτρου ως Θόδωρος Κρητικός και τα συχνά χιουμοριστικά βέλη του:

«Είχα συσσωρευμένη κατάθλιψη από την αναγκαστική παρακολούθηση ενός τεράστιου αριθμού παραστάσεων… Οταν είσαι επαγγελματίας θεατής, δηλαδή κριτικός θεάτρου, είσαι υποχρεωμένος να δεις αναρίθμητες παραστάσεις. Να κάθεσαι επί δύο ολόκληρες ώρες, δυο-τρεις φορές την εβδομάδα και να παρακολουθείς παραστάσεις συχνά απαράδεκτες, πρόχειρες, ασυνάρτητες και κακόγουστες; Πρόκειται για έναν αφύσικο τρόπο ζωής, μπορεί να σε μετατρέψει στα καλά καθούμενα σε άνθρωπο μοχθηρό, χαιρέκακο κι επιθετικό…

Με απωθεί και με τρομάζει πάντα η σοβαροφάνεια, γιατί προδίδει πενία πνεύματος, γιατί αποτελεί το τελευταίο καταφύγιο των ανεγκέφαλων. Το χιούμορ είναι το ισχυρότερο τονωτικό του μυαλού και το λαμπρότερο λουλούδι του ανθρώπινου πολιτισμού. Ιδιαίτερα όταν υπονομεύει συνειδητά τον ίδιο τον διακινητή του».

• Για το… άγνωστο πρόσωπο του Θόδωρου Κρητικού στα θέατρα, αφού έβγαζε εισιτήριο, και για το ότι δεν είχε παρτίδες με καλλιτέχνες και επιτροπές:

«Στα είκοσι πέντε χρόνια της καριέρας μου ως κριτικού απέφευγα συστηματικά οποιαδήποτε επαφή με τα καλλιτεχνικά κυκλώματα, αλλά και με τους πυρήνες εξουσίας που εκπροσωπούν οι επιτροπές υπουργείων… Το έκανα επειδή πίστευα και πιστεύω ότι οι προσωπικές επαφές με τους κρινόμενους καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη τη διαμόρφωση ανεπηρέαστης γνώμης και δυναμιτίζουν την αξιοπιστία της στην κρίση του αναγνώστη. Οταν αξιώνεις το δικαίωμα να κρίνεις μεγαλόφωνα κάποια δημόσια πρόσωπα, διάβολε, πρέπει να πληρώσεις κι ένα μικρό τίμημα γι’ αυτό το προνόμιο. Και το τίμημα δεν είναι άλλο από την πλήρη απομόνωσή σου».

Η θωράκιση

• Για τις αποδομήσεις-διασκευές στους κλασικούς συγγραφείς στην ελληνική σκηνή:

«Είναι μια ευρεσιτεχνία που κυριαρχεί εδώ κι αρκετά χρόνια στο παγκόσμιο πρωτοποριακό θέατρο. Επινοήθηκε στο πλαίσιο του μεταμοντέρνου κινήματος που επιτρέπει την αποσυναρμολόγηση των παλιότερων έργων και την αυθαίρετη επανασυγκόλληση επιλεγμένων στοιχείων τους σε νέες πρωτότυπες συνθέσεις για τη δημιουργία καινούργιων δήθεν έργων. Η συνταγή βάζει σε πειρασμό πολλούς μη δημιουργικούς ανθρώπους να σκυλεύουν αναίσχυντα τους νεκρούς, στο όνομα της πρωτοποριακής τέχνης, και να λαφυραγωγούν ανενόχλητοι τα θησαυροφυλάκια του παρελθόντος, κάνοντας μνημόσυνο με ξένα κόλλυβα».

• Για το τι μένει ως καταστάλαγμα από την πολύχρονη πανεπιστημιακή θητεία του στον τομέα της Θεατρολογίας:

«Η ανεκτίμητης αξίας συνεχής επαφή με νέους ανθρώπους, που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στη ζωή και την επιστήμη κι είναι γεμάτοι ενθουσιασμό, σχέδια, όνειρα, προσδοκίες, ιδέες. Αυτός ο μεταδοτικός ενθουσιασμός των νέων είναι που θωρακίζει συχνά εμάς τους πρεσβύτερους απέναντι στην ψυχική φθορά που αυτόματα συνεπάγεται η επαφή με την τρέχουσα αθλιότητα γύρω μας…

Διατηρώ τακτικότατη επαφή με τους μαθητές μου συζητώντας εξαντλητικά όλα τα ερευνητικά ζητήματα που τους απασχολούν. Η πιο γόνιμη διδασκαλία γίνεται πάντα με το παράδειγμα, μέσα από τα γραπτά σου, μέσα από τις επιλογές σου, μέσα από τον τρόπο που δουλεύεις».

ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 

Δεν γνώριζα προσωπικά τον Βασίλη Γαϊτάνο, ήξερα όμως ότι ήταν από τους στενούς συνεργάτες, ως πιανίστας, στις αντιδικτατορικές συναυλίες του Μίκη Θεοδωράκη στο εξωτερικό. Και είναι οι «Μνήμες» του Φώντα Λάδη και οι συνεργάτες του, που πληροφορούν (από εκεί και η σχετική κοινολόγηση) ότι ο Γαϊτάνος έφυγε από τη ζωή στα 76 του, στο Σικάγο, όπου ζούσε και διέπρεπε. Πιανίστας, αλλά και δημιουργός, συνεργάστηκε το 1971 με τον Μάνο Χατζιδάκι και, στη συνέχεια, με τον Μίκη Θεοδωράκη. Επίσης συνεργάστηκε με τους Μίμη Πλέσσα και Γιώργο Κατσαρό στην Αμερική, καθώς και άλλους καλλιτέχνες.

***

Ο Γαϊτάνος πραγματοποίησε τρεις εμφανίσεις στον Λευκό Οίκο επί προέδρων Κάρτερ, Ρίγκαν και Κλίντον, ενώ για το έργο του τιμήθηκε από πανεπιστήμια και οργανώσεις, καθώς και από προσωπικότητες όπως ο Οικουμενικός Πατριάρχης Δημήτριος, ο Πατριάρχης Μόσχας Αλέξιος, οι αρχιεπίσκοποι Κύπρου Μακάριος, Βορείου και Νοτίου Αμερικής Ιάκωβος, ο δήμαρχος Σικάγου κ.ά.

***

Ακόμη συμμετείχε σε κορυφαία φεστιβάλ της Αμερικής και του Καναδά. Ενα από τα τελευταία του έργα ήταν στις αρχές του ’90, με αποσπάσματα από την ποίηση του μεγάλου Νικαραγουανού ποιητή Καρντινάλ. Επίσης μελοποιημένα ποιήματα κρατουμένων στο Γκουαντάναμο, καθώς και έργα Γρυπάρη, Αποστολόπουλου και το έργο του Φώντα Λάδη «Τέσσερα τραγούδια και Δύο Παραλλαγές για το Πολυτεχνείο».

***

Μια και ο λόγος για εκδημήσαντες, (καθυστερημένο) στερνό αντίο στον συνάδελφο Δημήτρη Φωτόπουλο, που «έφυγε» αναπάντεχα. Που όσοι τον γνώρισαν και δούλεψαν μαζί του, τον αποχαιρέτησαν με τα θερμότερα λόγια.

ΚΑΙ… «Με το να μη γνωρίζουμε κάποιον και το έργο του, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει».

ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
O «μαέστρος» του θεάτρου
Ο Νικηφόρος Παπανδρέου θα μπορούσε κάλλιστα να ονομαστεί «άνθρωπος-ορχήστρα» στο ελληνικό θεατρικό πεδίο αν δεν ήταν ένας τόσο σεμνός και διακριτικός δημιουργός.
O «μαέστρος» του θεάτρου
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Η Επίδαυρος που μας λείπει
Και δεύτερο καλοκαίρι, καθώς φαίνεται, χωρίς Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου – κυρίως το δεύτερο, που ήταν ένα «ταξίδι», όχι μόνο για την απόλαυση μιας παράστασης, αλλά –και– για τη διαδρομή ώς εκεί.
Η Επίδαυρος που μας λείπει
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Μια διπλή επέτειος
Ο Δημήτρης Μυράτ, που στις 10 Ιανουαρίου συμπληρώνονται 30 χρόνια από τότε (1991) που έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 83 ετών, εξ ου και η παρούσα –διπλή– μνεία.
Μια διπλή επέτειος
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ρίτσος, Μινωτής, Βουρνάς
Κανονικά θα έπρεπε να αφιερωθεί ξεχωριστό κείμενο για τον καθένα. Ελαχε όμως και οι τρεις να φύγουν από τη ζωή σχεδόν ταυτόχρονα: Κυριακή 11 Νοεμβρίου 1990 (πριν 30 χρόνια) Γιάννης Ρίτσος και Αλέξης Μινωτής,...
Ρίτσος, Μινωτής, Βουρνάς
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Τι την ήθελε την Επίδαυρο;
Ηταν 6 Ιουλίου 1990 (πριν από 30 χρόνια) όταν η Αλίκη Βουγιουκλάκη έκανε την εμφάνισή της στο αρχαίο θέατρο Επιδαύρου με την τραγωδία του Σοφοκλή «Αντιγόνη».
Τι την ήθελε την Επίδαυρο;
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Μιλάμε για κωμικούς…
Ο Βασίλης Λογοθετίδης, πέθανε στις 20 Φεβρουαρίου 1960 (πριν από 60 χρόνια) στα 62 του, και ο Βασίλης Αυλωνίτης, 10 Μαρτίου 1970 (πριν από 50 χρόνια) στα 66 του.
Μιλάμε για κωμικούς…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας