• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    22°C 17.8°C / 24.1°C
    1 BF
    49%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.3°C / 20.3°C
    1 BF
    74%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    13°C 13.0°C / 19.5°C
    0 BF
    48%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.1°C / 17.1°C
    1 BF
    39%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    1 BF
    76%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.4°C / 19.7°C
    1 BF
    57%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.9°C / 14.4°C
    2 BF
    44%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.6°C / 16.6°C
    1 BF
    40%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 19.9°C / 24.7°C
    1 BF
    58%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 19.9°C / 20.9°C
    1 BF
    49%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.9°C / 23.8°C
    3 BF
    64%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    21°C 19.6°C / 21.2°C
    2 BF
    58%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    2 BF
    71%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.9°C / 14.5°C
    0 BF
    87%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    14°C 14.5°C / 14.5°C
    1 BF
    42%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 15.8°C / 23.8°C
    2 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    21°C 18.0°C / 24.3°C
    2 BF
    50%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    19°C 14.3°C / 21.0°C
    0 BF
    72%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.1°C / 21.6°C
    1 BF
    91%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.8°C / 14.8°C
    1 BF
    35%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Tο «παλτό» του καπιταλισμού

  • A-
  • A+
Ποδόσφαιρο: «Καπιταλισμός» και «απληστία» ήταν δυο λέξεις που ακούστηκαν στα διεθνή ΜΜΕ μετά την αποτυχημένη προσπάθεια κορυφαίων ομίλων ποδοσφαίρου να δημιουργήσουν τη European Super League. Ισως όμως να κατανοούσαμε καλύτερα τι συνέβη αν συνειδητοποιούσαμε ότι η βιομηχανία του ποδοσφαίρου δεν ακολουθεί τους κανόνες του κυρίαρχου οικονομικού συστήματος.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Πριν από περίπου δέκα χρόνια ο Πίτερ Κένεντι, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Γλασκόβης, έκανε μια πρόβλεψη: «Mεγάλοι όμιλοι του αγγλικού ποδοσφαίρου, όπως η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ και η Αρσεναλ, θα μπορούσαν να αποσχιστούν σε μια ευρωπαϊκή σούπερ λίγκα (European super league) στην οποία θα συμμετείχε η αφρόκρεμα των ευρωπαϊκών ομάδων».

Ο Κένεντι, που λίγα χρόνια αργότερα συγκέντρωσε τις σκέψεις του στο βιβλίο «Football in Neo-Liberal Times» (Το ποδόσφαιρο στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού), δεν είχε ούτε μαντικές ικανότητες ούτε εσωτερική πληροφόρηση. Απλώς έκανε κάτι που ελάχιστοι κοινωνικοί επιστήμονες είχαν επιχειρήσει μέχρι τότε: συνεργάστηκε με τον οικονομολόγο Ντέιβιντ Κένεντι και ανέλυσαν την πολιτική οικονομία του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου με τη βοήθεια του… Καρόλου Μαρξ.

Αφετηρία στη μελέτη τους αποτέλεσε η παρατήρηση ότι η βιομηχανία του ποδοσφαίρου, παρά τα κολοσσιαία ποσά που εισρέουν κάθε χρόνο, δεν αποτελεί ένα success story του καπιταλισμού. Για την ακρίβεια η ίδια δεν μπορεί καν να χαρακτηριστεί καπιταλιστική. Είναι μια μηχανή που παράγει ζημιές και χρέη. Η Μπαρτσελόνα, που είχε τα μεγαλύτερα έσοδα για την περίοδο 2019-2020 (715 εκατ. ευρώ), παρουσιάζει χρέη που αγγίζουν το μισό δισεκατομμύριο ευρώ. Το χρέος της Τότεναμ, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, φτάνει τα 695 εκατ. ευρώ, της Ρεάλ Μαδρίτης τα 691 εκατ. ευρώ, της Γιουβέντους τα 357 εκατ., της Μίλαν τα 103 εκατ. κ.ο.κ. Τα χρέη σίγουρα αυξήθηκαν λόγω της πανδημίας αλλά σε καμία περίπτωση δεν οφείλονται σε αυτήν. Αν εφαρμόζονταν λοιπόν οι θεωρητικοί κανόνες του καπιταλισμού, οι μεγάλοι όμιλοι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, θα έπρεπε να έχουν κατεβάσει ρολά εδώ και δεκαετίες.

Το πρόβλημα, εξηγούσαν οι δύο ερευνητές, είναι ότι στην πραγματικότητα οι όμιλοι δεν λειτουργούν σαν καπιταλιστικές επιχειρήσεις οι οποίες, σύμφωνα με τη μαρξιστική ανάλυση, επιχειρούν να επεκτείνουν το κεφάλαιό τους αντλώντας υπεραξία από την εργατική δύναμη των εργατών τους. Κανείς δεν θα ισχυριστεί, παραδείγματος χάριν, ότι οι καλοπληρωμένοι παίκτες προσφέρουν απλήρωτη εργασία όπως κάνει ένας εργάτης ή ένας υπάλληλος.

Φυσικά, υπάρχουν άλλοι εργαζόμενοι στο ποδόσφαιρο (από τους καθαριστές των γηπέδων μέχρι τους διοικητικούς υπαλλήλους των ομάδων) από τους οποίους μπορεί να αντληθεί υπεραξία. Αυτά τα μεγέθη όμως είναι πολύ μικρά αν συγκριθούν με τις αμοιβές των παικτών και των προπονητών ώστε να ανατρέψουν τη συνολική εικόνα. Αντίστοιχα, ο λεγόμενος βαθμός εκμετάλλευσης ενός κορυφαίου ποδοσφαιριστή (ο λόγος της υπεραξίας προς την αξία της εργατικής δύναμης) είναι κάτω από το μηδέν – με μια υπερβολική απλούστευση θα λέγαμε ότι ο εργαζόμενος (ποδοσφαιριστής) εκμεταλλεύεται το αφεντικό του (ιδιοκτήτη της ομάδας).

Οπως εξηγούσαν οι Πίτερ και Ντέιβιντ Κένεντι, «το τελικό προϊόν που παράγει η βιομηχανία του ποδοσφαίρου, δηλαδή το θέαμα που προσφέρεται στα 90 λεπτά ενός αγώνα, έχει μικρότερη αξία από το άθροισμα της αξίας της ζωντανής και νεκρής εργασίας (σ.τ.σ. άνθρωποι και μηχανές) που χρησιμοποιείται για την παραγωγή του». Σε μια καπιταλιστική επιχείρηση αυτό είναι ανεπίτρεπτο.

Καθώς λοιπόν στο ποδόσφαιρο δεν παράγεται υπεραξία και συνεπώς δεν υπάρχει κέρδος από την παραγωγή του προϊόντος, η συνέχιση της λειτουργίας εξασφαλίζεται με τη συσσώρευση χρέους, με συνεχείς ενέσεις κεφαλαίου από άλλους τομείς της οικονομίας, με κερδοσκοπία, με ξέπλυμα μαύρου χρήματος κ.ο.κ. Η βιομηχανία του ποδοσφαίρου, δηλαδή, είναι παρασιτική. Υπό μία έννοια είναι το απόλυτο σύμβολο του σύγχρονου καπιταλισμού, χωρίς να ακολουθεί τους κανόνες του συστήματος.

Αν και η ακριβής εξήγηση του φαινομένου ξεπερνά κατά πολύ τα όρια αυτού του κειμένου, οι παρατηρήσεις που έκαναν πριν από χρόνια οι δύο ερευνητές ίσως μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε την τιτανομαχία που εξελίχθηκε τι τελευταίες ημέρες στον χώρο του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου.

Η λειτουργία της βιομηχανίας του ποδοσφαίρου δεν έχει καλούς και κακούς αλλά φέρνει σε σύγκρουση δύο διαφορετικά οικονομικά μοντέλα στο εσωτερικό του καπιταλισμού. Θεσμοί όπως η UEFA, που δημιουργήθηκαν στα χρόνια της μεταπολεμικής ανάπτυξης (όταν άνθησε και η σοσιαλδημοκρατία), προωθούν εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία ένα μοντέλο στο οποίο οι μεγάλοι όμιλοι θα πρέπει να μετατραπούν σε αυτάρκεις, κερδοφόρες επιχειρήσεις, που δεν θα χρειάζονται εξωτερικές ενέσεις κεφαλαίων για να διατηρούνται στη ζωή.

Αυτό μεταξύ άλλων σημαίνει μείωση του εργατικού κόστους (αποδοχές των ποδοσφαιριστών) ανάλογα με τα έσοδα των ομάδων. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, θα πρέπει φυσικά να επιβληθούν και ποινές σε όσους δεν συμμορφώνονται, ακόμη και με την απειλή εξοστρακισμού από τις μεγάλες ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Προφανώς οι μεγαλύτεροι χαμένοι από μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν οι κορυφαίοι όμιλοι, που βρίσκονται βυθισμένοι στα χρέη και θα έπρεπε να διώξουν ακριβούς παίκτες για να ελέγξουν τα οικονομικά του οίκου τους. Θεσμοί όπως η UEFA, λοιπόν, θέλουν να εξασφαλίσουν κερδοφορία σε βάθος χρόνου, ενώ οι ιδιοκτήτες των ομάδων θέλουν να διατηρήσουν συνθήκες «αρπαχτής».

Ο Πίτερ και ο Ντέιβιντ Κένεντι όμως προχωρούν τη σκέψη τους και ένα βήμα παραπέρα, εγκαταλείποντας για λίγο τα εργαλεία (μαρξιστικής) οικονομικής ανάλυσης. Αυτό που καμία πλευρά δεν μπορεί να αγνοήσει, αναφέρουν, είναι ο καθοριστικός ρόλος που παίζουν οι οπαδοί της ομάδας, οι οποίοι όμως συχνά στέλνουν αντικρουόμενα μηνύματα. Οι φίλαθλοι και τα οργανωμένα μέλη θέλουν να βλέπουν την ομάδα τους να κερδίζει αλλά δεν την αντιλαμβάνονται σαν μια επιχείρηση που επιδιώκει το κέρδος. Ζητούν λοιπόν την αγορά όλο και ακριβότερων παικτών (που βυθίζει την κερδοφορία και την ωθεί σε όλο και πιο παρασιτικές μορφές λειτουργίας), αλλά ταυτόχρονα ενοχλούνται και με την ιδέα ότι όλα γίνονται για το κέρδος.

Η οργή των οπαδών για τις ραδιουργίες της European Super League έπαιξε πράγματι σημαντικό ρόλο στην αποτυχία του πρόσφατου ποδοσφαιρικού «πραξικοπήματος». Η αντίφαση όμως παραμένει και δεν μπορεί να επιλυθεί στο πλαίσιο του σημερινού οικονομικού μοντέλου. Μόνο ομάδες που ελέγχονται από τους ίδιους τους φιλάθλους θα μπορούσαν να δώσουν λύση στο αδιέξοδο. Μέχρι τότε τα «πραξικοπήματα» της μπάλας θα είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.


Info:

Διαβάστε

Football in Neo-Liberal Times

Μαρξιστική ανάγνωση των οικονομικών του ποδοσφαίρου, που ανατρέπει όμως και αρκετές ερμηνείες της Αριστεράς για το ποδόσφαιρο ως «όπιο του λαού»

info-war.gr

INFOWAR
Ενα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα τεράστιο βήμα για τον καπιταλισμό
Η ανακοίνωση του ιδιοκτήτη της Amazon, Τζεφ Μπέζος, ότι στις 20 Ιουλίου θα πραγματοποιήσει το πρώτο τουριστικό ταξίδι στο Διάστημα παρουσιάζεται ως μια νέα σελίδα στην εξερεύνηση του Σύμπαντος. To όραμά του...
Ενα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα τεράστιο βήμα για τον καπιταλισμό
INFOWAR
Φάτε τους πλούσιους
Μια φράση που αποδίδεται στον Ζαν-Ζακ Ρουσό αποκτά νέα χρήση και σημασία στην εποχή του καπιταλισμού του Τραμπ. Είμαστε όμως πραγματικά έτοιμοι να... γευτούμε την αλλαγή;
Φάτε τους πλούσιους
INFOWAR
Από τις τουλίπες στα bitcoins: μια φούσκα δρόμος
Ο νομπελίστας οικονομολόγος Ρόμπερτ Σίλερ, που προέβλεψε την κατάρρευση της αμερικανικής αγοράς ακινήτων, προειδοποίησε ότι το ηλεκτρονικό νόμισμα bitcoin αποτελεί μια τεράστια φούσκα. Αυτό που ξέχασε να...
Από τις τουλίπες στα bitcoins: μια φούσκα δρόμος
INFOWAR
Η φανέλα με το 7 είναι άνεργη
Ενας αθλητής αρνείται εδώ και ένα χρόνο να σταθεί προσοχή στην ανάκρουση του εθνικού ύμνου, διαμαρτυρόμενος για τις δολοφονίες μαύρων από την αστυνομία. Οι επαγγελματικές ομάδες ποδοσφαίρου επιχειρούν τώρα να...
Η φανέλα με το 7 είναι άνεργη
INFOWAR
Amazon: στην καρδιά του κτήνους
Λόγος ανησυχίας δεν είναι μόνο η ευκολία με την οποία η Amazon πρόκειται να καταπιεί έναν γίγαντα του λιανικού εμπορίου χωρίς καμία επίπτωση στα λογιστικά της βιβλία (το κόστος καλύφθηκε με άνοδο στην τιμή της...
Amazon: στην καρδιά του κτήνους
INFOWAR
Οταν το gentrification δολοφονεί
Πώς θα εξηγούσε ο Ενγκελς τη μεγάλη πυρκαγιά στον πύργο Γκρένφελ στο Λονδίνο; Ηταν οι ένοικοι θύματα ενός τυχαίου δυστυχήματος ή ανθρώπινες απώλειες σε έναν ταξικό πόλεμο που μαίνεται από τη δεκαετία του ’80;
Οταν το gentrification δολοφονεί

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας