Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τριάντα χρόνια κατασκευάζουμε συναίνεση
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τριάντα χρόνια κατασκευάζουμε συναίνεση

  • A-
  • A+

Καθώς συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από την κυκλοφορία του βιβλίου «Κατασκευάζοντας συναίνεση», ένας Αμερικανός δημοσιογράφος επιχειρεί να ανανεώσει την κλασική πλέον κριτική για την πολιτική οικονομία των ΜΜΕ. Και φυσικά ξεκίνησε ζητώντας τη βοήθεια του Νόαμ Τσόμσκι.

Οι άνθρωποι δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν την προπαγάνδα ως προπαγάνδα όταν είναι ιδιωτική και όχι κρατική.

Ματ Ταΐμπι, δημοσιογράφος

Πριν από 45 χρόνια οι πανεπιστημιακοί Εντουαρντ Χέρμαν και Νόαμ Τσόμσκι παρουσίασαν το βιβλίο τους «Counter-Revolutionary Violence» (H βία της αντεπανάστασης), στο οποίο αναφέρονταν στην ολοκληρωτική διαστρέβλωση της ενημέρωσης σχετικά με την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ στην Ινδοκίνα και στον πόλεμο του Βιετνάμ. Ο εκδοτικός οίκος ανήκε όμως στη Warner Brothers, ο διευθυντής της οποίας ζήτησε την άμεση απόσυρση του βιβλίου. Οταν οι εκδότες αρνήθηκαν να υπακούσουν, αυτός προτίμησε να κλείσει την εταιρεία τους και να καταστρέψει όλα τα αντίτυπα.

Το συγκεκριμένο βιβλίο αποτέλεσε τη βάση για τα περίφημα πέντε σημεία του «μοντέλου προπαγάνδας» που ανέπτυξαν οι Χέρμαν και Τσόμσκι στο έργο τους «Κατασκευάζοντας συναίνεση». Τριάντα χρόνια αργότερα ένας καταξιωμένος δημοσιογράφος και ερευνητής, ο Ματ Ταΐμπι, επιχειρεί να διαπιστώσει εάν το μοντέλο έχει ακόμη αξία χρήσης στην εποχή του Τραμπ και του facebook. Εχοντας μάθει όμως από τα παθήματα των δασκάλων του, αποφάσισε να παρουσιάσει το νέο του βιβλίο με τίτλο «The Fairway» στο ίντερνετ με ένα διαφορετικό εκδοτικό εγχείρημα. Οι αναγνώστες θα λαμβάνουν κάθε εβδομάδα στα e-mails τους ένα κεφάλαιο του βιβλίου, το οποίο θα πληρώνουν είτε σε εβδομαδιαία είτε σε ετήσια βάση.

Χρειάζεται όμως ξαναγράψιμο το βιβλίο των Χέρμαν και Τσόμσκι (ο δεύτερος επέλεξε τη σειρά των ονομάτων θεωρώντας ότι ο ίδιος έπαιξε μικρότερο ρόλο στη συγγραφή);

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου οι συγγραφείς ανανέωσαν το βιβλίο, αντικαθιστώντας τον ρόλο που παίζει ο αντικομμουνισμός στη λειτουργία των ΜΜΕ με τον λεγόμενο πόλεμο κατά της διεθνούς τρομοκρατίας. Αυτό είπαν είναι το νέο μεγάλο αφήγημα με το οποίο η Δύση και κυρίως οι ΗΠΑ δικαιολογούν κάθε επιθετική ενέργεια σε παγκόσμιο επίπεδο (σήμερα θα τολμούσαμε να προτείνουμε στον Τσόμσκι να αντικαταστήσει και την τρομοκρατία με την «απειλή» από χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα, όπως αποτυπώνεται και στο νέο στρατηγικό δόγμα των ΗΠΑ).

Το μεγάλο ερώτημα όμως, εδώ και τουλάχιστον δέκα χρόνια, είναι εάν το «μοντέλο προπαγάνδας» που παρουσίασε το βιβλίο μπορεί να σταθεί στις μέρες μας, σε μια περίοδο μάλιστα που ο Ντόναλντ Τραμπ εξαπολύει (φαινομενικά) λυσσαλέες επιθέσεις εναντίον κυρίαρχων ΜΜΕ, όπως το CNN και οι New York Times.

Ο Τσόμσκι έχει απαντήσει αρκετές φορές ότι παρά τις σημαντικές αλλαγές που επέφερε το ίντερνετ στη διάδοση των πληροφοριών, η βασική του θέση, για τις πιέσεις που ασκούν τα οικονομικά συμφέροντα στη λειτουργία των ΜΜΕ, δεν έχει αλλάξει. Οι ειδήσεις που βρίσκουμε στο Facebook, εξηγεί ο ίδιος, «προέρχονται και πάλι από τις ίδιες πηγές, όπως οι New York Times», με τη μόνη διαφορά ότι πλέον «διανέμονται με πιο εκχυδαϊσμένο τρόπο ώστε να γίνονται αντιληπτές και από ανθρώπους με μυαλό δεκάχρονου παιδιού».

Ο Ταΐμπι από την πλευρά του δίνει μεγαλύτερο βάρος στην ικανότητα των παραγωγών ειδήσεων να προσφέρουν προσωποποιημένη ενημέρωση σε διαφορετικά τμήματα του πληθυσμού χρησιμοποιώντας ειδικούς αλγόριθμους. Η τάση αυτή, υποστηρίζει, οδηγεί σε ακόμη μεγαλύτερη εμπορευματοποίηση της είδησης, καθώς τα ΜΜΕ και οι πλατφόρμες, όπως το Facebook, «πουλάνε» στους πελάτες τους μόνο τις πληροφορίες που εκείνοι θέλουν να διαβάσουν.

Το αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, είναι η δημιουργία τεχνητών εντάσεων και ψεύτικων διαχωριστικών γραμμών μεταξύ του πληθυσμού. Παρ' όλα αυτά ο ίδιος δεν αμφισβητεί τη «συναίνεση» που παραμένει κυρίαρχη όταν διακυβεύονται κρίσιμα ζητήματα (για την τάξη που ελέγχει τα ΜΜΕ). Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο βομβαρδισμός της Συρίας από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος χαιρετίστηκε με πανομοιότυπο τρόπο από το ακροδεξιό δίκτυο Fox και το φιλελεύθερο δίκτυο MSNBC.

Σε άλλες περιπτώσεις ο Ταΐμπι διαπιστώνει ότι χρειάζεται να αλλάξει απλώς τα ονόματα μερικών χωρών και ορισμένων αξιωματούχων, ώστε το βιβλίο «Κατασκευάζοντας συναίνεση» να περιγράφει με τρομακτικές λεπτομέρειες τη σημερινή πραγματικότητα. Οι Χέρμαν και Τσόμσκι, παραδείγματος χάρη, είχαν πραγματοποιήσει μια εξαντλητική στατιστική ανάλυση για το πώς τα αμερικανικά ΜΜΕ υπερπρόβαλλαν τα εγκλήματα του Πολ Ποτ στην Καμπότζη, ενώ αγνοούσαν επιδεικτικά τη γενοκτονία που πραγματοποιούνταν την ίδια περίοδο στο Ανατολικό Τιμόρ, με την έμπρακτη στήριξη της Ουάσινγκτον.

Σήμερα ο Ταΐμπι διαπιστώνει την ίδια πρακτική με την υπερπροβολή των εγκλημάτων του καθεστώτος Ασαντ στη Συρία και τη σχεδόν ολοκληρωτική αποσιώπηση των καθημερινών σφαγών που πραγματοποιεί η Σαουδική Αραβία στην Υεμένη, χρησιμοποιώντας αμερικανική τεχνολογία και τεχνογνωσία.

Η αλλαγή της τεχνολογίας λοιπόν και η κυριαρχία του μοντέλου της πλατφόρμας τύπου Facebook στη διάδοση των ειδήσεων δεν φαίνεται να άλλαξε τις βασικές παραδοχές στις οποίες στηρίχτηκε το μοντέλο προπαγάνδας των Χέρμαν και Τσόμσκι. Κάθε θεωρία όμως χρειάζεται συνεχές «τριμάρισμα» και ο Ματ Ταΐμπι έχει πέσει με τα μούτρα στη δουλειά.

Διαβάστε
«The Fairway» (taibbi.substack.com)
O Ματ Ταΐμπι δοκιμάζει την αντοχή της κριτικής του Τσόμσκι για τα μέσα ενημέρωσης στην εποχή της Google και του Ντόναλντ Τραμπ

info-war.gr

  

INFOWAR
Οι άνθρωποι που αφαιρούν πέη από τα social media
Στρατιές δεκάδων χιλιάδων εργαζομένων σε χώρες του Τρίτου Κόσμου αφαιρούν καθημερινά άσεμνες ή αποκρουστικές εικόνες από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η δουλειά τους είναι άλλοτε απάνθρωπη και άλλοτε…...
Οι άνθρωποι που αφαιρούν πέη από τα social media
INFOWAR
Ποιος κυβερνά αυτό το facebook;
Η απόφαση του ιδρυτή του facebook να συνεργαστεί με τις αμερικανικές αρχές στο κυνήγι Ρώσων χάκερ αποτελεί ένα σημείο καμπής στην πολιτική του μεγαλύτερου μέσου κοινωνικής δικτύωσης στον πλανήτη. Ισως είναι η...
Ποιος κυβερνά αυτό το facebook;
INFOWAR
Δεν είσαι ο Κάστρο που αγαπούσαν μια φορά
Η ιστορική απόφαση της Ουάσινγκτον να μην καταψηφίσει απόφαση του ΟΗΕ εναντίον του αμερικανικού εμπάργκο στην Κούβα ακούγεται σαν μια ελαφρώς σουρεαλιστική διπλωματική κίνηση. Δεν συγκρίνεται όμως με τον...
Δεν είσαι ο Κάστρο που αγαπούσαν μια φορά
INFOWAR
Ζώνες απαγόρευσης ενημέρωσης
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο αποφάσισε να μην εξετάσει τη δολοφονία ακτιβιστών από τον ισραηλινό στρατό στον Στόλο της Ελευθερίας το 2010, αν και αναγνωρίζει ότι πιθανότατα συντελέστηκαν εγκλήματα πολέμου.
Ζώνες απαγόρευσης ενημέρωσης
INFOWAR
Τζόκερ: ο «τρελός» του νεοφιλελευθερισμού
Ενας ψυχικά ασθενής μετατρέπεται σε δολοφόνο που σκοτώνει αθώους πολίτες βρίσκοντας χιλιάδες μιμητές ανάμεσα στα πιο λούμπεν στοιχεία μιας πόλης που σαπίζει ηθικά, οικονομικά και κοινωνικά μέσα στα ίδια της τα...
Τζόκερ: ο «τρελός» του νεοφιλελευθερισμού
INFOWAR
Γενεύη: Περίπατος στα βήματα του κατασκόπου Εντουαρντ Σνόουντεν
Διαβάσαμε το νέο βιβλίο του πληροφοριοδότη δημοσίου συμφέροντος Εντουαρντ Σνόουντεν και ακολουθήσαμε τα βήματά του σε ένα από τα πολλά πόστα από τα οποία υπηρέτησε τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών. Στη...
Γενεύη: Περίπατος στα βήματα του κατασκόπου Εντουαρντ Σνόουντεν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας