Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μεγαλώνοντας με απαγορεύσεις
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μεγαλώνοντας με απαγορεύσεις

  • A-
  • A+
Μνήμες από το κοντινό παρελθόν – επ’ ευκαιρία...

Ολα τα έχουμε, ο «Τζόκερ» μάς έλειπε... Το θέμα συντήρησαν τις προηγούμενες ημέρες αρκούντως τα ΜΜΕ, ώστε περιττεύει να επαναλάβω τι έτρεξε. Επειδή όμως ανήκω σε γενιά που μεγάλωσε με απαγορεύσεις, θα θυμίσω, επ’ ευκαιρία, κάποιες (μερικές μάλιστα από τις οποίες πίστευα ως σωστές) από το όχι και τόσο μακρινό παρελθόν:

Ο Εμφύλιος, όπως είναι γνωστό, τελείωσε το 1949, με τη νικήτρια παράταξη να κρατάει, με το πρόσχημα του κομουνιστικού κινδύνου, δέσμιους τους πολίτες ώς την πτώση της χούντας και, περισσότερο, ώς την ανάληψη της εξουσίας από το ΠΑΣΟΚ, με το να συνεχίζει τις δίκες και καταδίκες των «αντιφρονούντων», τις φυλακίσεις, τις εξορίες. Τότε (1952) ήταν που εκτέλεσαν τον Νίκο Μπελογιάννη, και λίγο αργότερα (1954) τον Νίκο Πλουμπίδη.

Κι από κοντά το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων, που ήταν απαραίτητο – ακόμα και για άδεια αριθμού ποδηλάτου (τότε τα ποδήλατα είχαν αριθμό κυκλοφορίας). Ενδεικτικά: Δύο φίλοι αποφάσισαν ν’ ανοίξουν ένα σφαιριστήριο (που τότε είχαν μεγάλη πέραση) και το βάφτισαν «Σπούτνικ» - το όνομα του σοβιετικού δορυφόρου που είχε εκτοξευτεί στο Διάστημα. Τους καλούν στο τοπικό αστυνομικό τμήμα.

Και, για να μην πολυλογώ, τους υποχρέωσαν να βάλουν άλλο όνομα! Κι επειδή ακόμα δεν είχαν... εισαχθεί οι ληστείες ντάλα μεσημέρι και ο κόσμος κοιμόταν στα μπαλκόνια και στις ταράτσες, η αστυνομία είχε να κάνει κυρίως με τους «αντιφρονούντες» που λέγαμε.

Για να γίνει πιο κατανοητό το... πνεύμα της εποχής, να αναφερθώ και στην περίπτωση ενός στρατευμένου που τράβηξε των παθών του επειδή λεγόταν Γλέζος, σε αντίθεση με κάποιον άλλο που λεγόταν Καραμανλής και καλοπέρασε – καμιά σχέση αμφότεροι με τους γνωστούς συνεπώνυμους.

Στα ξένα

Ηταν τα χρόνια που η περιφέρεια ερήμωνε από το πιο εύρωστο εργατικό δυναμικό, για να «καζαντίσει» στην αγύριστη ξενιτιά: Αυστραλία, Καναδά, Αυστραλία, Γερμανία (με απαραίτητο φυσικά το πιστοποιητικό που λέγαμε). Ή, στην άλλη περίπτωση, να βολευτεί κάπου στη Αθήνα (κάπως έτσι έγινε και φτάσαμε η μισή Ελλάδα να κατοικεί στην πρωτεύουσα).

Αυστηρότατη και η λογοκρισία – ειδικότερα στο τραγούδι και στον κινηματογράφο, τα πιο προσιτά μέσα λαϊκής ψυχαγωγίας, με απαραίτητη την άδεια (με σχετικό παράβολο) από την επιτροπή ελέγχου που ελλόχευε στο υπουργείο Προεδρίας. Οπου τίποτε δεν επιτρεπόταν να θίγει την όποια εξουσία. Ποιος έφταιγε για τα όποια δεινά; Η κοινωνία – η παλιοκοινωνία και η μοίρα – η κακομοίρα.

Με το όνειρο κάθε νέου ή νέας, αν δεν ξενιτευόταν, ένας καλός γαμπρός ή μια καλή νύφη – με προίκα. Αυστηρά και τα ήθη (αυτά... παραδοσιακά). Εξ ου και τα εγκλήματα για «λόγους τιμής». Διέφθειρε, δηλαδή έκανε κάποιος έρωτα με μια κοπέλα, όφειλε να την στεφανωθεί, αλλιώς είχε να κάνει με το κουμπούρι ή το μαχαίρι του πατέρα, του αδερφού ή ακόμα και το βιτριόλι της «ατιμασμένης». Και υπήρχαν περιπτώσεις που γίνονταν δίκες και ο ενόχος αθωωνόταν από τους ενόρκους, γιατί, τι να κάνει ο άνθρωπος; Δεν είχε μούτρα να βγει στην κοινωνία – έπρεπε να ξεπλύνει (με αίμα) την ντροπή!

Λογοκρισία

Επιστρέφοντας στη λογοκρισία, να προσθέσω ότι ίσχυε αυστηρά το «ακατάλληλο» και το «αυστηρώς ακατάλληλο» για ανηλίκους, που τηρούσαν στην είσοδο του κινηματογράφου, πλην του ανθρώπου της αίθουσας, ένας εφοριακός κι ένας αστυφύλακας. Υπήρχαν άλλωστε και περιπτώσεις ταινιών που κρίνονταν ακατάλληλες ακόμα και για μεγάλους. Οπως η «Σιωπή» του Μπέργκμαν, όπου υπάρχει και μια σκηνή ενός ιδεατού σεξ στο ημίφως. Ξεσηκώθηκαν οι φρουροί της ηθικής και η ταινία απαγορεύτηκε.

Αγρια λογοκρισία και στη λογοτεχνία, με συγγραφείς και ποιητές να έχουν δικαστεί ή και να έχουν σταλεί στην εξορία («βοηθούσε» και το γεγονός ότι ήταν αριστεροί). Κάτι που προφανώς γλίτωσε ο Νίκος Καζαντζάκης, που ζούσε στο εξωτερικό, γιατί στην περίπτωσή του είχε απέναντί του κυρίως την Εκκλησία. (Τελικά ούτε απαγορεύτηκε, ούτε αφορίστηκε, όπως απειλούνταν – αντίθετα, του έγινε η καλύτερη διαφήμιση). Πρόβλημα είχαν και τα βιβλία Σοβιετικών συγγραφέων – όπου εκεί έβρισκαν τον μπελά τους οι εκδότες τους.

Υποπτος και ο αγοραστής αριστερής εφημερίδας, που συχνά προμηθευόταν με κρυμμένο τον τίτλο. Υπήρξε κι ένα ερωτικού περιεχομένου περιοδικό, το «Χτυποκάρδι» (ούτε καν για παιδιά του κατηχητικού σήμερα). Ξεσηκώθηκαν μερικοί ηθικολόγοι – έκλεισε το περιοδικό. Γεγονός πάντως είναι ότι πολλές απαγορεύσεις ήταν ένα είδος «μπούσουλα» για νέους που δεν βολεύονταν με τα «δοτά»: Απαγορεύεται; Είναι για εμάς!

Στο πλαίσιο

Εκτενής αλλά άκρως ενδιαφέρουσα συνέντευξη της Μισέλ Γαβρά, συζύγου του διάσημου σκηνοθέτη, στην Ιωάννα Κλεφτόγιαννη, στη διαδικτυακή LIFO, του Στάθη Τσαγκαρουσιάνου (αμφότεροι συγκάτοικοι στα καλά χρόνια της μακαρίτισσας πλέον «Ελευθεροτυπίας»). Μανεκέν τής Κοκό Σανέλ στα νεανικά της χρόνια και στη συνέχεια πολεμική ανταποκρίτρια σε τολμηρές αποστολές, η Μισέλ Γαβρά είναι η παραγωγός ταινιών του συζύγου της, με τελευταία την πολυσυζητημένη «Ενήλικοι στην αίθουσα».

Η Μισέλ Γαβρά δηλώνει απογοητευμένη από την αντιμετώπιση που είχε η ταινία –που θεωρεί από τις καλύτερες του συζύγου της– στην Ελλάδα, και μάλιστα πριν βγει στις αίθουσες. Θυμίζει όμως ότι ανάλογη –αρνητική– μεταχείριση είχε από ελληνικής πλευράς το «Ζ», το οποίο ωστόσο θριάμβευσε στο εξωτερικό. Πράγμα που επισημαίνει η Μισέλ Γαβρά, προσθέτοντας πως, όπως και το «Ζ», το «Ενήλικοι στην αίθουσα» απευθύνεται κυρίως στο διεθνές κοινό, όπου εκεί τουλάχιστον έχει ήδη εισπράξει εγκωμιαστικές κριτικές.

Οπως είναι γνωστό, το «Ενήλικοι στην αίθουσα» είναι η πρώτη ταινία που ο Γαβράς γύρισε στη γενέτειρά του... Ηθελε να κάνει ένα φιλμ για την ταπείνωση της Ελλάδας από την Ευρώπη, λέει η σύζυγός του. Οσο για την οικονομική αρωγή που είχε από ελληνικής πλευράς, διευκρινίζει ότι ενισχύθηκε μερικώς, με τη δέσμευση ότι τα χρήματα θα επιστραφούν 6-8 μήνες μετά την προβολή της ταινίας.

Τελειώνοντας η Μισέλ Γαβρά βεβαιώνει ότι θα εξακολουθήσουν με τον σύζυγό της να κάνουν ταινίες (κάτι, προσθέτω, που μόνο όταν είσαι έξω μπορείς να λες με βεβαιότητα, γνωρίζοντας παράλληλα πως όταν κάνεις πολιτικές ταινίες, θα έχεις απέναντι και τους άλλους).

ΚΑΙ… Aκατάλληλο για ενήλικες.

 

ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Απαξιώνοντας τη… γραβάτα
Γεγονός ωστόσο είναι ότι η γραβάτα (από τα πιο βολικά δώρα κάποτε, όπως οι ταμπακέρες και οι πίπες, που εξέπεσαν μόλις ενοχοποιήθηκε το κάπνισμα) έχει παραγκωνιστεί εδώ και χρόνια, από τους νέους κυρίως και...
Απαξιώνοντας τη… γραβάτα
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Η… ποιητική διάσταση της αποστασίας
Ηταν το βράδυ της 15ης Ιουλίου 1965 - ήγουν πριν από 50 χρόνια. Μια συνάντηση δέκα λεπτών του τότε βασιλιά Κωνσταντίνου με τον πρωθυπουργό του 53% στις εκλογές του προηγούμενου χρόνου Γεώργιο Παπανδρέου...
Η… ποιητική διάσταση της αποστασίας
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Χωρίς μέτρον και λακωνίζειν…
Με αφορμή το αυριανό δημοψήφισμα και τα συναφή. Ξανά στην τσίτα εν όψει του καινούργιου, του κάθε καινούργιου που προκύπτει σ’ αυτό τον τόπο. Που έρχεται να προστεθεί τις ημέρες αυτές της κρίσης που διανύουμε....
Χωρίς μέτρον και λακωνίζειν…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Κυρα-Μαρία – Λωξάντρα…
Η «Λωξάντρα» και η συγγραφέας της ακούστηκαν μετά τη δικτατορία, όταν τιμήθηκε με τον Χρυσό Σταυρό και το οφίκιο της Αρχόντισσας του Οικουμενικού Θρόνου. Και ήταν φυσικό, αφού στο βιβλίο της αναφέρεται στον...
Κυρα-Μαρία – Λωξάντρα…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ωραία τραγούδια, με «υπόθεση»
«Ξέρετε τι μου αρέσει στα τραγούδια του Γιάννη Σπανού; Οτι είναι όλα με υπόθεση», έλεγε μια κοπέλα σε παρέα. Και μου θύμισε μια παρεμφερή έκφραση που άκουγα, όντας έφηβος, από παρέες γυναικών για...
Ωραία τραγούδια, με «υπόθεση»
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Τα παιδιά ως θύματα και ήρωες
Τα παιδιά είναι κι αυτά από τα θύματα των συρράξεων. Το βλέπουμε πλέον καθημερινά, καθώς καταφτάνουν - όσα επιζούν από τους σκυλοπνίχτες των δουλεμπόρων.
Τα παιδιά ως θύματα και ήρωες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας