Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Κρίνε για να κριθείς»…

Μανόλης Αναγνωστάκης

(Φωτογραφία από το αρχείο του Γιώργου Ζεβελάκη)
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Κρίνε για να κριθείς»…

  • A-
  • A+
Δεκαπέντε χρόνια χωρίς τον Μανόλη Αναγνωστάκη.

«Εφυγε από τη ζωή ο τελευταίος από τους μεγάλους ποιητές, που ένωσαν τη ζωή και το έργο τους με τους αγώνες και τα όνειρα του ελληνικού λαού για ένα διαφορετικό μέλλον, χωρίς καταναγκασμούς και απαλλοτριώσεις, με ήθος, μόρφωση και πολιτισμό». Ηταν ο αποχαιρετισμός του Μίκη Θεοδωράκη στον φίλο, συναγωνιστή και συνεργάτη του Μανόλη Αναγνωστάκη (του οποίου είχε μελοποιήσει ποιήματα), που έφυγε από τη ζωή στις 23 Ιουλίου 2005 – πριν από 15 χρόνια, στα 80 του. Και ο τότε πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κάρολος Παπούλιας, είχε πει: «Θα μας λείψει όπως και η σιωπή του των τελευταίων χρόνων».

Δεν έλαχε να γνωρίσω τον ποιητή – που πολύ θα το ήθελα. Μια μικρή κουβέντα μόνο, στο πόδι, μια υπόσχεση για συνέντευξη που δεν έγινε (δεν ήταν άλλωστε πρόθυμος για συνεντεύξεις) και η ευγενική αφιέρωση στο πεζογράφημά του «Μανούσος Φάσσης - Η ζωή και το έργο του». Θαύμαζα την ποίηση, το ήθος και την αγωνιστικότητά του και το γεγονός ότι είχε ταυτιστεί με την Αριστερά που του επέτρεπε να εκφράζεται ελεύθερα. Τον ποιητή είχε γνωρίσει καλά ο ερευνητής της λογοτεχνίας Γιώργος Ζεβελάκης, ο οποίος ενέδωσε σε μια έκκληση και έδωσε για την παρούσα σελίδα το ακόλουθο κείμενο:

H γνωριμία

«Είχα την ευτυχία, σε μια ώριμη στιγμή της ζωής μου, να συνδεθώ με τον Μανόλη Αναγνωστάκη. Αρχίσαμε ν’ αλληλογραφούμε, όταν κατοικούσε στη Θεσσαλονίκη, για την κοινή μας αγάπη: τα λογοτεχνικά περιοδικά. Από το 1978 που εγκαταστάθηκε στην Πεύκη, η επικοινωνία μας έγινε σχεδόν καθημερινή. Από αυτόν τον πολυετή σύνδεσμο, ο σεβασμός και η επιείκειά του, το κλίμα εμπιστοσύνης και αμοιβαιότητας, βοήθησαν να τον γνωρίσω καλύτερα, να καταλάβω τη στάση ζωής του, να ανακαλύψω τις εμμονές και τη νοοτροπία του, να μάθω από τη δημοκρατική συμπεριφορά του.

»Οι τίτλοι των ποιητικών συλλογών και πεζών του Αναγνωστάκη, λίγο πολύ γνωστοί, διαθέτουν ιδιαίτερη επικοινωνιακή δύναμη. Τους παραθέτω: Εποχές, Εποχές 2, Εποχές 3, Η συνέχεια, Η συνέχεια 2, Η συνέχεια 3, Υπέρ και Κατά, Αντιδογματικά, Περιθώριο, Στόχος, ΥΓ, Συμπληρωματικά, Μανούσος Φάσσης, Χαμηλή Φωνή. Θα μπορούσαν να δώσουν ονόματα στα σημερινά στέκια των νέων που έχουν διαδεχτεί “τα σιωπηλά καφενεία με τις ετοιμοθάνατες ‘καρέκλες’”.

»Ηταν καλοκαίρι του 1970 στην Αθήνα, μόλις είχα βγει από ένα σκληρό δίχρονο στρατιωτικό. Φορτισμένος όπως ήμουν, ένιωθα νάναι γύρω μου όλα υπονομευμένα. Οι στενοί μου φίλοι, κατά κύριο λόγο φοιτητές και φοιτήτριες της Γεωπονικής, βρίσκονταν στη φυλακή. Περνούσα στιγμές άγονης και αδιέξοδης μοναξιάς. Κι όμως ένιωθα την ανάγκη να συνομιλήσω, να συνδεθώ, να κάνω τις μικρές μου συμμαχίες. Διάβαζα ό,τι έβρισκα μπροστά μου.

«Τ ώ ρ α τι λες»…

»Τότε έπεσε στα χέρια μου ο τόμος με τα “Δεκαοκτώ Κείμενα”.

»Εκεί ανακάλυψα τα νέα ποιήματα του Μανόλη Αναγνωστάκη που απάρτιζαν τη σειρά “Ο Στόχος”. Με προσέλκυσε ο πρώτος στίχος, σαν μότο κάτω από τον τίτλο: Το θέμα είναι “τ ώ ρ α τι λες”. Τα ποιήματά του εκείνα κινούνταν στους αντίποδες του λυρισμού. Λες και είχαν γραφτεί “χωρίς ήχους και λέξεις”. Απέπνεαν παράξενη αμεσότητα και τα αισθανόμουν νωπά, εν τω γεννάσθαι, σαν να γράφονταν την ίδια ώρα καθώς τα διάβαζα. “Σφυροκοπούσαν αδιάκοπα” τις αμφιβολίες μου και με συμφιλίωναν με την ιδέα της συμμετοχής.

»Με το τελευταίο ποίημα αισθάνθηκα πλήρως ταυτισμένος:

Επίλογοs (απόσπασμα):

“Κι όχι αυταπάτες προπαντός / Το πολύ-πολύ να τους εκλάβεις σα δυο θαμπούς προβολείς μες στην ομίχλη / Σαν ένα δελτάριο σε φίλους που λείπουν με τη μοναδική λέξη: ζω / «Γιατί» όπως πολύ σωστά είπε κάποτε κι ο φίλος μου ο Τίτος: ‘Κανένας στίχος σήμερα δεν κινητοποιεί τις μάζες’ / ‘Κανένας στίχος σήμερα δεν ανατρέπει καθεστώτα’ / Εστω / ‘Ανάπηρος’, δείξε τα χέρια σου / ‘Κρίνε για να κριθείς’”.

»Ο κρίσιμος και ανατρεπτικός για μένα στίχος ήταν: “Ανάπηρος, δείξε τα χέρια σου. Κρίνε για να κριθείς”. Δεν υπάρχει δηλαδή δικαιολογία. Ακόμη και η αναπηρία, τα κομμένα χέρια –δείξε (όχι επίδειξε)– δεν μπορούν να σ’ εμποδίσουν να πάρεις μέρος, να (κατά)κρίνεις για να κριθείς».

Στο πλαίσιο

Μολονότι ο ιός χτύπησε και το Φεστιβάλ Επιδαύρου (όπως τουλάχιστον το ξέραμε), τις επόμενες ημέρες θα γίνει ένας περίπατος που αξίζει όποιος δύναται να τον απολαύσει. Οπως θα διαβάσατε ήδη, την εβδομάδα από 27 Ιουλίου-3 Αυγούστου θα πραγματοποιηθεί ο εν λόγω περίπατος στα αρχαία μνημεία και στη γύρω φύση, με ξεναγό τον Βασίλη Παπαβασιλείου και με την υποστήριξη του Δήμου Επιδαύρου. Ενας περίπατος που ευτυχώς δεν επηρεάζεται από τον ιό και δεν ανταγωνίζεται τις λίγες παραστάσεις που θα δοθούν στο μεγάλο και στο μικρό θέατρο. Πληροφορίες - εγγραφές τηλ.: 6976510251.

Με την Επίδαυρο έχει σχέση και το λεύκωμα που έβγαλε η «Ελληνογερμανική Αγωγή» με τίτλο «Η Κάλλας, ο Μινωτής, ο Κουν και τα μαγειρέματα της Κάκιας» (όπως διαβάσατε στο πρωτοσέλιδο του ART). Ενα λεύκωμα 200 σελίδων μετά φωτογραφιών, για τα 60 χρόνια της περίφημης αυλής του οινομαγειρείου «Λεωνίδας» στο Λυγουριό, από την οποία πέρασαν καν και καν, δίνοντας ραντεβού μετά από κάθε παράσταση. Μερικοί μάλιστα καταθέτουν τις μαρτυρίες τους στον Φώτη Απέργη, που έχει επιμεληθεί την έκδοση. Διατίθεται σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων, ενώ οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να το βρουν και στο διαδίκτυο: www.ea.gr

Kαι ξανά τηλεοπτικοί διαγωνισμοί με ταλέντα. Αλλά μια και ο λόγος: Υπάρχει κάποιος να πει τι έχουν απογίνει τα ταλέντα που διέπρεψαν σε παρεμφερείς διαγωνισμούς στο παρελθόν; (τώρα, θα πείτε, τι ρωτάς; - σωστά). Εν τω μεταξύ, για να διαφημίζεται ένα προϊόν από κάποιον δημοσιογράφο-τηλεοπτικό σταρ, φαίνεται ότι αποδίδει, διαφορετικά δεν θα έγραφε στα παλιά του παπούτσια τη δημοσιογραφική δεοντολογία που το απαγορεύει.

ΚΑΙ… «Αν σου πω ότι δεν έχω καταλάβει ποιοι έχουν δίκιο;»

[email protected]

ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
«Ομπρός οι δημιουργοί»…
Αγγελος Σικελιανός: 65 χρόνια από τον θάνατό του. Μαζί (Σικελιανός και Καζαντζάκης) συμπορεύτηκαν σε ιδέες και ταξίδια, μαζί (και κατά μόνας) είχαν προταθεί για ακαδημαϊκοί και Νόμπελ, χωρίς να αξιωθούν ούτε...
«Ομπρός οι δημιουργοί»…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
«Η φτώχεια τέχνη εργάζεται»…
Τετράστιχα από μια άγνωστη και ανώνυμη χειρόγραφη συλλογή, που, έπειτα από έρευνα, αποδείχτηκε ότι ανήκει στον Ληξουριώτη συγγραφέα. Εφτασε στα χέρια του ομότιμου καθηγητή της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας Γιάννη...
«Η φτώχεια τέχνη εργάζεται»…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Οι επιλογές και οι σκοπιμότητες της Σουηδικής Ακαδημίας
Ποιος θα είναι ο κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2015; Θα το μάθουμε την ερχόμενη Πέμπτη που θα το ανακοινώσει η Σουηδική Ακαδημία. Οπως κάθε χρόνο αναφέρονται ονόματα υποψηφίων, αλλά η εν λόγω...
Οι επιλογές και οι σκοπιμότητες της Σουηδικής Ακαδημίας
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Δ. Βικέλας - Γ. Δροσίνης για τον πολιτισμό και την παιδεία
«Ιστορίες Ταχυδρομείου» είναι ο τίτλος βιβλίου που παρουσιάστηκε τον περασμένο Δεκέμβριο από τα Ελληνικά Ταχυδρομεία (ΕΛΤΑ), που το εξέδωσαν. Ενα βιβλίο όπου 12 Ελληνες συγγραφείς καταθέτουν μνήμες και απόψεις...
Δ. Βικέλας - Γ. Δροσίνης για τον πολιτισμό και την παιδεία
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
«Επικίνδυνη η μάχη με τους τοκογλύφους»
Εκλογές την Κυριακή, και αναζητούσα κάποιο κείμενο που ν’ ανταποκρίνεται στο συμβάν –ώστε να μην είμαι έξω από τα πράγματα. Και κατέληξα σε κάποια αποσπάσματα από συνομιλίες με ανθρώπους της τέχνης που γνώρισα...
«Επικίνδυνη η μάχη με τους τοκογλύφους»
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
«Εγώ είμαι τέκνο της Ανάγκης κι ώριμο τέκνο της Οργής»
Το βράδυ της 16ης Δεκεμβρίου 1974 (πριν 40 χρόνια), η συνάδελφος Ελένη Βαροπούλου κι ελόγου μου, όντας συντάκτες της «Αυγής», καλύπταμε ρεπορταζιακά μια εκδήλωση στο θέατρο «Αλίκη» για τα 90 χρόνια του Κώστα...
«Εγώ είμαι τέκνο της Ανάγκης κι ώριμο τέκνο της Οργής»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας