• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    32°C 29.5°C / 34.6°C
    4 BF
    38%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 29.1°C / 33.2°C
    2 BF
    51%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.5°C / 35.4°C
    3 BF
    61%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    2 BF
    35%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.9°C / 29.1°C
    4 BF
    39%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    33°C 27.9°C / 36.6°C
    0 BF
    54%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    33°C 29.5°C / 33.1°C
    4 BF
    29%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.5°C / 33.5°C
    2 BF
    33%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.8°C / 29.4°C
    3 BF
    56%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 29.0°C / 31.9°C
    0 BF
    37%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    30°C 28.8°C / 30.4°C
    3 BF
    45%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 31.2°C
    1 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    0 BF
    74%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    36°C 34.5°C / 35.9°C
    2 BF
    30%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    35°C 29.5°C / 35.5°C
    2 BF
    36%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.8°C / 28.8°C
    5 BF
    41%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 28.8°C / 34.8°C
    3 BF
    26%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.3°C / 27.7°C
    2 BF
    70%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.6°C / 33.9°C
    3 BF
    69%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.5°C / 33.5°C
    1 BF
    36%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Τελευταίο Ταξίδι» στα ίχνη του Νίκου Καζαντζάκη

  • A-
  • A+
Αυτές τις ημέρες πριν από 65 χρόνια ο Νίκος Καζαντζάκης ξεκινούσε ένα ταξίδι το οποίο θα τον οδηγούσε στον θάνατο. Με αφορμή την κυκλοφορία του ντοκιμαντέρ μας «Τελευταίο Ταξίδι» μιλήσαμε με τον Πίτερ Μπιεν, έναν από τους σημαντικότερους εν ζωή μελετητές του έργου του μεγάλου Ελληνα συγγραφέα. Και αυτός μας διηγήθηκε ιστορίες για την Παναγία, τον Βάρναλη, την ΕΣΣΔ και μια πανδημία ασιατικής γρίπης.

Οταν ρώτησα τον Πίτερ Μπιεν πώς αποφάσισε να ασχοληθεί με το έργο του Νίκου Καζαντζάκη νόμιζα ότι έκανα μία από αυτές τις αδιάφορες ερωτήσεις που χρησιμεύουν μόνο για να σπάσουν τον πάγο και σου δίνουν τον χρόνο να ελέγξεις την ένταση του ήχου στο μικρόφωνο ή τη φωτεινότητα της λήψης σου στην κάμερα.

H ιστορία που μου διηγήθηκε όμως κάθε άλλο παρά αδιάφορη ήταν. Οταν ήταν υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, ένας φίλος του, πιστός καθολικός, του έφερε την αγγλική μετάφραση του βιβλίου «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται». «Πάρ’ το», του είπε, «δεν μπορώ να το έχω σπίτι μου, ο τρόπος με τον οποίο αναφέρεται στην Παναγία είναι τόσο απρεπής ώστε όταν το διάβασα έκανα εμετό». «Το φαντάζεστε», μου λέει γελώντας ο συνομιλητής μου, «ότι αυτή ήταν η φοβερή και τρομερή εισαγωγή μου στον Καζαντζάκη;».

Από τον τρόπο που περιγράφει τα πρώτα βήματα στο έργο του Κρητικού συγγραφέα καταλαβαίνεις ότι το αρχικό ενδιαφέρον μετατράπηκε σύντομα σε πάθος που θα τον ακολουθούσε σε όλη του τη ζωή. Ποτέ όμως δεν άφησε αυτόν τον έρωτα να επηρεάσει το επιστημονικό του έργο. Στο δίτομο βιβλίο του με τίτλο «Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) πραγματοποιεί μια από τις πιο ισορροπημένες και (όταν χρειάζεται) επιθετικές κριτικές στις σκοτεινές περιόδους του Καζαντζάκη – όπως τη δεκαετία του ’30 όταν κατηγορήθηκε ότι ανέχτηκε, αν δεν στήριξε, τον φασισμό. Οταν όμως θυμίζω στον Πίτερ Μπιεν τις διθυραμβικές περιγραφές του Καζαντζάκη για τον Μουσολίνι ή τον Φράνκο, σπεύδει να μου θυμίσει ότι αυτά αποτέλεσαν σταγόνα στον ωκεανό της ιδεολογικής του διαδρομής. «Στην εποχή του», μου λέει, «οι περισσότεροι στην Ελλάδα τον θεωρούσαν κομμουνιστή. Ηταν αριστερός, με μια σχέση αγάπης και μίσους με τη Σοβιετική Ενωση. Θλιβόταν που δεν γεννήθηκε Ρώσος και ήθελε να ζήσει εκεί. Το μόνο που άλλαξε την οπτική του, ήταν η εμπειρία του από την ΕΣΣΔ που τον απογοήτευσε».

Ο Αμερικανός καθηγητής γνωρίζει βέβαια ότι υπήρχε ένα πιο μεγάλο εμπόδιο λόγω του οποίου ο Καζαντζάκης δεν θα μπορούσε ποτέ να ταυτιστεί με ανθρώπους όπως ο Λένιν, για τον οποίο εξέφραζε απεριόριστο θαυμασμό. «Σε κάποια περίοδο πίστευε για τον εαυτό του ότι ήταν κομμουνιστής. Οι μόνοι όμως που ήξεραν ότι δεν ήταν κομμουνιστής ήταν οι κομμουνιστές», μου λέει ο Πίτερ Μπιεν και συνεχίζει: «Ανθρωποι όπως ο Βάρναλης γνώριζαν ότι ήταν ιδεαλιστής, δεν ήταν υλιστής, ήταν ενάντια στον σοβιετικό υλισμό».

Επιχειρώ να φέρω την κουβέντα ανατολικότερα με τελικό προορισμό την Ιαπωνία, που αποτέλεσε και το τελευταίο του ταξίδι και αφορμή για το νέο μας ντοκιμαντέρ. Ο Πίτερ Μπιεν όμως θεωρεί ότι το μεγαλύτερο ταξίδι του Καζαντζάκη στην Ανατολή γινόταν στην Κρήτη. «Ο Καζαντζάκης πίστευε ότι η οικογένειά του, όπως και πολλοί άλλοι Κρητικοί, προέρχονταν από τον αραβικό, μουσουλμανικό κόσμο. Για τους Ελληνες έλεγε ότι ήταν ταυτόχρονα χαοτικοί αλλά και θύματα των κυβερνήσεών τους. Οι Κρητικοί όμως πίστευε ότι ήταν διαφορετικοί γιατί δεν ήταν 100% Ελληνες σε ό,τι αφορά την πολιτιστική κληρονομιά τους. Δεν είχε βέβαια κανένα στοιχείο να το αποδείξει. Το πίστευε όμως».

Ακόμη και η επαφή του με τον βουδισμό, υποστηρίζει ο Αμερικανός καθηγητής, δεν προήλθε από τα ταξίδια του στην Απω Ανατολή αλλά στην Ευρώπη. «Δύο γεγονότα, η Μικρασιατική Καταστροφή και η ήττα του Βενιζέλου, τον έσπρωξαν μέχρι τη Βιέννη, όπου ουσιαστικά χαμένος άρχισε να διαβάζει για τον βουδισμό, γεγονός που καταγράφεται και στο έργο του “Ασκητική”». Πραγματικά, όταν τελικά έφτασε στην Κίνα και την Ιαπωνία, το 1935, ήταν η στιγμή να εγκαταλείψει σταδιακά τις ασιατικές θρησκείες επιστρέφοντας στον πολύ πιο «χωμάτινο» θεό Επαφο – τον θεό της αφής.

Τα ταξίδια του λοιπόν στην Απω Ανατολή ίσως να μην τον έφεραν πιο κοντά στις θρησκείες και τις φιλοσοφίες της Ανατολής αλλά σίγουρα τον έφεραν κοντά στον θάνατο. «Για να εισέλθει στην Ιαπωνία από την Κίνα (το 1957) ήταν υποχρεωμένος να κάνει ένα εμβόλιο, το οποίο μέχρι να επιστρέψει στην Ευρώπη τού είχε προκαλέσει πρόβλημα στο χέρι». «Δεν φοβάστε πως αν το μάθουν οι αντιεμβολιαστές θα το κάνουν σημαία;», τον ρώτησα. «Μα δεν πέθανε από αυτό, δεν έφταιγε το εμβόλιο», μου απάντησε χαμογελώντας και μου εξήγησε ότι «καθώς αντιμετώπιζε αιματολογικές παθήσεις το εμβόλιο που του έκαναν στην Κίνα απλώς δεν ήταν το κατάλληλο γι’ αυτόν».

Εξήντα πέντε χρόνια αργότερα εν μέσω μιας άλλης πανδημίας εμείς απλώς ακολουθήσαμε τα βήματα του Νίκου Καζαντζάκη με οδηγό τις ιστορίες και τα βιβλία του Πίτερ Μπιεν.


Info:

Το ντοκιμαντέρ «Τελευταίο Ταξίδι», που βραβεύτηκε ως η καλύτερη ελληνική ταινία από την Πανελλήνια Ενωση Κριτικών Κινηματογράφου στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, είναι διαθέσιμο στο ίντερνετ μέχρι το τέλος Μαΐου. Αύριο Κυριακή 8/5 προβάλλεται στην Πάτρα («Πάνθεον»), την Τετάρτη 11/5 στην Αθήνα («Τριανόν»), στις 14 Μαΐου ως επίσημη συμμετοχή στο 16ο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου στο Λος Αντζελες και 21, 22 και 23 Μαΐου στα Ιωάννινα (θέατρο Actina). Περισσότερες πληροφορίες στη σελίδα lastvoyagefilm.com.

info-war.gr

Ακολουθήστε μας στο Google news
INFOWAR
Από τον Πάρκερ στον Μπασκιά και από την bebop στη hip hop
Δυο μαύροι καλλιτέχνες που έσπασαν τα στεγανά της εποχής τους, ο Τσάρλι Πάρκερ και ο Ζαν Μισέλ Μπασκιά, γνώρισαν σχεδόν με τον ίδιο τρόπο τη δόξα και τον θάνατο σε δύο διαφορετικές περιόδους της μουσικής...
Από τον Πάρκερ στον Μπασκιά και από την bebop στη hip hop
INFOWAR
Ο πόλεμος των φορτιστών
Η απόφαση της Ε.Ε. να επιβάλει κοινό φορτιστή στις ηλεκτρονικές συσκευές μέχρι το 2024 έρχεται με καθυστέρηση μιας δεκαετίας να δώσει λύση σε ένα πρόβλημα που εξελίσσεται ταχύτερα από τους γραφειοκράτες των...
Ο πόλεμος των φορτιστών
INFOWAR
Πλατινένιο Ιωβηλαίο: We are not amused
Ο εορτασμός των 70 χρόνων της βασίλισσας Ελισάβετ στον βρετανικό θρόνο δέχτηκε μάλλον χλιαρή κριτική από ανθρώπους που θεωρούν ότι πρόκειται για μια τηλεοπτική φιέστα με πρωταγωνίστρια μια καλοκάγαθη γιαγιάκα...
Πλατινένιο Ιωβηλαίο: We are not amused
INFOWAR
Οι «ιεραπόστολοι» κατά των εκτρώσεων έρχονται στην Ευρώπη
Στην Ελλάδα το «συνέδριο για τη γονιμότητα» ακυρώθηκε, προσφέροντας μια σημαντική νίκη για τα δικαιώματα των γυναικών. Οι σταυροφόροι των εκτρώσεων όμως επιχειρούν να καταλάβουν ολόκληρη την Ευρώπη και...
Οι «ιεραπόστολοι» κατά των εκτρώσεων έρχονται στην Ευρώπη
INFOWAR
Top Gun Maverick: στις Κάνες του Πενταγώνου
Η νέα πολεμική ταινία με τον Τομ Κρουζ έρχεται να μας θυμίσει την πολιτισμική κατάρρευση της Ευρώπης, τον νέο αμερικανικό μιλιταρισμό αλλά και την οικονομική ισχύ της Κίνας, την οποία θα δυσκολευτούν να...
Top Gun Maverick: στις Κάνες του Πενταγώνου
INFOWAR
Copaganda η αστυνομία στα media
Πριν από έναν μήνα η αστυνομία της Νέας Υόρκης μετέτρεψε ένα φιάσκο σε επικοινωνιακό θρίαμβο. Για να το πετύχει χρειάστηκε την εμπειρία ενός αιώνα στη λεγόμενη Copaganda, την προπαγάνδα των αστυνομικών.
Copaganda η αστυνομία στα media

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας