Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Βρε ζωή, φαρμάκια στάζεις…

Απόστολος Καλδάρας 1922-1990

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Βρε ζωή, φαρμάκια στάζεις…

  • A-
  • A+
Απόστολος Καλδάρας – τα τραγούδια του, η λογοκρισία

Στο τραγούδι θα το ρίξω σήμερα, ταυτιζόμενος, αν θέλετε, ως έγκλειστος, με αυτούς που βγαίνουν στις βεράντες ή στα παράθυρα τραγουδώντας και χειροκροτώντας τους νοσηλευτές των θυμάτων του ανελέητου ιού. Είναι μια σεβαστική αναφορά στον σπουδαίο συνθέτη Απόστολο Καλδάρα, που στις 8 Απριλίου συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από τότε που έφυγε από τη ζωή, μία μέρα μετά τα γενέθλιά του (7 Απριλίου 1922), στα 68 του.

Και για να τον θυμίσω καλύτερα, μερικοί τίτλοι ανθεκτικών τραγουδιών του από τα 600 που έχει γράψει: «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι», «Εβίβα ρεμπέτες», «Αμα θες να φύγεις φύγε», «Θα βρω μουρμούρη μπαγλαμά», «Ενα τραγούδι απ’ τ’ Αλγέρι», «Ενα αστέρι πέφτει πέφτει», «Πετραδάκι πετραδάκι», «Σ’ ένα βράχο», «Μάγκας βγήκε για σεργιάνι», «Στ’ Αποστόλη το κουτούκι», «Στάσου στο 14», «Βρε ζωή φαρμάκια στάζεις», «Λαϊκό τσα τσα», τα εμβληματικά άλμπουμ «Μικρά Ασία» και «Βυζαντινός εσπερινός» κ.ά. Με δικούς του στίχους, αλλά και Βίρβου, Παπαδόπουλου, Πυθαγόρα, Παπαγιαννοπούλου κ.α. Και από τραγουδιστές, πλην του ιδίου: Βαμβακάρης, Παγιουμτζής, Τσιτσάνης, Χασκίλ, Χιώτης, Κυριαζής, Τσαουσάκης, Γεωργακοπούλου, Νίνου, Χρυσάφη, Μπέλλου, Μαρινέλλα, Μπιθικώτσης, Μοσχολιού, Νταλάρας, Αλεξίου, Πάριος κ.ά.

Σπουδασμένος

Γεννημένος στα Τρίκαλα (όπως και ο Τσιτσάνης), μολονότι λαϊκός συνθέτης, υπήρξε από τους σπουδασμένους. Τελειώνοντας το γυμνάσιο πέρασε στη Γεωπονική Σχολή Θεσσαλονίκης – να ’χει μια δουλειά για βιοπορισμό. Από μικρό, ωστόσο, τον είχε τραβήξει το τραγούδι. Μαθητής άρχισε να παίζει κιθάρα και μπουζούκι, ενώ για ένα διάστημα παίρνει μαθήματα μουσικής. Αφηγείται ο ίδιος στον Τάσο Σχορέλη («Ρεμπέτικη Ανθολογία», β’ τόμος, εκδ. Πλέθρον, 1978):

«Η συνοικία που πρωτοείδα το φως του ήλιου είναι τα λεγόμενα “Αράπικα”, συνοικία που μπορεί κανείς να την πει κεντροακραία, γιατί είναι κοντά στο κέντρο της πόλης, αλλά και ακραία, λόγω του τότε “σχεδίου πόλεως”. Eίχε όμως κοινά σύνορα με τον τότε νεότευκτο οικισμό των προσφύγων που είχαν έρθει από τη Μ. Ασία, τα “προσφυγικά”, όπως τα λέγανε […] Διότι με τον ερχομό τους εδώ οι πρόσφυγες δεν φέρανε μόνο την προκοπή τους […]. Φέρανε τα καινούργια ακούσματα –άγνωστα στους ντόπιους– που έμελλε να γίνουν σε λίγο η βάση του λαϊκού μας τραγουδιού».

Οντας στη Θεσσαλονίκη γράφει και ηχογραφεί το τραγούδι «Μάγκας βγήκε για σεργιάνι», μάλιστα σε δυο εκτελέσεις – από την Οντεόν με τον Μάρκο Βαμβακάρη και από την Κολούμπια με τον Στράτο Παγιουμτζή. Επόμενος σταθμός η Αθήνα. Και εδώ συναντιέται με τον Γιάννη Παπαϊωάννου, που τον παρουσίασε στον παντοδύναμο Μίνω Μάτσα, τον αφέντη της Παρλοφόν (την κατοπινή Μίνως). Και από εκεί του ανοίγεται ο δρόμος.

Τραγούδια, εμφανίσεις σε μαγαζιά με γνωστά ονόματα, κάποιες κινηματογραφικές ταινίες, ώς το 1965, οπότε τον βρίσκει το κακό: χάνει την εντεκάχρονη κόρη του και αποφασίζει να μην ξαναεμφανιστεί σε κέντρο. Του απομένει ο γιος του Κώστας (που ακολούθησε τον δρόμο του πατέρα του) ενώ σιγά σιγά ανακτά τη διάθεση για δημιουργία.

Της λογοκρισίας

Ο Απόστολος Καλδάρας είχε το μερίδιό του στις επεμβάσεις της λογοκρισίας, με πιο κραυγαλέο θύμα το πασίγνωστο «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι», σε στίχους του ίδιου. Ενα τραγούδι του 1945, κοινωνικο-πολιτικού περιεχομένου, με «ήρωα» ένα φυλακισμένο στο Γεντί Κουλέ παλικάρι. Τραγούδι που κατέληξε να γίνει –και να παραμείνει– ερωτικό. Oι αρχικοί στίχοι:

«Νύχτωσε και στο Γεντί / το σκοτάδι είναι βαθύ / κι όμως ένα παλληκάρι / δεν μπορεί να κοιμηθεί. / Αραγε τι περιμένει / όλη νύχτα ώς το πρωί / στο στενό το παραθύρι / που φωτίζει το κελί. / Πόρτα ανοίγει πόρτα κλείνει / μα διπλό είναι το κλειδί / τι έχει κάνει και το ρίξαν / το παιδί στη φυλακή». Και ιδού πως έπειτα από αλλεπάλληλες «επεμβάσεις»… συμμορφώθηκε: «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι / το σκοτάδι είναι βαθύ / κι όμως ένα παλληκάρι / δεν μπορεί να κοιμηθεί. / Αραγε τι περιμένει όλη η νύχτα ώς το πρωί / στο στενό το παραθύρι / που φωτίζει με κερί. / Πόρτα ανοίγει πόρτα κλείνει / με βαρύ αναστεναγμό / ας μπορούσα να μαντέψω / της καρδιάς του τον καημό».

Πάνε δηλαδή το Γεντί (έγινε… φεγγάρι), το διπλό κλειδί (έγινε… κερί), αλλαγμένοι τελείως οι τρεις τελευταίοι στίχοι, συμπεριλαμβανομένης και της φυλακής…

Γνώρισα τον Απόστολο Καλδάρα σ’ ένα τηλεοπτικό «Παρασκήνιο» το 1976. Εκεί και η σύζυγός του και ο γιος τους Κώστας, καθώς και ο Γιάννης Κυριαζής, που τραγούδησε μαζί με τον συνθέτη, για την εκπομπή, το «Εβίβα ρεμπέτες». Από τα όμορφα της δουλειάς μας…

Στο πλαίσιο

Και ο πολιτισμός θύμα του ιού-φονιά, που έκανε άνω κάτω τη ζωή μας. Αναβολή και ματαίωση παραστάσεων όλων των ειδών. Με εκδότες και συγγραφείς να αναρωτιούνται πότε θα βγάλουν τα καινούργια τους. Με απαγορεύσεις, που θυμίζουν δικτατορίες – αλλά ετούτη με απροσδιόριστη διάρκεια. Συνέβαιναν βέβαια και παλαιότερα, με τη διαφορά ότι ο κόσμος δεν ταξίδευε και το κακό περιοριζόταν εκεί που ξεκινούσε. Είναι και η παρήγορη σκέψη: τα καλύτερα έργα τέχνης γεννιούνται σε περιόδους δοκιμασίας – κάτι που είναι δυνατό να συμβεί μετά το αναπάντεχο που μας βρήκε. Αλλά καλύτερα να μας έλειπε…

Κι έλαχε να είναι μέσα και η εθνική επέτειος. Ούτε στην Κατοχή τέτοια ερημιά… Ο -και- ποιητής Ηλίας Γκρης ωστόσο πρόλαβε κι έβγαλε το βιβλίο του «Οταν τραγούδαγε το 1821 στην Ελληνική ποίηση» – Ανθολόγηση, Επίμετρο, Επιμέλεια δικά του (εκδ. Ελληνική Παιδεία Νίκας). Και μιλάμε για ανθολόγηση από τον Σολωμό ώς τους νεότερους. Από κοντά και το βιβλίο της Αγάθης Γεωργιάδου «Ηλίας Γκρης», στη σειρά «η γενιά του ’70» (εκδ. Γκοβόστη).

Εκεί, στο βιβλίο της Γεωργιάδου, και μια εκτενής συνέντευξη του Γκρη στον Γιώργο Σταματόπουλο. «Σε μια χώρα που ο κόσμος δεν διαβάζει, και μάλιστα ποίηση, έχει νόημα η έκδοση μιας ποιητικής συλλογής;» - μία από τις ερωτήσεις του Σταματόπουλου. Και η απάντηση του Γκρη: «Οσο κι αν σε απελπίζει η αντιποιητική στάση της κοινωνίας, η εχθρικότητα της εξουσίας, έχει και παραέχει νόημα να γράφεται ποίηση. Μου φαίνεται ότι είναι ιδεώδης, μοναδική άμυνα στην αλλοτρίωση».

ΚΑΙ… Στερνό αντίο στη Χαρά Τζαναβάρα – συνάδελφο αγαπητή, ικανή, με γνώσεις κι ευαισθησία, που έφυγε αναπάντεχα από τη ζωή.

[email protected]

ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ωραία τραγούδια, με «υπόθεση»
«Ξέρετε τι μου αρέσει στα τραγούδια του Γιάννη Σπανού; Οτι είναι όλα με υπόθεση», έλεγε μια κοπέλα σε παρέα. Και μου θύμισε μια παρεμφερή έκφραση που άκουγα, όντας έφηβος, από παρέες γυναικών για...
Ωραία τραγούδια, με «υπόθεση»
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ποια «βαριά βιομηχανία»;
Χρειάστηκε να κινητοποιηθεί σύμπας ο καλλιτεχνικός κόσμος –συνδικαλιστικός και κατά μόνας– ώστε να αποφασίσει η κυβέρνηση να συμπεριλάβει και τους εργαζόμενους στον χώρο Τέχνης στα μέτρα στήριξης του κόσμου...
Ποια «βαριά βιομηχανία»;
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ζορζ Μουστακί, ο (και) Ελληνας
Ηταν γόνος πολυεθνικής, θα μπορούσαμε να πούμε, οικογένειας, αλλά ο ίδιος έδινε έμφαση στις ελληνικές του ρίζες, μολονότι δεν μιλούσε γρυ ελληνικά!...
Ζορζ Μουστακί, ο (και) Ελληνας
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Οι… ελεύθεροι έγκλειστοι άλλοτε…
Με την έλευση του ιού που σαρώνει την υφήλιο και συνακόλουθα την κυβερνητική απόφαση να κλειστούμε στα σπίτια, ώστε να μη διασπαρεί το κακό, ήρθαν στον νου μου κάποια κείμενα σχετικά με συνάξεις ανθρώπων της...
Οι… ελεύθεροι έγκλειστοι άλλοτε…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
«Δεν θέλω τη συμπόνια κανενός»…
Είχαμε πρωτογνωριστεί για ένα πορτρέτο του στην τηλεοπτική εκπομπή «Παρασκήνιο» (Νοέμβριος 1977), γεγονός που στην αρχή είχε δεχτεί με επιφύλαξη επειδή πίστευε ότι ήταν από τους απαγορευμένους.
«Δεν θέλω τη συμπόνια κανενός»…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Στον καιρό του Βοκάκιου – επ’ ευκαιρία…
Κλεισμένος στο σπίτι, όπως κάθε πειθαρχημένος και εχέφρων πολίτης, αναζήτησα βιβλία σχετικά με όσα αναπάντεχα βιώνουμε τις ημέρες αυτές. Και στάθηκα σε δύο πασίγνωστα αριστουργήματα: το «Δεκαήμερο» του Ιταλού...
Στον καιρό του Βοκάκιου – επ’ ευκαιρία…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

ΚΛΕΙΣΙΜΟ