• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.9°C / 14.5°C
    1 BF
    92%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.0°C / 13.6°C
    4 BF
    85%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 14.8°C
    4 BF
    75%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    1 BF
    62%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    12°C 11.3°C / 11.9°C
    5 BF
    76%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 8.5°C / 9.8°C
    2 BF
    94%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.4°C / 6.2°C
    2 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.7°C / 11.7°C
    2 BF
    82%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.7°C / 15.8°C
    3 BF
    88%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.1°C
    1 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 14.8°C
    2 BF
    94%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    5 BF
    88%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    4 BF
    77%
  • Λάρισα
    Ασθενής ομίχλη
    8°C 7.9°C / 8.9°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 8.5°C / 11.7°C
    2 BF
    90%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 17.8°C
    2 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.1°C / 13.8°C
    2 BF
    87%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.3°C / 13.3°C
    4 BF
    76%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.2°C / 12.8°C
    3 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.2°C / 5.2°C
    1 BF
    92%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η τέχνη της συναδέλφωσης

  • A-
  • A+
Σε έναν κόσμο κυριαρχούμενο από οικονομικές και στρατιωτικές συγκρούσεις, η αμοιβαία γνώση των πολιτισμικών αγαθών κάθε χώρας μπορεί να αποτελέσει ένα από τα στοιχεία σωτηρίας

Τον περασμένο Μάιο κυκλοφόρησε στην Ιταλία το βιβλίο του Ουμπέρτο Εκο «Sull’arte» (La nave di Teseo 2022), που συγκεντρώνει κείμενα που έγραψε ο Ιταλός στοχαστής για την τέχνη. Σε αυτό το βιβλίο περιέχεται και η ακόλουθη διάλεξη, που εκφώνησε ο Εκο το καλοκαίρι του 2015, στο πλαίσιο συγκέντρωσης 83 υπουργών Πολιτισμού στο Μιλάνο.


Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς: Μα σήμερα τα θεμελιώδη προβλήματα μιας παγκόσμιας κοινωνίας δεν είναι μήπως η τρομοκρατία, οι πόλεμοι που βάφουν με αίμα πολλά μέρη του κόσμου, τα οικονομικά προβλήματα που απειλούν να οδηγήσουν ολόκληρες χώρες στη χρεοκοπία, η πείνα, οι κλιματικές αλλαγές; Τότε γιατί συγκεντρώνονται οι υπουργοί Πολιτισμού, για να συζητήσουν για τα προβλήματα των διάφορων λαών; Μήπως δεν είναι αλήθεια –όπως ισχυρίστηκε πριν από χρόνια ένας γνωστός Ιταλός πολιτικός, προτρέποντας για περικοπές στις οικονομικές δαπάνες για τις λογοτεχνικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες, για την εκπαίδευση, τις βιβλιοθήκες, τα ερευνητικά κέντρα– ότι «με την κουλτούρα δεν τρέφεται κανείς»;

Θα αρκούσε η τελευταία παρατήρηση για να πειστούμε ότι αυτά τα ερωτήματα δεν έχουν νόημα, επειδή σε πολλά έθνη τα πολιτιστικά αγαθά αποτελούν μια πολύτιμη προσαύξηση της οικονομικής ανάπτυξης πολλών πόλεων, από το παρισινό Λούβρο ως το μουσείο Ουφίτσι της Φλωρεντίας, από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Νέας Υόρκης μέχρι τις πυραμίδες και τα αγάλματα της Νήσου του Πάσχα. Το πρόβλημα όμως δεν είναι οικονομικό, είναι θεμελιώδες για τη συμβίωση και την αμοιβαία κατανόηση σε έναν κόσμο στον οποίο οι διάφοροι πολιτισμοί δεν μπορούν πλέον να αγνοούν ο ένας τον άλλον, αλλά ζουν σε συνεχή επαφή. Ο κόσμος διαπερνιόταν πάντοτε από πολιτισμικές ασυνεννοησίες.

Ως τις αρχές του εικοστού αιώνα, η Ευρώπη θεωρούσε βάρβαρη και ακατανόητη την αφρικανική τέχνη και χρειάστηκε η πρόκληση των καλλιτεχνικών πρωτοποριών για να υποχρεωθούν οι Ευρωπαίοι να δουν με άλλα μάτια μια μάσκα Μπαντού. Το τι ήταν τα αγάλματα της Νήσου του Πάσχα το γνώριζαν μόνον οι καλλιεργημένες ελίτ. Οι απλοί άνθρωποι στην Ευρώπη, ίσως και στην Κίνα, θεωρούσαν ξεδιάντροπα και παραληρηματικά, όταν τύχαινε να δουν μια φωτογραφία τους, τα ερωτικά γλυπτά στους ινδικούς ναούς. Οι χριστιανοί σκανδαλίζονταν επειδή οι οπαδοί άλλων θρησκειών αναπαριστούσαν μια θεότητά τους με μορφή ζώου, λησμονώντας ότι η χριστιανική Δύση αναπαριστούσε επί αιώνες το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας με μορφή περιστεριού. Τώρα κάτι έχει αλλάξει. Και στις απαρχές αυτής της αλλαγής δεν υπήρξε μόνο (εδώ και πάνω από έναν αιώνα) η πολιτισμική ανθρωπολογία, που οδήγησε τους Δυτικούς να γνωρίσουν και να κατανοήσουν τους άλλους πολιτισμούς, αλλά έχουμε (εδώ και τουλάχιστον μισό αιώνα) την αύξηση των μεταφορών και επομένως τον μαζικό τουρισμό.

Και θα ήθελα να προσθέσω στον τουρισμό των εύπορων τάξεων και τον «αναγκαστικό τουρισμό» των φτωχών, δηλαδή τη μετανάστευση. Ανδρες και γυναίκες από διάφορες χώρες γνωρίζουν, κυρίως μέσω των αρχιτεκτονικών τους περιεχομένων, τους τρόπους ζωής άλλων πολιτισμών. Αυτή τη στιγμή, Ιάπωνες επισκέπτες διασχίζουν τους δρόμους της Ρώμης ή του Λονδίνου, πάρα πολλοί Ευρωπαίοι επισκέπτονται τα μνημεία των ασιατικών θρησκειών και της ασιατικής τέχνης, ενώ άλλοι ανακαλύπτουν το Κρεμλίνο στη Μόσχα. Με δυο λόγια, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα συνεχές πηγαινέλα λαών, που μαθαίνουν να γνωρίζουν τις ομορφιές της αρχιτεκτονικής, της τέχνης, της μουσικής ανθρώπων για τους οποίους μέχρι πρόσφατα δεν ήξεραν τίποτα.

Είναι αλήθεια ότι, όπως μας προειδοποιούν ορισμένοι κοινωνιολόγοι, ο σύγχρονος τουρισμός μας υποχρεώνει να ζούμε συνήθως σε μη τόπους, που είναι όλοι όμοιοι μεταξύ τους, και ότι όποιος διασχίζει το αεροδρόμιο της Σινγκαπούρης βρίσκει τις ίδιες μορφές και τα ίδια προϊόντα που μπορούσε να βρει στο αεροδρόμιο της χώρας του, και ότι μερικές φορές το να ζει σε ένα ξενοδοχείο πέντε αστέρων ή σε ένα «Holiday Inn» της Κουάλα Λουμπούρ είναι σαν να ζει σε ένα ξενοδοχείο του Κάνσας Σίτι, με αποτέλεσμα όποιος κινείται μόνο μεταξύ του αεροδρομίου και του ξενοδοχείου ή και άλλων τόπων που σχεδιάστηκαν για τους τουρίστες να είναι σαν να μην αναχώρησε ποτέ. Δεν είναι όμως όλοι οι τουρίστες ανόητοι και συχνά βγαίνουν από το ξενοδοχείο και κατορθώνουν να δουν άγνωστες και εντυπωσιακές ομορφιές. Θα μου πείτε ότι αυτές οι ανταλλαγές πολιτισμικών εμπειριών δεν εξαλείφουν τα φαινόμενα ρατσισμού, ξενοφοβίας, σύγκρουσης μεταξύ θρησκειών και πολιτικών μοντέλων.

Είναι αλήθεια, όπως είναι αλήθεια και το ότι οι ναζιστές αξιωματούχοι εξόντωναν εκατομμύρια «διαφορετικών», τον πολιτισμό των οποίων γνώριζαν πολύ καλά, και διέταζαν μαζικές εκτελέσεις ακούγοντας Μπετόβεν. Στο βάθος, πολλοί τρομοκράτες που μισούν τη Δύση μεγάλωσαν στην ίδια τη Δύση, βλέποντας καθημερινά την Παναγία των Παρισίων ή τους ουρανοξύστες της Νέας Υόρκης, και έτσι συμβαίνει σίγουρα και με πολλές άλλες πολιτισμικές συγκρούσεις στην Ασία ή στην Ωκεανία. Σύμφωνοι, η γνώση άλλων πολιτισμών δεν εξαλείφει το μίσος ή την καχυποψία για όποιον φαίνεται διαφορετικός από μας (αλλά πρέπει να αναρωτηθούμε αν σε πολλούς φανατικούς, που θα έβαζαν μια βόμβα στην Παναγία των Παρισίων, δόθηκε ποτέ η δυνατότητα να «δουν» αληθινά την Παναγία των Παρισίων και να κατανοήσουν τι αντιπροσώπευε, ή αν υποχρεώθηκαν να τη δουν σαν σύμβολο μιας κοινωνίας που τους περιορίζει στα προάστια). Ετσι, δεν πρέπει να παριστάνουμε τις «ευγενικές ψυχές» και να νομίζουμε ότι μέσω των πολιτισμικών επαφών μπορούν να σωθούν τα παιδιά που πεθαίνουν από πείνα στην Αφρική.

Ωστόσο, ας μην ξεχνάμε ότι, χάρη και σε πολιτισμικά ερεθίσματα, πολλοί γενναιόδωροι εθελοντές κατανόησαν τον πολιτισμό τόσων ταλαιπωρημένων πληθυσμών και πήγαν να βοηθήσουν εκείνους που υποφέρουν, επειδή ανακάλυψαν –παρά τις πολιτισμικές διαφορές και προσπαθώντας να κατανοήσουν ένα διαφορετικό πολιτισμό– ότι εκείνοι που υπέφεραν ήταν όμοιοί τους. Σε πολλές άλλες περιπτώσεις, η διαπολιτισμική κατανόηση μπορεί να συμβάλλει στον μετριασμό των συγκρούσεων, στη μείωση των ασυνεννοησιών, στη γέννηση νέων μορφών αδελφοσύνης. Ιδού γιατί, σε έναν κόσμο κυριαρχούμενο ακόμα από οικονομικές και στρατιωτικές συγκρούσεις, η διάδοση του πολιτισμού και η αμοιβαία γνώση των πολιτισμικών αγαθών κάθε χώρας μπορεί να παίξει έναν θετικό ρόλο και να αποτελέσει ένα –αν και μόνον ένα– από τα στοιχεία σωτηρίας για έναν κόσμο όλο και πιο παγκοσμιοποιημένο. […]

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η χειραφέτηση του πνεύματος
Κυκλοφόρησε πρόσφατα το βιβλίο του Ρενέ Ντεκάρτ «Επιστολές περί ηθικής και πολιτικής» (μετάφραση: Βασιλική Γρηγοροπούλου, Εκκρεμές 2022). Η συνέντευξη του Γάλλου φιλοσόφου Πιερ Γκενανσιά δημοσιεύτηκε στο...
Η χειραφέτηση του πνεύματος
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Τα δικαιώματα υπό κατηγορία
Κυκλοφόρησε πρόσφατα και στη γλώσσα μας το βιβλίο των Ζιστίν Λακρουά και Ζαν-Ιβ Πρανσέρ «Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι, άραγε, μόνο για τους αφελείς;». Η ακόλουθη συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο διαδικτυακό...
Τα δικαιώματα υπό κατηγορία
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η αυταρχική νοοτροπία
Το άρθρο της Νάντια Ουρμπινάτι, καθηγήτριας Πολιτικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης, δημοσιεύτηκε στην ιταλική εφημερίδα «Domani»
Η αυταρχική νοοτροπία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας