Αθήνα, 34°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
34°C
35.4° 32.5°
2 BF
34%
Θεσσαλονίκη
Αίθριος καιρός
34°C
35.5° 32.3°
1 BF
36%
Πάτρα
Αίθριος καιρός
31°C
33.0° 31.0°
3 BF
40%
Ιωάννινα
Ελαφρές νεφώσεις
31°C
30.9° 30.9°
2 BF
37%
Αλεξανδρούπολη
Αίθριος καιρός
32°C
31.9° 31.9°
2 BF
55%
Βέροια
Αίθριος καιρός
32°C
32.3° 32.0°
2 BF
25%
Κοζάνη
Ελαφρές νεφώσεις
28°C
30.1° 28.4°
1 BF
23%
Αγρίνιο
Αίθριος καιρός
30°C
30.2° 30.2°
1 BF
31%
Ηράκλειο
Αίθριος καιρός
27°C
29.1° 26.6°
0 BF
82%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
30°C
30.1° 29.4°
3 BF
53%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
32°C
32.4° 29.8°
4 BF
37%
Σκόπελος
Αίθριος καιρός
34°C
33.7° 31.2°
0 BF
36%
Κεφαλονιά
Αίθριος καιρός
34°C
33.9° 33.9°
4 BF
31%
Λάρισα
Αίθριος καιρός
33°C
33.0° 32.9°
1 BF
26%
Λαμία
Αίθριος καιρός
36°C
35.6° 32.5°
1 BF
32%
Ρόδος
Αίθριος καιρός
29°C
28.8° 28.8°
4 BF
74%
Χαλκίδα
Αίθριος καιρός
33°C
35.0° 32.3°
2 BF
19%
Καβάλα
Σποραδικές νεφώσεις
29°C
29.3° 29.3°
2 BF
58%
Κατερίνη
Αίθριος καιρός
33°C
34.7° 33.1°
3 BF
36%
Καστοριά
Σποραδικές νεφώσεις
29°C
29.2° 29.2°
2 BF
26%
ΜΕΝΟΥ
Τετάρτη, 17 Ιουλίου, 2024
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Ο Κωνσταντίνος με τον ανώτατο στρατιωτικό διοικητή του ΝΑΤΟ, Λάιμαν Λέμιτσερ, κατά την άσκηση «Summer Express» (17.9.1966) | ΓΓΤΠ-ΓΓΕΕ

Φελλός εναντίον Δημοκρατίας Μέρος Β΄: Στον πάγκο της εφεδρείας (1976-1981)

Το προηγούμενο Σάββατο είδαμε αναλυτικά την πρώτη αποτυχημένη προσπάθεια του έκπτωτου βασιλιά Κωνσταντίνου να οργανώσει πραξικόπημα για την παλινόρθωση της μοναρχίας (και του εαυτού του), λίγους μήνες μετά το δημοψήφισμα του 1974. Σήμερα θα παρακολουθήσουμε τη συνέχεια αυτών των συνωμοσιών, μέσα από τις πληροφορίες που μας παρέχουν διάφορα αρχεία και μαρτυρίες στενών συνεργατών του τέως.

Θα ξεκινήσουμε με μια παρεμπίπτουσα επισήμανση, για την επίδραση που ενδέχεται να άσκησε σ’ αυτούς τους σχεδιασμούς το φαινόμενο των συγκοινωνούντων δοχείων μεταξύ του περιβάλλοντος του Κωνσταντίνου και ηγετικών στελεχών της κυβέρνησης Καραμανλή. Φαινόμενο αναπόφευκτο, αυτό το τελευταίο, καθώς όλοι προέρχονταν από την κοινή μήτρα της προδικτατορικής Δεξιάς και του βαθέος κράτους, συνδέονταν δηλαδή με μακροχρόνιους δεσμούς, προσωπικούς και πολιτικούς.

«Η πιθανότητα αποκατάστασης της μοναρχίας στη μετακαραμανλική εποχή δεν πρέπει ν’ αποκλειστεί τελείως» | Χόθορν Μιλς, Νο 2 της πρεσβείας των ΗΠΑ στην Αθήνα (11.1.1977)

Οπως έχουμε ήδη δει, οι πρώτες γνωστές επαφές του Αρναούτη με αξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού, προκειμένου να τους μυήσει στα σχέδιά του για «πολιτική ή φυσική εξουδετέρωση» του Καραμανλή, κλείσιμο της Βουλής κι επαναφορά του βασιλιά, σημειώθηκαν τον Ιούνιο του 1975. Ενα μήνα νωρίτερα, στις 9.5.1975, ο υπουργός Αμυνας Ευάγγελος Αβέρωφ είχε εξομολογηθεί στον αυλάρχη τού τέως, Λεωνίδα Παπάγο, πως ήταν έξω φρενών με τον Καραμανλή, που «του μίλησε σκαιώς παρουσία των Μπίτσιου, Μολυβιάτη και άλλων».

Ακολούθησε συζήτησή τους για την πολιτική κατάσταση και τις προοπτικές του έκπτωτου μονάρχη: ο Αβέρωφ, σημειώνει ο αυλάρχης στο ημερολόγιό του, «θεωρεί πάντα ότι ο Καραμανλής είναι ο μόνος κατάλληλος για τις σημερινές περιστάσεις. Αν αυτός εκλείψει, θα υπάρξουν εξελίξεις που ίσως επηρεάσουν και τη θέση του Βασιλέως. Μπορεί κάτι να γίνει στο στρατό, αλλά και στο πολιτικό προσκήνιο θα υπάρξουν μεταβολές, διότι πολλοί θα εκδηλωθούν υπέρ του Βασιλέως» (Παπάγος, όπ.π., σ.582). Φαινομενικά, η κουβέντα αυτή δεν είχε φυσικά τίποτα το επιλήψιμο· από τον συνομιλητή του υπουργού θα μπορούσε, ωστόσο, να εκληφθεί και ως έμμεση υπόδειξη. Οπως θα δούμε δε παρακάτω, ο Κωνσταντίνος φέρεται να ζήτησε ρητά λίγο αργότερα την εξαίρεση του Αβέρωφ από τις σχεδιαζόμενες πολιτικές δολοφονίες...

Διπλά παιχνίδια

Εκτός από τους συνεργάτες του τέως, με την ίδια υπόθεση ασχολούνταν ωστόσο και πολύ σοβαρότεροι παράγοντες. Στις 7 Οκτωβρίου 1975, ενώ η κυβέρνηση Καραμανλή πληροφορούνταν από διάφορες πλευρές τις συνωμοτικές επαφές του Αρναούτη, ο υπουργός Προεδρίας (και προϊστάμενος της ΚΥΠ) Γεώργιος Ράλλης είχε μια ενδιαφέρουσα συνομιλία με το Νο 2 της αμερικανικής πρεσβείας, επιτετραμμένο Χόθορν Μιλς. Με δική του πρωτοβουλία, διαβάζουμε σε μεταγενέστερο τηλεγράφημα του πρέσβη Τζακ Κιούμπιτς προς την Ουάσινγκτον (10.11.1975, αρ.8719), ο Μιλς διέψευσε τις «φήμες» που κυκλοφορούσαν, για «ενεργητικές επαφές των ΗΠΑ με Ελληνες βασιλόφρονες», συνδυάζοντας αυτή τη διάψευση με την επισήμανση της «ανάγκης» να βελτιωθούν οι σχέσεις Ελλάδας-ΗΠΑ: «Δεν είμαστε “ικανοποιημένοι” από την παρούσα φάση των σχέσεων ΗΠΑ-Ελλάδας, επειδή θέλουμε να δούμε περαιτέρω βελτίωση, στηρίζουμε όμως πλήρως τις προσπάθειες του Καραμανλή να σταθεροποιήσει τη δημοκρατική κυβέρνηση στην Ελλάδα και δεν συνωμοτούμε εναντίον της».

Ο Ράλλης τον διαβεβαίωσε, σε εξίσου διπλωματική γλώσσα, πως «ήταν εν γνώσει αυτών των φημών περί συνωμοσίας», όμως ούτε ο ίδιος ούτε ο Καραμανλής τις πίστευαν: «Μίλησε πρόσφατα με τον Καραμανλή σχετικά με τις φήμες περί συνωμοσίας και ο πρωθυπουργός απέκλεισε πλήρως την πιθανότητα αμερικανικής ανάμιξης. […] Υπάρχουν κάποια άτομα στην Ακροδεξιά που προσπαθούν να ενισχύσουν τη θέση τους ισχυριζόμενα πως υποστηρίζονται από τις ΗΠΑ. Ο ίδιος ο Ράλλης δεν παίρνει στα σοβαρά παρόμοιους ισχυρισμούς, κατ’ αρχάς επειδή θεωρεί πως οι Αμερικανοί γνωρίζουν πως η στοχοθεσία τους κι εκείνη της κυβέρνησης Καραμανλή είναι συμβατές και, δεύτερον, επειδή δεν πιστεύει πως οι Αμερικανοί είναι τόσο ηλίθιοι ώστε να μπλέξουν σοβαρά με ανυπόληπτους δεξιούς που δεν έχουν ούτε τη δύναμη ούτε τη δεξιότητα να διοικήσουν την Ελλάδα».

Αμέσως μετά, ο υπουργός πέρασε στην αντεπίθεση, καρφώνοντας τον πιστότερο σύμμαχο των ΗΠΑ σαν ύποπτο τέτοιας υπόθαλψης – κι επιδιώκοντας, λογικά, να μεταφερθεί το μήνυμα εκεί που έπρεπε: «Ο Ράλλης πρόσθεσε πως ο πρωθυπουργός έχει κάπως διαφορετική άποψη για τις φήμες περί συνωμοσίας που αφορούν τους Βρετανούς. Η Ελληνική κυβέρνηση κατάλαβε πως ο πρώην πρωθυπουργός [Στέφανος] Στεφανόπουλος, κατά τη διάρκεια πρόσφατης επίσκεψής του στην Ευρώπη ήρθε σ’ επαφή με Βρετανούς αξιωματούχους και τους μίλησε για το επιθυμητό της επαναφοράς του βασιλιά Κωνσταντίνου στην Ελλάδα. Αυτές οι αναφορές εκνεύρισαν πολύ τον Καραμανλή, που υποψιάζεται πως οι Βρετανοί μπορεί να παίζουν διπλό παιχνίδι. Ο ίδιος ο Ράλλης σκέφτεται πως οι Βρετανοί δεν μπορεί να είναι τόσο κοντόφθαλμοι και το είπε αυτό στον πρωθυπουργό. Ανέφερε αυτή την ιστορία στον υπαρχηγό της πρεσβείας για να δείξει πως, ενώ ο Καραμανλής έχει ευαισθησία με τις αναφορές περί ακροδεξιάς συνωμοσίας, δεν συνδέει με αυτή τις ΗΠΑ».

Για άγνωστους λόγους, η πληροφορία διαβιβάστηκε στην Ουάσινγκτον με καθυστέρηση ενός ολόκληρου μήνα. Μαζί και η εκτίμηση του Κιούμπιτς πως, «από τη στιγμή που οι Βρετανοί βρίσκονται στην άβολη θέση να φιλοξενούν αθέλητα τον Κωνσταντίνο, δεν πρέπει ίσως να μας εκπλήσσει που κάποιες φορές εκτίθενται σε πολιτική καπηλεία φημών». Ο πρέσβης ζήτησε δε ρητά, «αν το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επιθυμεί να μοιραστεί οτιδήποτε από τα παραπάνω με τις βρετανικές υπηρεσίες, αυτό να γίνει με αποκαθαρμένη μορφή, που δεν θ’ αποδίδει την προέλευση της πληροφορίας στο Ράλλη».

Αδειασμα από το Λονδίνο

Η «αμηχανία και απογοήτευσις» του τέως, μετά την αποτυχία του πρώτου γύρου συνωμοσιών, δεν κράτησε πολύ. Οταν το επόμενο καλοκαίρι ο Καραμανλής τα βρήκε ζόρικα στην εξωτερική πολιτική, μετά την έξοδο του τουρκικού ωκεανογραφικού σκάφους «Σισμίκ» στο Αιγαίο, ο έκπτωτος μονάρχης και κάθε λογής χουντικά «σταγονίδια» σκέφτηκαν πως ήρθε ξανά η ώρα τους. Και, καθώς φαίνεται, έσπευσαν να ζητήσουν το πράσινο φως.

Σύμφωνα με σχετική έκθεση της CIA (30.9.1976), η «ήπια» στάση του Καραμανλή στα ελληνοτουρκικά είχε εντείνει τις «ενδημικές» ζυμώσεις για πραξικόπημα. Συνοψίζοντας τα ευρήματά της, ένα στέλεχος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας ενημέρωσε την επομένη τον προϊστάμενό του, ναύαρχο Μπρεντ Σκόουκροφτ, ότι «δυο διαφορετικές συνήθως φράξιες, οι μοναρχικοί και οι χουντικοί», συνωμοτούσαν πλέον από κοινού· το σημαντικότερο ήταν όμως πως «ο βασιλιάς Κωνσταντίνος έχει βολιδοσκοπηθεί από τους μοναρχικούς και φαίνεται πως έχει εγκρίνει μια συνωμοσία που έχει οριστεί προσωρινά για τον Οκτώβριο ή το Νοέμβριο».

Από μεταγενέστερο σχετικό έγγραφο μαθαίνουμε επίσης πως η ίδια έκθεση ανέφερε πως «ο Κωνσταντίνος έδωσε οδηγίες στον άνθρωπο που έχει επιλέξει για πρωθυπουργό, τον Σπύρο Θεοτόκη, να έρθει σ’ επαφή με τους συνωμότες (βασιλόφρονες, χουντικούς και οπαδούς του Γεωργίου Παπαδόπουλου) και να δηλώσει την υποστήριξη του βασιλιά προς το πραξικόπημα». Εκτιμούνταν, ωστόσο, πως «οι πιθανότητες επιτυχίας μιας απόπειρας πραξικοπήματος θα ήταν τώρα ελάχιστες, επειδή οι συνωμότες στερούνται την υποστήριξη των υπόλοιπων αξιωματικών»· επιπλέον, «δεν φαίνεται να διαθέτουν την ικανότητα, την οργάνωση, το συντονισμό ή την κατάλληλη πολιτική συγκυρία για να επιχειρήσουν πραξικόπημα τώρα, οι δε πιθανότητες φαίνεται να μην ευνοούν μια τέτοια ενέργεια». Ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του Αμερικανού προέδρου υπογράμμισε αυτή την τελευταία εκτίμηση, προδιαγράφοντας έτσι τη στάση των ΗΠΑ («Foreign Relations of the United States. Greece; Cyprus; Turkey, 1973-1976», Ουάσινγκτον 2007 [στο εξής: FRUS], σ.248-9).

Στις 14 Οκτωβρίου, ο Βρετανός πρέσβης στην Αθήνα, Φράνσις Μπρουκς Ρίτσαρντς, ενημέρωσε πάλι τον Καραμανλή «ότι, κατά θετικάς πληροφορίας, ο τέως Βασιλεύς Κωνσταντίνος ευρίσκεται εις επαφήν με συνωμότας εις Ελλάδα». Μολονότι «δεν έχει την πρωτοβουλίαν της συνωμοσίας», διαβάζουμε στο σχετικό σημείωμα του Πέτρου Μολυβιάτη, ο τέως ενημερώνεται γι’ αυτή «και ασφαλώς δεν την αποθαρρύνει». Ο πρέσβης τόνισε ότι «πρώτος στόχος» των σχεδιαζόμενων πολιτικών δολοφονιών θα ήταν ο ίδιος ο Καραμανλής, κατέθεσε δε τη διαθεσιμότητα των προϊσταμένων του να συμβάλουν στην αποτροπή της εκτροπής: «Εάν το επιθυμεί ο ο. Πρωθυπουργός, η Αγγλική Κυβέρνησις είναι πρόθυμος να προβεί εις σχετικόν διάβημα προς τον τ. Βασιλέα» (ΑΚΚ/43Β/1416). Μπορούμε εύλογα να υποθέσουμε πως οι μπηχτές του Ράλλη προς τον Αμερικανό επιτετραμμένο, την προηγούμενη χρονιά, είχαν βρει τον στόχο τους.

Μια βδομάδα μετά, ο ίδιος πρέσβης θα δώσει στον Καραμανλή νεότερες πληροφορίες: κάποιος Βασίλειος Κωνσταντόπουλος επισκέφθηκε προ ημερών τον τέως στο Λονδίνο και τον ενημέρωσε πως «έχουν ήδη συμπληρωθή οι προετοιμασίες διά την διενέργειαν πραξικοπήματος. Η ημερομηνία δεν έχει καθορισθή, αλλά τούτο πρέπει να πραγματοποιηθή συντόμως, πιθανώς δε περί την 13ην Νοεμβρίου […]. Η πραγματοποίησις του πραξικοπήματος επείγει, διότι πρόκειται να αποστρατευθούν αξιωματικοί αντιτιθέμενοι προς την Κυβέρνησιν. Το πραξικόπημα θα υποστηριχθή από το 95% του στρατού ξηράς» και τα σώματα ασφαλείας, «αβεβαία» ήταν όμως η στάση Ναυτικού και Αεροπορίας, «των οποίων η ηγεσία ήτο νομιμόφρων». Ο τέως θα ειδοποιούνταν λίγες μέρες νωρίτερα κι έπρεπε «να είναι έτοιμος, όταν κληθή». Από πλευράς του, ο Κωνσταντίνος πρότεινε να βολιδοσκοπήσει τον αρχηγό στόλου Κονοφάγο και εισηγήθηκε σαν «πλέον κατάλληλον ημερομηνίαν διά την διεξαγωγήν του πραξικοπήματος» την ημέρα των αμερικανικών εκλογών, προς αποφυγή έγκαιρων «δυσμενών αντιδράσεων».

Ο πρέσβης ξεκαθάρισε πως οι επίμαχες συνομιλίες ήταν «πλήρως επιβεβαιωμένες», υπονοώντας πως είχαν υποκλαπεί από βρετανικές υπηρεσίες, πρόσθεσε δε πως ο Θεοτόκης, που «τελευταίως κινείται μεταξύ Ελβετίας και Λονδίνου», «θεωρεί εαυτόν ως τον μέλλοντα πρωθυπουργόν». Σε μεταγενέστερη συνάντησή του με τον Μολυβιάτη (26.10) ανέφερε πάλι πως οι συνωμότες ήταν «κατώτεροι αξιωματικοί», σχεδίαζαν «πολιτικάς δολοφονίας» και «ο τ. Βασιλεύς εζήτησεν όπως χαρισθή η ζωή του κ. Αβέρωφ, με τον οποίον τον συνέδεε παλαιά φιλία», είχαν δε ενημερωθεί σχετικά απ’ το Λονδίνο και «οι Αμερικανοί». Το τελευταίο επιβεβαίωσε το ίδιο απόγευμα κι ο επιτετραμμένος των ΗΠΑ, διευκρινίζοντας ότι «δεν είχον την δυνατότητα να ελέγξουν την ακρίβειαν» των επίμαχων πληροφοριών και δηλώνοντας πως η Ουάσινγκτον είναι διατεθειμένη να βοηθήσει «καθ’ οιονδήποτε τρόπον και δη διά προειδοποιητικού διαβήματος προς τον τ. Βασιλέα».

Την επομένη ο Βρετανός παραδέχτηκε «ανεπισήμως» στον Μολυβιάτη «ότι πράγματι υπήρχον μαγνητοταινίαι», τελικά όμως η κυβέρνησή του αρνήθηκε όχι μόνο να τις χορηγήσει αλλά και να εγκρίνει τη δημόσια χρήση των επίμαχων πληροφοριών, έστω και με απόδοσή τους σε κάποια απροσδιόριστη «ξένην κυβέρνησιν» (ΑΚΚ/43Β/1416-1420). Την 1η Νοεμβρίου, ο Μολυβιάτης και η ηγεσία του υπουργείου Δημόσιας Τάξης ενημερώθηκαν αναλυτικά από στέλεχος των βρετανικών υπηρεσιών, που ήρθε επί τούτου στην Αθήνα. Το σοβαρότερο στοιχείο αφορούσε συζητήσεις του Κωνσταντίνου με τον ψευδώνυμο Βασίλειο Κωνσταντόπουλο, σύνδεσμο με «τους μικρούς βαθμούς του Στρατεύματος, πιθανόν οργάνωσιν τινά των Λοχαγών», για «μεθόδευσιν ανατροπής της παρούσης Κυβερνήσεως, έστω και βιαίως», δολοφονία του Καραμανλή και «σκληρήν αντιμετώπισιν των κομμουνιστών» (ΑΚΚ/43Β/1423-1425 ).

Στο μεσοδιάστημα, η CIA είχε πάντως καταλήξει στο συμπέρασμα πως ο Κοκός «ενδέχεται να έχει δεύτερες σκέψεις όσον αφορά την υποστήριξή του προς τρεις ομάδες που σχεδιάζουν στην Ελλάδα την ανατροπή της κυβέρνησης Καραμανλή». Σύμφωνα με σχετική έκθεσή της (13.10), ο Θεοτόκης επισκέφθηκε την Αθήνα αλλά «παρακολουθούνταν στενά» και «στάθηκε αδύνατο να συναντηθεί με τους βασικούς συνωμότες ή ν’ ανακαλύψει περισσότερα για τα σχέδιά τους» (FRUS, σ.249-50). Σύμφωνα δε με νεότερο ενημερωτικό σημείωμα προς τον Σκόουκροφτ (19.10), ο Θεοτόκης δήλωσε τελικά στον τέως πως «έχουμε τουλάχιστον στην Ελλάδα έναν πρωθυπουργό που τον σέβεται η Ευρώπη και μια δημοκρατική κυβέρνηση αναγνωρισμένη από τον κόσμο», αποτρέποντάς τον από περαιτέρω εμπλοκή: «Αναρωτιέμαι αν θα ’πρεπε ν’ ανακατευόμαστε με συνωμότες, των οποίων αγνοώ την ακεραιότητα και σοβαρότητα προσθέσεων». Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ο τέως του απάντησε ότι «φοβάται πως οι συνωμότες είτε θα δράσουν επιτυχώς δίχως δική του γνώση και θα υποσκάψουν τη θέση του είτε θα προκαλέσουν παρατεταμένη βία, που οι Τούρκοι θα μπορούσαν ν’ αξιοποιήσουν προς όφελός τους. Ο Θεοτόκης τότε προσπάθησε να ενισχύσει την αποφασιστικότητα του Κωνσταντίνου» (όπ.π., σ.250). Το όνομα του πληροφοριοδότη της CIA γι’ αυτή την τόσο εμπιστευτική συνομιλία παραμένει απόρρητο, κάνει όμως νιάου νιάου στα κεραμίδια.

Η μαρτυρία Θεοτόκη

Πώς κατέληξε ο Θεοτόκης σε μια τέτοια κωλοτούμπα; Μας το λέει ο ίδιος, με μισόλογα φυσικά, στα απομνημονεύματα που εξέδωσε το 1986. Τοποθετεί μεν τα γεγονότα στην προηγούμενη χρονιά, είναι όμως προφανές ότι αναφέρεται σε όσα μόλις εκτέθηκαν· δεν πρόκειται, άλλωστε, για το μόνο σημείο του βιβλίου του που μπερδεύει τις χρονολογίες.

Εγκαταστημένος στην Ελβετία μετά την παραίτησή του απ’ το βουλευτικό αξίωμα και «μεταβαίνων κατά τακτά διαστήματα και στο Λονδίνον», γράφει, «περί το τέλος του 1975 απεφάσισα να έλθω δι’ ολίγας ημέρας εις την Κέρκυρα […]. Τρεις μέρες μετά την άφιξίν μου, έλαβον επείγον τηλεφωνικόν μήνυμα από την Γενεύην, από εκεί εγκατεστημένον συνεργάτην μου, να μεταβώ αμέσως στην ελβετικήν αυτήν πόλιν, διότι ήρχοντο από την Αμερικήν “κάποιοι” εκεί και ήθελον να με συναντήσουν οπωσδήποτε!

Ανεχώρησα αμέσως. […] Στην Γενεύην ευρήκα τον πολύτιμον φίλον μου, αμερικανόν διπλωμάτην, περί του οποίου έχω και αλλού κάμει λόγον. Το ονοματεπώνυμόν του, παρ’ ότι σήμερον πλέον δεν ζη, δεν επιθυμώ να αναφέρω...

Απεμονώθημεν εις χώρον όπου ηδυνάμεθα ασφαλώς να συζητήσωμεν:

− Ποίος ο λόγος που με εκουβάλησες άρον-άρον από την Ελλάδα;

− Ηθελα να σου πω ότι, κατά τας ιδικάς μας πληροφορίας, ευρισκόμεθα εν’ όψει ενεργείας ανατροπής της Κυβερνήσεως των Αθηνών! Και ήθελα να σε πληροφορήσω ότι η διεθνής κατάστασις είναι την στιγμήν ταύτην τόσον περίπλοκος, ώστε το μόνον που ημπορεί να προστατεύση την, δεδομένην δι’ ημάς, εφεδρείαν του Βασιλέως, είναι η αναβολή πάσης πολιτικής ή άλλης ανωμαλίας, κατά τας σημερινάς τουλάχιστον περιστάσεις.

Αντελήφθην, βεβαίως, αμέσως τι εννοεί, αν και μου έκαμε οδυνηράν εντύπωσιν το γεγονός ότι εγνώριζον οι Αμερικανοί πράγματα που επίστευα ότι ηγνόουν. Φυσικά δεν ήτο δυνατόν να παραδεχθώ οτιδήποτε. Και του απάντησα:

− Τι μου τα λες εμένα αυτά; Εγώ δεν ενδιαφέρομαι διά τας συνήθεις εις την Ελλάδα διαδόσεις. […]

− Εγώ, Σπύρο, σου τα λέγω, διά να μη μου ειπείς αύριον ότι δεν σε προειδοποίησα και δεν σε ενημέρωσα δι’ όσα ήκουσα. Και, ακόμη, σου τα λέγω διά να ενεργήσης όπως σου είναι δυνατόν, διά το καλόν του Βασιλέως σου και του τόπου.

− Σου επαναλαμβάνω ότι δεν γνωρίζω, ούτε ήκουσα οτιδήποτε σχετικόν με αυτά που εσύ μου λέγεις. Πρέπει όμως να σου πω, με την ειλικρίνειαν που στηρίζει επί τόσα έτη τον φιλικόν μας σύνδεσμον, ότι σας έχω βαρεθή με την συνεχή “θεωρίαν της εφεδρείας”, την οποίαν προβάλλετε όταν αναφέρεσθε στον Βασιλέα. Περνούν τα χρόνια, καταπονούμεθα με πολλάς δυσκόλους περιστάσεις και εσείς εννοείτε να μας τρέφετε με την εφεδρείαν, που πάντοτε βεβαίως αναβάλλετε την κλήσιν της και συνεχώς διατηρείτε στην ναφθαλίνη! Και διά να είμαι πλήρως εν τάξει μαζί σου, σε πληροφορώ ότι, αγνοών τα πάντα, δεν είμαι διατεθειμένος, επιστρέφων στην Αθήνα, να αναμειχθώ καθ’ οιονδήποτε τρόπον στις γελοίες και αδέσποτες κουβέντες που γίνονται ή διαδίδονται.

Εκεί ετελείωσεν η συνάντησις και συζήτησίς μου με τον εξαίρετον αυτόν φίλον. Με εγνώριζε καλά και από μακρού. Και έβλεπον ότι είχε σαφώς αντιληφθή ότι, ανεξαρτήτως της αγνοίας που επεκαλέσθην, επέμενον εις σαφώς αντιθέτους από τας ιδικάς του απόψεις και εκτιμήσεις. Εσπευσα, βεβαίως, να διαβιβάσω πάντα τα ανωτέρω επακριβώς εις τον Βασιλέα, προς ενημέρωσίν του» (Σπ. Θεοτόκης, «Πολιτικαί αναμνήσεις», σ.256-8).

Συνεχόμενοι πνιγμοί

Ακολούθησε μπαράζ προειδοποιήσεων, που έκοψαν τα πόδια του τέως. Στις 23 Οκτωβρίου ο Αβέρωφ υπαγόρευσε στον Παπάγο γραπτό μήνυμα του Καραμανλή πως «η κυβέρνησις παρακολουθεί διαφόρους συνωμοτικάς κινήσεις εις τας οποίας φέρεται αναμεμιγμένος ο Βασιλεύς και αι οποίαι, μη συναντώσαι ανταπόκρισιν, απευθύνονται προς τον εν ενεργεία στρατόν. Προειδοποιεί δε ότι, αν συνεχισθούν, θα αναγκασθή να λάβη τα δέοντα μέτρα». Προφορικά, διευκρίνισε δε πως το «φέρεται» μπήκε για λόγους ευγένειας, αντί του ορθού «είναι». Ο τέως απάντησε (29.10) πως «εξακολουθεί να βλέπει όποιον ζητήσει ακρόαση», πως «απολύτως τίποτε δεν εκπορεύεται από το Λονδίνο», καθώς «όλες οι κινήσεις ξεκινούν από την Αθήνα», και ότι «στερεότυπη απάντησή του προς όλους τους καλοθελητές είναι ότι αποβλέπει μόνο σε δημοκρατικές λύσεις» (Παπάγος, όπ.π., σ.592-3).

Τις επόμενες μέρες τα πράγματα χόντρυναν. Στις 6.11 ο Ράλλης συναντήθηκε με τον τέως στο Λονδίνο, ως απεσταλμένος του Καραμανλή, στριμώχνοντάς τον με την επίσημη βρετανική ενημέρωση· από το ημερολόγιο του αυλάρχη μαθαίνουμε πάντως ότι του ξέφυγαν και κάποιες εμπιστευτικές πληροφορίες (η αδυναμία λ.χ. των ελληνικών υπηρεσιών να ταυτοποιήσουν τον διαβόητο «Κωσταντόπουλο»). Ο Κοκός αρνήθηκε φυσικά ξανά τα πάντα. «Εξαιρετικά συγχυσμένος» όμως από τη διαπίστωση της παρακολούθησής του, μπούκαρε νυχτιάτικα στα βρετανικά ανάκτορα, ζητώντας από την Ελισάβετ εξηγήσεις (σ.593-4). Αυτή του έκλεισε ραντεβού με τον πρωθυπουργό Τζέιμς Κάλαχαν, που είχε ήδη ενημερώσει την Αθήνα ότι θα πρόβαινε αυτοπροσώπως σε αντίστοιχο διάβημα (ΑΚΚ/43Β/1421). Ακόμη κι αν δεν πάρουμε τοις μετρητοίς τη σχετική περιγραφή του αυλάρχη, που ισχυρίζεται πως ο Γκλίξμπουργκ έκανε τα μούτρα του συνομιλητή του κρέας, η συζήτησή τους μοιραία οριοθετήθηκε από μιαν αμφίπλευρη αδυναμία: του μεν Κωνσταντίνου να παραδεχτεί ότι συνωμοτούσε, του δε Κάλαχαν να επικαλεστεί ρητά τις υποκλοπές.

Αρχηγός της Ακροδεξιάς

Με τα δίκτυα των επίδοξων πραξικοπηματιών αποκηρυγμένα από τη CIA και την Ιντέλιτζενς, ο Κοκός και οι άνθρωποί του αποφάσισαν να ξαναδοκιμάσουν τις τύχες τους στην κάλπη, κεφαλαιοποιώντας ό,τι μπορούσαν από το 30,8% του 1974. Διέθεταν άλλωστε ήδη έναν σκληρό πυρήνα αφοσιωμένων οπαδών, που καθιστούσε αυτόματα τον Κωνσταντίνο αρχηγό της ελληνικής Ακροδεξιάς.

Για την επιχειρηματολογία (και το διανοητικό επίπεδο) αυτού του πυρήνα, αρκούντως εύγλωττη είναι η «Βασιλευομένη Εθνική Δημοκρατία», εφημερίδα της Βασιλικής Εθνικής Παρατάξεως Βορείου Ελλάδος που διακινούνταν χέρι-χέρι σε πανελλαδική κλίμακα: «Ερχεται ο Εξαδάκτυλος 13ος Κωνσταντίνος Βασιλεύς των Ελλήνων, ο απελευθερωτής της Κύπρου και της Κωνσταντινουπόλεως, βάσει της Γραφής και της Ιεράς μας παραδόσεως, κατά τον ίδιον τρόπον που και ο Βασιλεύς της Μακεδονίας Μέγας Αλέξανδρος απελευθέρωσε στους αρχαιοτάτους χρόνους τους λαούς από τους τυράννους», διαβάζουμε π.χ. σε κύριο άρθρο της, με τίτλο «Ερχεται ο απελευθερωτής» (1/8/1975).

Δεν πρόκειται για έμπνευση της στιγμής αλλά για πάγιο μοτίβο της φιλοβασιλικής συνθηματολογίας της εποχής, όπως πιστοποιεί συναφές κείμενο που φιλοξενούνταν εντός πλαισίου σε κάθε φύλλο του ίδιου εντύπου: «Λέγει η Γραφή, καθώς και οι Πατέρες 1) Αγαθάγγελος, 2) Κοσμάς ο Αιτωλός, 3) Ο νέος μας Αγιος Νεκτάριος: “Μέτρησαν από τον πρώτον Κωνσταντίνον του Βυζαντίου μέχρι τον 13ον Κωνσταντίνον, ο οποίος θα είναι ο νικητής της Κωνσταντινουπόλεως και ο οποίος θα στεφθή βασιλεύς από το κράτος του Βυζαντίου, διότι Κωνσταντίνος απώλεσεν το Βυζάντιον το έτος 1453 και Κωνσταντίνος θα αποκτήση τούτο”. Εχομεν λοιπόν: 1) Κωνσταντίνος Α΄ ο Μέγας […] 13) Κωνσταντίνος ΙΓ΄ Χριστιανός ο σημερινός βασιλεύς των Ελλήνων, ο οποίος θα κυριεύση την Κωνσταντινούπολιν κατά την γραφήν και θα στεφθή βασιλεύς εις αυτήν. Ούτος προέρχεται εκ του Οίκου των Παλαιολόγων, ως γόνος του Μιχαήλ Παλαιολόγου, υιού του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, τον οποίον εφυγάδευσεν η μητέρα του εκ Κωνσταντινουπόλεως, μικρόν, ίνα μην τον σκοτώσουν οι Τούρκοι. Ούτος κατέφυγεν εις την Δανίαν και ενυμφεύθη την πριγκήπισσαν της Δανίας με το επίθετο Παλαιολόγος – Χριστιανός. Από τον Παλαιολόγον – Χριστιανόν αυτόν κατάγονται οι Βασιλείς μας, φέρουν το επίθετον Χριστιανός (και όχι Γκλύξμπουργκ, το οποίον είναι τοπωνύμιον). Αυτή είναι η πραγματική ιστορική αλήθεια και η θεϊκή αποστολή του Βασιλέως μας Κωνσταντίνου». Για πιο προχωρημένα γούστα, στο ίδιο φύλλο διαβάζουμε πάντως και το άρθρο «Ο κομμουνισμός», που ξεκινά με τη φράση: «Οι απειθούντες εις τον Θεόν Εβραίοι προετοιμάζουν την παγκόσμιον εβραϊκήν κυριαρχίαν με τρεις τρόπους…»

Το δυνητικό ακροατήριο του βασιλοχουντισμού ήταν φυσικά πολύ ευρύτερο: σύμπασα η βάση της παραδοσιακής εθνικοφροσύνης που δεν άντεχε να βλέπει τα καθημερινά ίχνη του εκδημοκρατισμού, από τον «Ριζοσπάστη» στα περίπτερα και τα σφυροδρέπανα στους δρόμους μέχρι τις προσλήψεις στο Δημόσιο δίχως πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων. Οταν στις αρχές του 1977 ο Θεοτόκης ξεκίνησε τις σχετικές ζυμώσεις, ο Μιλς εκτιμούσε έτσι πως «η πιθανότητα αποκατάστασης της μοναρχίας στη μετακαραμανλική εποχή δεν πρέπει ν’ αποκλειστεί τελείως» (11.1.1977, αρ.275).

Ο Καραμανλής είχε πλήρη επίγνωση αυτής της ρευστότητας, όπως δείχνουν τα πρακτικά του ιστορικού υπουργικού συμβουλίου της 12ης Μαρτίου 1976, που αποφάσισε την ανάσχεση του μεταπολιτευτικού εκδημοκρατισμού, και μια συζήτησή του με τον Παπάγο (14.1.1977). Προσπαθώντας ν’ αποτρέψει τη δημιουργία βασιλικού κόμματος, ο εθνάρχης απείλησε μέσω αυλάρχη τον Γκλίξμπουργκ ότι θα καταγγείλει δημόσια τις συνωμοσίες του, λέγοντας πως «υπάρχουν και ταινίες» από συνομιλίες του με επίδοξους πραξικοπηματίες. Μια μέρα νωρίτερα, ο Αβέρωφ είχε πάντως εκμυστηρευτεί στον Παπάγο πως ένα τέτοιο κόμμα θ’ αποσπούσε «τουλάχιστον 10-12%» από τη Ν.Δ. (όπ.π., σ.597-600).

Τελικά, βέβαια, έτεκε μυν. Η «Εθνική Παράταξις» του Θεοτόκη και του Στεφανόπουλου πήρε στις εκλογές του 1977 ένα μίζερο 6,8%, προκαλώντας μεν ζημιά στη Ν.Δ. αλλά ενταφιάζοντας κάθε ελπίδα να βασιστεί η παλινόρθωση της μοναρχίας στη λαϊκή ψήφο. Η σκυτάλη επέστρεψε έτσι ξανά στην υψηλή διπλωματία και στα συνωμοτικά δίκτυα.

Γερουσιαστές και νεολαία

Στις 11 Μαΐου 1978 ο Κωνσταντίνος είχε γεύμα εργασίας στην Ουάσινγκτον, οργανωμένο από το γερουσιαστή Πελ με συμμετοχή επτά ακόμη μελών του Κογκρέσου. Σύμφωνα με σχετική ενημέρωση της αμερικανικής πρεσβείας στην Αθήνα απ’ τον υπουργό Εξωτερικών, Σάιρους Βανς (12.5.1978, αρ.122112), «ο τέως βασιλιάς δήλωσε πως αν επιστρέψει ποτέ στην Ελλάδα -και μπορεί να οραματιστεί περιστάσεις στις οποίες αυτό θα μπορούσε να συμβεί- πρόθεσή του είναι να κάνει δημοψήφισμα για την αποκατάσταση της μοναρχίας. Αυτό θα το έκανε για να διασφαλίσει ότι δεν θα εξαρτιόταν πολιτικά από μια ομάδα ή πτέρυγα που θα τον καλούσε να επιστρέψει στην Ελλάδα». Ο,τι περίπου έκανε δηλαδή και ο θείος του το 1935, μετά το πραξικόπημα του Κονδύλη και το νόθο δημοψήφισμα του 105%!

Ποιος θα τον καλούσε όμως πίσω και με ποια διαδικασία, μετά το 6,8% των οπαδών του; Ο Κοκός ξανάρχισε τις συνωμοτικές επαφές μέσω Αρναούτη, σ’ ένα πεδίο όμως υπονομευμένο πλέον για τα καλά από τους αντιπάλους του. Τρεις μήνες πριν από το γεύμα στην Ουάσινγκτον (14.2.1978), ο Βρετανός πρέσβης είχε ήδη παραδώσει στον Μολυβιάτη σημείωμα με πρόσφατες «συγκεχυμένες» πληροφορίες για εκκολαπτόμενη απόπειρα πραξικοπήματος στη Βόρεια Ελλάδα τις επόμενες μέρες (ΑΚΚ/43Β/1427). Διευκρίνισε δε προφορικά πως ο Κωνσταντίνος «είναι σ’ επαφή» με τους καθοδηγητές της κίνησης, Σάββα Κωνσταντόπουλο και Γαρουφαλιά, και πως «το ολιγώτερο που θα μπορούσε να πει είναι ότι ο τέως Βασιλεύς δεν αποθαρρύνει υποψηφίους πραξικοπηματίες» (ΑΚΚ/43Β/1426).

Τον Οκτώβριο του 1978 ο Αρναούτης οργάνωσε πάλι συνάντηση του απόστρατου στρατηγού Τσιχλή με τον Γκλίξμπουργκ στο Λονδίνο. Τον στρατηγό συνόδευε (εν αγνοία του) πράκτορας της Ασφάλειας, που μαγνητοφώνησε κρυφά τη συνομιλία των δυο ανδρών (ΑΚΚ/43Β/1429-432). Ο Κωνσταντίνος ρώτησε τον Τσιχλή για τις επαφές του κι αυτός ανέφερε πως δοκίμασε να προσηλυτίσει τον υπουργό Προεδρίας Κωστή Στεφανόπουλο και τους στρατηγούς Ντάβο και Γκράτσιο, «χωρίς αποτέλεσμα»· τσαντισμένος, ο Κοκός σχολίασε πως οι δυο τελευταίοι «δεν έχουν μυαλό». Οταν πάντως ο στρατηγός του ανακοίνωσε πως «η επιτροπή» που συγκροτήθηκε για τη μεθόδευση της παλιννόστησης «έλαβε την απόφασιν δολοφονίας του Καραμανλή», ο τέως, έχοντας προφανώς διδαχτεί από το πρόσφατο παρελθόν, αντέδρασε: «Προς Θεού, όχι τέτοιες ενέργειες!»

Η ακρόαση έκλεισε με μια σπαρταριστή στιχομυθία, άκρως αποκαλυπτική της σοβαρότητας του εγχειρήματος και των πρωταγωνιστών του. «Η Νεολαία;», ρωτά ο τέως· ο στρατηγός μένει αμήχανα βουβός, οπότε ο Κωνσταντίνος τον προλαβαίνει: «Δεν χρειάζεται απάντηση. Η Νεολαία της Ελλάδος είναι δική μου».

Βρισκόμαστε στο 1978 και στα ελληνικά ΑΕΙ η κυβερνητική ΔΑΠ παίρνει με το ζόρι 12%, η δε Αριστερά στις διάφορες εκδοχές της το υπόλοιπο 88%.

Το πραξικόπημα που δεν έγινε

Κάπου εδώ τελειώνουν οι διαθέσιμες πληροφορίες για τις συνωμοτικές επιδόσεις του τέως. Στα απομνημονεύματα που δημοσίευσε με τη «συγγραφική αρωγή» του Γεωργίου Μαλούχου, ο ίδιος εξιστορεί όμως ένα ακόμη παραλίγο πραξικόπημα που, όπως ισχυρίζεται, απέτρεψε όταν του προτάθηκε. Βρισκόμαστε στις 12 Φεβρουαρίου 1981 κι ο Κοκός προσγειώνεται για πρώτη φορά από το 1967 στην Ελλάδα, με ολιγόωρη άδεια για την κηδεία της μητέρας του, Φρειδερίκης. Η κηδεία γίνεται στο Τατόι, με ισχυρά μέτρα ασφαλείας.

Κάποια στιγμή, υποστηρίζει, ο αρχηγός της Χωροφυλακής τον πήρε παραπέρα και του δήλωσε: «Το μόνο που χρειάζεται είναι να μου πείτε ότι θέλετε να μείνετε απόψε εδώ. Εχω υπό τις διαταγές μου τέσσερις χιλιάδες χωροφύλακες, τους οποίους διοικώ και είναι όλοι αποφασισμένοι να πεθάνουν για εσάς σήμερα το βράδυ! Δεν θα σας πειράξει κανείς. Αύριο θα κατεβούμε κάτω στην Αθήνα και θα φωνάξετε την κυβέρνηση να ορκισθεί ενώπιον του νομίμου άρχοντος του κράτους». Ο ίδιος, όμως, απέρριψε κάθετα την προσφορά: «Τέτοιους τρόπους δεν τους δέχομαι και τους πολέμησα, γι’ αυτό και έφυγα από την Ελλάδα, του απάντησα. Αφού τα πράγματα δεν έγιναν τότε με τον κανονικό τρόπο, να μη γίνουν καθόλου» («Χωρίς τίτλο», Αθήνα 2015, τ. Γ΄, σ.180-1).

Δεν μπορούμε φυσικά να ξέρουμε αν πρόκειται για πραγματικό συμβάν ή για απλή φαντασίωση ενός ηλικιωμένου έκπτωτου μονάρχη, που έτσι κι αλλιώς μας έχει φλομώσει στα παραμύθια. Τέσσερις χιλιάδες χωροφύλακες μάλλον δύσκολα θα πέθαιναν, πάντως, για λογαριασμό του το 1981. Είχε άλλωστε κι ο ίδιος πικρή πείρα από παρόμοιες διαβεβαιώσεις υψηλόβαθμων βαθμοφόρων, το μακρινό 1967. Να μετατρέψει το Τατόι σε ποντικοπαγίδα; Ο Κορυδαλλός δεν ήταν πολύ μακριά − και για τους πραξικοπηματίες τα ισόβια παρέμεναν, ακόμη, ισόβια...

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Φελλός εναντίον Δημοκρατίας Μέρος Β΄: Στον πάγκο της εφεδρείας (1976-1981)

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας