Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δύο εξαιρετικές εκ Θεσσαλονίκης βιβλιοπαραγωγές
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δύο εξαιρετικές εκ Θεσσαλονίκης βιβλιοπαραγωγές

  • A-
  • A+
Μια «δική μας» κι ένας σκύλος… ρατσιστής

Εκ Θεσσαλονίκης το κείμενο που ακολουθεί, με την υπογραφή της Χρυσής Καρατσινίδου, αναπληρώτριας καθηγήτριας ΑΠΘ. Πρόκειται για δύο ενδιαφέροντα βιβλία που είχε τη γνώση και τον χρόνο να ανταποκριθεί στην έκκλησή μου να τα παρουσιάσει στην παρούσα σελίδα (τίτλος και μεσότιτλοι δικοί μου):

Τα νοήματα αναγεννώνται μέσα στον «μεγάλο χρόνο», έγραφε στην τελευταία του μελέτη «Για μια μεθοδολογία των επιστημών του ανθρώπου» (1974) ο Ρώσος στοχαστής Μιχαήλ Μπαχτίν. Ο αναγνώστης, συμμετέχοντας με τον τρόπο του στον ατέρμονα διάλογο του μεγάλου χρόνου, συμβάλλει στην πλήρωση του λογοτεχνικού έργου με νέες νοηματοδοτήσεις.

Ελληνικό…

Αυτό συνέβη και στην περίπτωση του αδίκως λησμονημένου Γαλλοεβραίου συγγραφέα Ζαν Μπλοχ Μισέλ (1912-1987), αντιστασιακού, στενού φίλου και συνεργάτη του Καμί, χάρη στη διορατικότητα και την ευαισθησία του νεοσύστατου εκδοτικού οίκου της Θεσσαλονίκης «Οκτάνα» που επέλεξε να παρουσιάσει στο αναγνωστικό κοινό ένα μικρό λογοτεχνικό αριστούργημα. Πρόκειται για τη νουβέλα «Φροσύνη» (1966) η οποία, μεταφρασμένη υποδειγματικά από την Ευγενία Γραμματικοπούλου, επαναφέρει τον Γάλλο λογοτέχνη δικαιωματικά στο φως της δημοσιότητας και της συγγραφικής αναγνώρισής του.

Το διήγημα είναι μια ρεαλιστική καταγραφή της στάσης ζωής, της νοοτροπίας και των ηθών σε ένα περιβάλλον νησιωτικό της μεταπολεμικής Ελλάδας, που ωστόσο δεν κατονομάζεται. Η Φροσύνη, μία νέα κοπέλα που επιστρέφει κάθε καλοκαίρι στο νησί από την πόλη όπου σπουδάζει στο Γυμνάσιο, διεκδικεί το δικαίωμα να ορίσει την τύχη της, να περάσει στο Πανεπιστήμιο, να αντισταθεί στα σχέδια του πατέρα της για έναν γάμο προαποφασισμένο. Ωστόσο, ο πατέρας, αγκυλωμένος στην αργόσυρτη διάρκεια της ζωής στο νησί, αμήχανος μπροστά στις αλλαγές που συντελούνται και απρόθυμος να δεχτεί τη νέα πραγματικότητα, αντιδρά στις αποφάσεις της Φροσύνης.

Στον μικρόκοσμο του νησιού τα δύο πρόσωπα συνυπάρχουν, συμβιώνουν, σχεδιάζουν αλλά δεν συνδιαλέγονται. Γι’ αυτό τα διαλογικά μέρη καταργούνται. Στο συγκεκριμένο περίκλειστο περιβάλλον, ο ουσιαστικός διάλογος, η αντιπαράθεση και η διαφωνία δεν ευδοκιμούν. Ο αντιρρητικός λόγος της Φροσύνης θα ήταν αναποτελεσματικός και επομένως δεν αρθρώνεται.

Η ανατρεπτική κατακλείδα της νουβέλας επιβεβαιώνει την ευρυχωρία της συγγραφικής ματιάς με την ακούσια –έστω– καταλλαγή του πατέρα και τη σιωπηρή, όσο και επώδυνη, αποδοχή της απόφασης της Φροσύνης. Ο αναγνώστης μένει να αποφασίσει εάν τελικά υπερισχύει η φρόνηση ή το συναίσθημα.

Τι σκύλος…

Τελείως διαφορετική είναι η περίπτωση του γνωστού στο ελληνικό κοινό Ρομέν Γκαρί (1914-1980) χάρη στις ήδη υπάρχουσες μεταφράσεις έργων του και κυρίως στις κινηματογραφικές μεταφορές του opus magnum του, «Η υπόσχεση της αυγής» (1960), με πρώτη εκείνη του Ζυλ Ντασσέν (1970) με τη Μελίνα Μερκούρη σε έναν από τους δυνατότερους ρόλους της καριέρας της.

Στο απόγειο της λογοτεχνικής του ωριμότητας, ο Γκαρί επινοεί μια αριστοτεχνική αλληγορία με ζώα και αφετηρία τον ρατσισμό στην Αμερική. Ο αστυνομικός Λευκός Σκύλος, εκπαιδευμένος από τους Λευκούς να επιτίθεται αποκλειστικά στους Μαύρους, γίνεται, χάρη στο ταλέντο του Γκαρί, μια κυνική μεταφορά για τη μισαλλοδοξία και την ανεξέλεγκτη βία.

Βιβλίο με βαρύ πολιτισμικό φορτίο, διαυγή πολιτική σκέψη, πλούσιο σε διακειμενικές αναφορές, που συγκροτεί έναν κόσμο ποικιλόμορφο, σύνθετο και αντιφατικό. Ο αναγνώστης εύκολα προχωρά σε αναγωγές, θέτοντας το καίριο ερώτημα της ιδεολογικής χειραγώγησης, της συνακόλουθης θυματοποίησης του ανθρώπου και της τυφλής διασποράς του μίσους. Με καυστικό χιούμορ, σαρδόνιο γέλιο και τολμηρό αυτοσαρκασμό θεματοποιεί την παντοδύναμη ανθρώπινη αμβλύνοια με την κρυφή ελπίδα να την υπονομεύσει.

Η Ευγενία Γραμματικοπούλου, με την εμπειρία της και τον πλούσιο γλωσσικό οπλισμό της, πέτυχε τον διπλό στόχο κάθε άρτιας μετάφρασης. Στη «Φροσύνη» απέδωσε τη νωχελική ατμόσφαιρα του γαλλικού κειμένου με τις σιωπές, την πλαστικότητα των κινήσεων και τις επαναλήψεις λέξεων και σκηνών.

Αφ' ετέρου, μετέφρασε στα ελληνικά (σεβόμενη την ελληνική γλωσσική διαχρονία) ακέραια τις λογοτεχνικές αρετές και τους αφηγηματικούς τρόπους του πρωτοτύπου: λιτή, ρεαλιστική αφήγηση με μακροσκελείς εσωτερικούς μονολόγους. Στον «Λευκό Σκύλο» αναμετρήθηκε και έδωσε εύστοχες μεταφραστικές απαντήσεις σε ένα σύνθετο γλωσσικά κείμενο όπου συνηχούν η γαλλική και αμερικανική αργκό, εκφράσεις ιδιωματικές, παρένθετες αμερικανικές προτάσεις προσαρμοσμένες στο λεκτικό ιδίωμα των Αφροαμερικανών.

Εν κατακλείδι, εξαιρετικές επιλογές από τον γνωστό εκδοτικό οίκο Γκαλιμάρ, καλαίσθητες, φροντισμένες εκδόσεις που σέβονται τον αναγνώστη και διευκολύνουν την ανάγνωση με τις τυπογραφικές επιλογές. Στα θετικά της έκδοσης, το πολυτονικό και τα πρωτότυπα εικαστικά εξώφυλλα. Κείμενα άξια να διαβαστούν, ως δείγματα μεγάλης λογοτεχνίας που επαναφέρουν, το καθένα με τον τρόπο του, το θέμα της διαχρονικής σύγκρουσης του Εαυτού με τον Αλλο.

Στο πλαίσιο

«Χαμογέλα ρε, τι σου ζητάνε;», ο τίτλος του γνωστού βιωματικού βιβλίου του Χρόνη Μίσσιου, που τράβηξε των παθών του «για μια ιδέα». «Χαμογελάστε» ήταν και η εντολή προϊσταμένης στο προσωπικό πολυκαταστήματος. Και το αιτιολογούσε: Παίρνετε χωρίς καθυστέρηση 300 ευρώ τον μήνα (αυτός φαίνεται είναι ο ανώτερος μισθός) και αντί να είστε ευχαριστημένοι (και τυχεροί) που βρήκατε μια δουλίτσα, κάνετε μούτρα – μα πού ζείτε; Το θέμα βγήκε στη δημοσιότητα. Γίνονται τέτοια πράγματα στην Ελλάδα; Απολύεται –για εκτόνωση– η προϊσταμένη. Το γεγονός ωστόσο παραμένει, καθώς έχει να κάνει μ’ αυτούς που επωφελούνται από την κρίση.

Αναρωτιέμαι, με την ευκαιρία, τι μπορεί να βγάζουν, εκείνη ή εκείνος – που στέκονται με τις ώρες και πουλούν π.χ. τη «σχεδία», «το [καλό] περιοδικό των ανέργων και των αστέγων», όπως το διαλαλούν. Που προσφέρουν εκατοντάδες λεπτά σε όσους κάνουν εγγραφή σε κινητή τηλεφωνία. Που σταματούν τις γυναίκες για κάποιο «δωρεάν» καλούδι. Να βάλω και τους νέους του σιναφιού μας που ξεροσταλιάζουν, συχνά μέσα στη νύχτα και με ψοφόκρυο, για τη στιγμιαία περιγραφή κάποιου επιτόπιου συμβάντος.

Επιστρέφοντας στο «επαγγελματικό» χαμόγελο, να προσθέσω ότι δεν ευνοείται από το γεγονός ότι οι περισσότεροι δεν έχουν επιλέξει τη δουλειά που κάνουν, οπότε γιατί να την αγαπήσουν, να αποδώσουν και να χαμογελάσουν; Οι κάπως παλιότεροι θα θυμούνται ότι οι πιο περιζήτητοι γαμπροί ήταν οι δημόσιοι υπάλληλοι – «μήνας μπαίνει, μήνας βγαίνει, τζουπ, το μηνιάτικο». «Θα σε ψηφίσω, αλλά θα μου βρεις δουλειά;», άκουσα πρόσφατα πολίτη να απευθύνεται σε υποψήφιο δημοτικό σύμβουλο.

ΚΑΙ… «Δρομέας» - σε (αντιπολιτευτική) κουβέντα να βρισκόμαστε.

 

ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Πολιτισμός, ο απόβλητος…
Εθνικές εκλογές εν όψει –και μην ψάχνετε στο πρόγραμμα του κόμματος που διεκδικεί την εξουσία να βρείτε κάτι για τον πολιτισμό. «Η βαριά μας βιομηχανία», κατά τη Μελίνα, είναι ανύπαρκτη.
Πολιτισμός, ο απόβλητος…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Με αγάπη για την Ελλάδα…
Οντας μαθητής είχα μεγάλη απέχθεια στα μαθηματικά και γενικά στα μαθήματα που είχαν αριθμούς. Ωσπου πηγαίνοντας στον Στρατό (Αεροπορία) μ’ έριξαν στα ραντάρ, όπου εκεί είχε κάποιο μερίδιο και η άλγεβρα.
Με αγάπη για την Ελλάδα…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Μια ζωή δραπέτης
Ο Γιώργος Μανιάτης, που έλαχε να γνωρίσω, έφυγε από τη ζωή πέρυσι, 18 Ιανουαρίου, στα 79 του, αφήνοντας σημαντικό έργο που δεν βρίσκεται στην αγορά – καθώς άλλωστε δεν το βοηθούσε κι ο ίδιος.
Μια ζωή δραπέτης
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Γυναίκες σε ανώτερη σχολή
Ενα εγχείρημα του Δ. Γληνού πριν… 98 χρόνια. Ενα βιβλίο για γυναίκες: «Η Ανωτέρα Γυναικεία Σχολή 1921-1923» της εκπαιδευτικού Μαριάνθης Μπέλλα (εκδ. Τόπος), με μια νεανική φωτογραφία του Δημήτρη Γληνού στο...
Γυναίκες σε ανώτερη σχολή
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ο Φιλιππότης του βιβλίου
Ως εργαζόμενος στο βιβλιοπωλείο της «Εστίας» και αργότερα, όταν απέκτησε δικό του βιβλιοπωλείο κι εκδοτικό οίκο, πρόσφερε πάντα με καλή διάθεση, στους νέους κυρίως, τα βιβλία που ήθελαν ή που τους συνιστούσε ο...
Ο Φιλιππότης του βιβλίου
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Πήγε εκεί όπου ήταν αδύνατο να πάει…
Η αίθουσα προβολών της Ταινιοθήκης της Ελλάδος στάθηκε, πριν από λίγα βράδια, μικρή για να χωρέσει τα πλήθη που συνέρρευσαν για την παρουσίαση του βιβλίου του Κώστα Γαβρά «Αυτοβιογραφία», ο κύριος τίτλος – και...
Πήγε εκεί όπου ήταν αδύνατο να πάει…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας